evenwichts economie
De
evenwichts­economie

Voor evenwicht in
economie, samenleving en milieu

Zijn we toegerust voor regelmatig voorkomende grote rampen?

Corona en klimaatproblemen maken duidelijk dat we kwetsbaar zijn.

!!!WORDT NOG AAN GEWERKT.!!! Regelmatig zijn er updates. Ververs de pagina in uw browser voor de laatste update.
Kunnen
we
ineenstorting
van
onze
leefwijze
voorkomen?

Jean Monnet (1888-1979) heeft in de periode vanaf de Eerste Wereldoorlog tot na de Tweede Wereldoorlog als politicus/diplomaat aan het behoud en de opbouw van Europa gewerkt. [1]
Zijn ervaringen hebben hem gebracht tot de uitspraak:
"Men only act in a state of necessity and usually only recognise necessity in a situation of crisis."
"Mensen handelen pas als het echt noodzakelijk is en normalerwijze erkennen zij deze noodzakelijkheid pas tijdens een crisis."

In 1. t/m 4. wordt toegelicht waarom na 2040 ons het water aan de lippen zal staan. En als Monnet gelijk heeft zullen we dan pas handelen. Bij 5. wordt uitgebreid toegelicht dat handelen na 2040 niet meer zal helpen. Ook zijn er tot nu toe, zoals toegelicht bij 6., geen alternatieven die wel hoop bieden. Als we te laat handelen zal onze manier van leven drastisch veranderen.

Toch is dit een thema van hoop:
In 7. en 8. wordt een realistische andere weg geschetst die ons wel weer perspectief geeft.

Inhoud
1. De verwaarlozing van het algemeen belang gaat leiden tot een omslag­punt ▽
1.1. Het algemeen belang wordt in de vrije markt behartigd door de overheid ▿
1.2. Terugtredende overheid die de vrije markt zijn gang laat gaan leidt tot een om­slag­punt ▿
1.3. Samenwerking in de even­wichts­eco­nomie succesrijker dan behartigen van het algemeen belang door overheid ▿
2. Hoe verhoudt het grote publiek zich tot het naderend omslag­traject ▽
2.1. We leven met twee tegenstrijdige beelden over de toekomst ▿
2.2. Beïnvloeding grote publiek mbv psychologische technieken gaat de trend niet tijdig keren ▿
2.3. Handelingsperspectief met grote impact bieden (eerst voor early adapters) werkt snel ▿
3. Elkaar versterkende wereldproblemen en rampen leiden tot een minder rooskleurig omslag­traject ▽
3.1. Klimaatopwarming ruim voor 2050 overal op aarde pijnlijk voelbaar ▿
3.2. Biodiversiteitsverlies krijgt impact vanaf 2030 ▿
3.3. Water, grond en luchtverontreinigingen nu al lokaal ontwrichtend ▿
3.4. Grondstoffenschaarste krijgt impact vanaf 2030 ▿
3.5. Geopolitieke conflicten kunnen al voor 2040 oplaaien ▿
3.6. Oorlog, terrorisme en genocide alsmaar terugkerende fenomenen in ontwikkelingslanden ▿
3.7. Wereldwijde voedselcrises door misoogsten vanaf 2030 en wereldwijde structurele voedseltekorten rond 2050 ▿
3.8. Grote vluchtelingenstromen vanaf 2050 ▿
3.9. Nieuwe pandemieën binnen afzienbare tijd ▿
3.10. Epidemie door overgewicht en een vergrijsde bevolking vanaf 2040 ▿
3.11. Instabiele samenlevingen vanaf 2040 ▿
3.12. Wereldeconomie in vrije val ▿
3.13. Globale finaniciële stelsel trekt de wereldeconomie mee in val ▿
3.14. Meer bedreigingen ▿
3.15. De elkaar versterkende rampen leiden tot een weinig rooskleurig omslag­traject vanaf 2040 ▿
4. Wat gebeurt er tijdens dit minder rooskleurig omslagtraject? ▽
4.1. Impact van het omslagtraject op onze onze manier van leven ▿
4.2. Impact per regio ▿
5. Een weg omhoog tijdens het omslagtraject is onder de huidige omstandigheden niet waarschijnlijk ▽
5.1. Lessen uit de Eerste en de Tweede Wereldoorlog ▿
5.2. De vrije­markt­economie is principieel ongeschikt om een weg omhoog te vinden
5.3. In de vrije markt leidt een smeltkroes aan ideeën en tech­ni­sche ont­wik­ke­lin­gen niet naar een weg omhoog ▿
5.4. Afschuiven op techniek is uitstel, gedragsverandering biedt uitkomst ▿
6. Welke van de huidige ontwikkelingen of alternatieven kunnen een uitkomst bieden? ▽
6.1. Donut-, Betekenis-, Circulaire-economie en andere alternatieven dragen na 2040 nauwelijks iets bij ▿
6.2. Politieke inspanningen hebben grotendeels voor 2040 een waardevolle maar beperkte betekenis ▿
( 6.3. Deze ontwikkelingen blijven beperkt tot enkele Westerse democratieën ▿)
7. In de even­wichts­eco­nomie is een weg omhoog mogelijk ▽
7.1. Waarom een ander economisch systeem? ▿
7.2. Om na 2040 als individu te kunnen overleven moet samenwerken centraal staan in de economie ▿
8. Lokale aanpak: inspiratie voor gemeenten en lokale groepen deelnemers aan de even­wichts­eco­nomie ▽
8.1. Bouwen aan een sterke lokale economie ▿
8.2. Voorzieningen treffen voor een lokaal financieel stelsel ▿
8.3. Sterkere professioneel functionerende netwerken met nadruk op sociale cohesie ▿
8.4. Lokale klimaatadoptatie, klimaataanpak als onderdeel van groter geheel ▿
8.5. Lokale biodiversiteitsverbetering als onderdeel van een groter geheel ▿
8.6. Milieuverontreiniging, lokale aanpak en aanpak als onderdeel van een groter geheel ▿
8.7. Lokaal aanpassen aan grondstoffenschaarste ▿
8.8. Lokale voorzieningen als antwoord op wereldwijde voedselschaarste ▿
8.9. Lokaal plan voor omgang met vluchtelingenstromen ▿
8.10. Lokale voorzieningen voor pandemieën ▿
8.11. Overgewicht en vergrijsde bevolking lokaal op te vangen ▿
8.12. In een instabiel land toch een stabiele lokale samenleving ▿
8.13. Gemeenten die in de toekomst onleefbaar zijn maken plannen en afspraken over verhuizingen bevolking ▿
8.14. Dit mondt uit in een lokale samenleving die kan overleven in een turbulente wereld ▿
8.15. Nieuwe rol gemeente en gemeenteraad ▿
8.15.1. Niets doen is voor raadsleden eigenlijk geen optie ▿
8.15.2. Nieuwe mindset van het individuele raadslid ▿
8.15.3. Gemeente en gemeenteraad gaan inhoudelijk anders functioneren ▿
8.16. Rol deelnemers aan een lokale even­wichts­eco­nomie ▿

1. De verwaarlozing van het algemeen belang gaat leiden tot een omslagpunt

1.1. Het algemeen belang wordt in de vrije markt behartigd door de overheid

Het 'algemeen belang'
Het algemeen belang is globaal te omschrijven als datgene dat voor het welzijn van de samenleving als geheel nuttig, gewenst of nodig is. [5] Zaken die het algemeen belang dienen zouden in principe vanuit de samenleving als geheel naar voren moeten worden gebracht. In onderstaande lezing wordt het algemeen belang uitgebreid toegelicht.
De overheid behartigt het algemeen belang
De vaderlandse geschiedenis leert dat de overheid vanaf de veertiende eeuw een rol heeft genomen in het behartigen van het algemeen belang. In de loop van de tijd zijn veranderingen opgetreden in wat we zien als algemeen belang en hoe groot de de betrokkenheid van de overheid daarin is. [overhalgbel]

---
[5] https://nl.wikipedia.org/wiki/Algemeen_belang In wiens belang is het algemeen belang? https://bijnaderinzien.com/2020/07/21/het-algemeen-belang-is-nooit-in-het-belang-van-iedereen/
---
[overhalgbel] Renaissance van de overheid De behartiging van publieke belangen https://kennisopenbaarbestuur.nl/media/255333/strategische-verkenning-2.pdf Is een ‘akkoorden-democratie’ wel een democratie?, Boomjuridischtijdschriften https://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/regelmaat/2019/2/RM_0920-055X_2019_034_002_002

1.2. Terugtredende overheid die de vrije markt zijn gang laat gaan leidt tot een omslagpunt

De verwaarlozing van het algemeen belang brengt ons in de problemen
In onderstaande lezing licht hoogleraar Loorbach toe dat het behoeden van het algemeen belang grotendeels een politieke zaak is. Loorbach beargumenteert waarom we vanaf 1980 het algemeen belang steeds meer zijn gaan verwaarlozen. De verzorgingsstaat werd grotendeels afgebroken. En de zorg voor onze omgeving in de breedste zin zijn we telkens meer gaan verwaarlozen. [verwalgbel]
---
[verwalgbel] https://pure.uvt.nl/ws/portalfiles/portal/48075883/2020_Oosterhuis_Blok_dissertation.pdf

De kern van Loorbach's pleidooi is dat het uit het oog verliezen van het algemeen belang leidt tot een geringe veerkracht van onze samenleving en haar instituties. En juist die veerkracht is nodig wil de samenleving de naderende problemen het hoofd kunnen bieden.
Nutslezing [5] 2021 over transitie en het omslagpunt
Lezing door hoogleraar sociaal-economische transities Albert Loorbach
Zie ook

[7] https://nl.wikipedia.org/wiki/Maatschappij_tot_Nut_van_%27t_Algemeen https://pure.uvt.nl/ws/portalfiles/portal/48075883/2020_Oosterhuis_Blok_dissertation.pdf
Het verwaarlozen van het algemeen belang gaat leiden tot een omslagpunt
Loorbach licht toe waarom de problemen die door het verwaarlozen van het algemeen belang zijn onstaan en nog zullen ontstaan leiden tot een omslagpunt. Hij geeft aan dat in dit omslagpunt een smeltkroes aan ideeën ontstaat die mogelijk een voorbode is voor een weg omhoog. Een weg omhoog die naar een nieuwe stabiele situatie leidt.

In paragraaf 3. wordt toegelicht dat een weg omhoog niet erg waarschijnlijk is binnen de vrijemarkteconmie.
Ook de smeltkroes aan ideeën waar Loorbach het over heeft, zullen in de vrije markt waarschijnlijk niet bijdragen aan een weg omhoog. Door de uitwikkelingen op hun beloop te laten is het waarschijnlijk dat de mensheid door een diep dal gaat en mogelijk ten ondergaat. Dit wordt toegelicht paragraaf 5.

De geschiedenis leert dat beschavingen vaak ten onder gaan omdat hun sociale/economische structuur conflicteerde met hun biologische overleven. Men was niet flexibel en ecologische rampen werden genegeerd. De beschavingen gingen langzaam ten onder aan een overbelast ecosysteem. [ondergangbeschavingen]
In paragraaf 7. en 8. wordt toegelicht hoe we onze samenleving en ons economisch systeem zo kunnen inrichten dat we weer flexibel kunnen zijn en we een andere levenstijl kunnen aannemen.
----
[ondergangbeschavingen] Een ondergang is een conflict tussen de levensstijl om het overleven van de sociale structuur te verzekeren, en de levensstijl die om hun biologische overleving te verzekeren. https://geschiedenis.nl/nieuws/artikel/649/ondergang https://www.youtube.com/watch?v=4AxUJuO8owY

1.3. Samenwerking in de even­wichts­eco­nomie succesrijker dan behartigen van het algemeen belang door overheid

We hebben net gezien dat de manier waarop we nu het algemeen belang willen dienen niet meer werkt.
We gaan nu bekijken waarom deze manier principieel niet werkt. Hiermee kunnen we ook de vraag beantwoorden hoe het algemeen belang beter gediend kan worden.

Een parlementaire democratie is principieel ongeschikt om het algemeen belang te dienen
Politici moeten zich richten op hun eigen achterban. Zij zijn meestal succesvoller als ze de specifieke belangen van hun kiezers uitvergroten en zich bijvoorbeeld door taalgebruik afzetten tegen andere partijen. [iphg] Deze nadruk op eigen belang maakt dat het moeilijk is om te komen tot gemeenschappelijke gedragen standpunten. Het algemeen belang komt hierdoor niet goed meer uit de verf.
Als een deel van de politieke partijen samen gaan regeren dan resulteert dit in compromissen tussen die partijen en zeker niet in beleid dat gericht is op het algemeen belang.
De grote invloed van het bedrijfsleven in de politiek dat toch sterk gericht is op economische groei maakt dat het gemeenschapelijk belang nog wat verder uit beeld geraakt. Het economisch belang is nu eenmaal niet het algemene belang.

De optelsom van al deze eigen belangen in de politiek is zeker niet het algemeen belang.

---
[iphg] Is de politiek harder geworden? https://npokennis.nl/longread/7486/is-de-politiek-harder-geworden
Het behartigen van het algemeen belang hoeft niet door de overheid te gebeuren
Een wijdverbreide opvatting is dat het behoeden van het algemeen belang door de overheid moet gebeuren. Als de vrije markt niet aan banden was gelegd dan zou de situatie nu ongetwijfelt nog slechter zijn geweest voor burgers en milieu.

Maar gezien de zaken die vanaf 2040 op ons afkomen is de rol van de overheid niet optimaal geweest. En die rol zal ook nooit optimaal worden zoals we niet gezien hebben.

Het algemeen belang -datgene wat voor de samenleving nuttig, gewenst of nodig is- kan alleen met en door de samenleving zelf bepaald worden. Dan rijst natuurlijk de vraag hoe een samenleving in staat gesteld kan worden om dat te doen.

In de ev ec wordt het algemeen belang juist op die manier behartigd.
Het algemeen belang gediend met bestuurders werkend voor de samenleving als geheel
Het algemeen belang wordt gediend door mensen die niet het belang een kleine groep vertegenwoordigen, maar dienstbaar zijn aan de samenleving als geheel. In hun fuctieomschrijving zou bij wijze van spreke moeten staan: het zo goed mogelijk laten functioneren van de samenleving als geheel waarbij ook aandacht is voor minderheden en individuen. Hierdoor komt het milieu op een vanzelfsprekende manier centraal te staan.

In de ev ec zijn alle activiteiten, dus ook die van de vertegenwoordigers en de leidinggevenden, gericht op het geheel.
Het algemeen belang gediend met brede samenwerking in alle delen van de samenleving
In een verdeelde samenleving is het moeilijk om te komen tot gemeenschappelijk beleid. De situatie in de VS is hier een sprekend voorbeeld van. Republikeinen en democraten en hun aanhangers steken alle energie in het bevechten van elkaar. Men is niet meer met elkaar in gesprek en kun dus ook niet komen tot zaken waarin men elkaar kan vinden en die het gemeenschappelijke verder kunnen versterken.
Ook in Europa zie dat versterken van wat elkaar bindt maar mondjesmaat gebeurt.
De oorlog in Oekraine bracht Europa wel dichter bij elkaar, maar alleen omdat men in Rusland de gemeenschappelijke vijand ziet. Samenwerken om anderen te slim af te zijn is wat in de vrije markt ook voortdurend gebeurt. Deze manier van samenwerking is niet gericht op een duurzame relatie en kan snel uit elkaar vallen als de gemeenschappelijke vijand uit het zicht is.

Om wel tot het algemeen belang te kunnen komen is een samenleving waarin men wel met elkaar overweg kan belangrijk. Een manier om dat te bereiken is met het samenwerkingsmodel van de ev ec. Samenwerking volgens het model van de ev ec maakt op een heel eenvoudige en praktische manier dat mensen met alle lagen van de samenleving intensief in contact komen. Dit intensieve contact maakt dat mensen zich verbonden met elkaar voelen. Hierdoor gaat men zich richten op het algemeen belang.

2. Hoe verhoudt het grote publiek zich tot het naderend omslag­traject

2.1. We leven met twee tegenstrijdige beelden over de toekomst

Het voortbestaan van de mensheid staat op het spel
In 2022 zegt het IPCC het hardop; het is zeer goed mogelijk dat we het in Parijs gestelde doel van maximaal 2° temperatuursverhoging niet halen.
En er zijn nog meer zorgelijke ontwikkelingen die het voortbestaan van de mensheid gaan bedreigen. Dit wordt uitgebreid toegelicht bij 3.
---
https://www.greenpeace.org/nl/klimaatverandering/42010/dit-zijn-de-gevolgen-van-klimaatverandering/ https://nl.wikipedia.org/wiki/Intergovernmental_Panel_on_Climate_Change Waarom een fundamenteel probleem van klimaatverandering psychologisch is, UvA 28 sept 2021 https://www.uva.nl/shared-content/faculteiten/nl/faculteit-der-maatschappij-en-gedragswetenschappen/nieuws/2021/09/duurzaamheid-waarom-een-fundamenteel-probleem-van-klimaatverandering-psychologisch-is.html In deze landen heeft u de beste overlevingskansen als de wereld ineenstort, De Morgen 29 juli 2021 https://www.demorgen.be/nieuws/in-deze-landen-heeft-u-de-beste-overlevingskansen-als-de-wereld-ineenstort~beb071ce/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

Kijkend naar hoe spaarzaam het grote publiek hierop anticipeert lijkt het alsof deze boodschap niet goed overkomt.
Het collectieve toekomstbeeld voor onze kinderen is dat de wereld aan hun voeten licht
Kinderen krijgen veelal de boodschap van hun ouders dat het leven aan hun voeten licht en dat zij van alles kunnen bereiken.
Iedere ouder blokkeert het idee dat door de toekomstige ontwikkelingen het best mogelijk is dat haar/zijn kind wel eens een niet natuurlijke dood zou kunnen sterven.
Politiek, bedrijfsleven, burgers gaan uit van een mooie, bruisende, zekere toekomst
Zo maar wat berichten die aangeven hoe demaatschappij zijn toekomst ziet:
In 2050 wil Amsterdam 150.000 woningen gaan bijbouwen. Amsterdam wil in 2050 een inclusieve, duurzame, vitale, gezonde, leefbare, compacte stad zijn.[ambel] En meer gemeenten, overheden en bedrijven hebben prachtige toekomstplannen. [meergem] De Einstein telescoop gaat mogelijk gebouwd worden in Zuid Limburg en wordt rond 2035 in gebruik genomen. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt aan snel, gemakkelijk, betrouwbaar en betaalbaar openbaar vervoer in 2040.[mi]
---
[mi] https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/openbaar-vervoer/betere-verbindingen-openbaar-vervoer/ov-in-de-toekomst
---
[ambel] Omgevingsvisie Amsterdam 2050, 2022 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-beleid/stedelijke-ontwikkeling/
---
[meergem] Landschap van de Toekomst https://www.flevoland.nl/wat-doen-we/omgeving/landschap-van-de-toekomst
Inconsistent toekomstbeeld
Deze berichten maken duidelijk dat wat na 2040 waarschijnlijk gaat gebeuren en hoe wij onze toekomst zien twee verschillende realiteiten zijn. In 2050 zijn ziet Nederland er heel anders uit door de gevolgen van klimaatverandering. De woningen in Amsterdam zijn op basis van de prognoses waarschijnlijk wel noodzakelijk, maar of Amsterdam nog leefbaar is in 2050 is de vraag. De gevolgen van klimaatverandering en andere problemen maken snel, gemakkelijk, betrouwbaar openbaar vervoer waarschijnlijk onmogelijk. En over 20 jaar (het is nu 2022) zullen veel beleidmakers van 2022 zeggen "Met de kennis van nu had het geld veel beter ergens anders aan besteed kunnen worden."

Google zoekopdracht De aanvullingen bij een zoekopdracht in Google van maart 2021 maken duidelijk dat hetgeen er wordt voorgeschoteld wordt niet overeenstemt onze daadwerkelijke toekomst.

Overheden, politici, bedrijven, media, bloggers, burgers gaan allemaal het liefst uit van een toekomstbeeld dat ons niet confronteerd met onze collectieve tekortkomingen.

Kortom, het beeld van onze toekomst is niet consistent. [scheefgroei9-1-22] En doordat we als samenleving geen juist toekomstbeeld hebben doen we nu de verkeerde dingen.
---
[scheefgroei9-1-22] Scheefgroei, Hoe moeten de generaties na ons leven?, 9-1-2022 https://www.npostart.nl/scheefgroei/09-01-2022/BV_101407388

2.2. Beïnvloeding grote publiek vanuit de psychologie gaat de trend niet tijdig keren

Vooral als het gaat om klimaatverandering worden gedragswetenschappers ingezet om de instelling en het gedrag van het publiek te beïnvloeden.[4] Bij andere zorgelijke ontwikkelingen (3.) is nauwelijks vergelijkbaar beleid opgezet.

In 2020 halen Nederland en België [klbel] de klimaatdoelstellingen bij lange na niet. Beïnvloeding van het grote publiek zou deze trend kunnen keren, zo is vaak de gedachte. De burgers kunnen dit doen in hun rol als consument en als kiezer. In 7.8. wordt overigens toelicht dat dit wel wat genuanceerder ligt.

Toch wordt er al sinds het het Rapport van Rome in 1972 door velen gewerkt aan gedragsverandering. Rond 2010 is de psychologie duidelijk in beeld gekomen. [psib] Maar dat heeft weinig zichtbaar effect gehad, gezien de situatie waar we nu inzitten.

Het is daarom niet te verwachten dat België en Nederland door gedragsbeïnvloeding de klimaatdoelstellingen voor de wat langere termijn gaan halen. Zeker als die gedragsbeïnvloeding voor 2040 voor een belangrijk deel moet hebben plaatsgevonden.
In andere landen zal dat niet anders zijn.

---
[4] I CHANGE by presenting a new psycholy of climate action http://www.iclimatechange.org/jim_complete-2 Earth Day 2022: Psychologen komen in beweging tegen klimaatverandering. Doe je mee? https://www.psynip.nl/actueel/geen-categorie/2022/earth-day-2022-psychologen-komen-in-beweging-tegen-klimaatverandering/ Met je ecodepressie naar de klimaatpsycholoog, is dat een goed idee? , volkskrant 23 juli 2021 https://www.volkskrant.nl/wetenschap/met-je-ecodepressie-naar-de-klimaatpsycholoog-is-dat-een-goed-idee~bf616bfe/ Zo kunnen klimaatpsychologen de energietransitie versnellen: ‘Kijk niet alleen technisch maar zeer zeker ook psychologisch’, stadszaken https://stadszaken.nl/artikel/3774/zo-kunnen-klimaatpsychologen-de-energietransitie-versnellen-kijk-niet-alleen-technisch-maar-zeer-zeker-ook-psychologisch Klimaatpsychologie: ons brein haalt vreemde fratsen uit , Trouw 31 jan 2019 https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/klimaatpsychologie-ons-brein-haalt-vreemde-fratsen-uit~bb9b0f24c/ https://www.hva.nl/akmi/gedeelde-content/nieuws/nieuwsberichten/2021/05/de-klimaatspagaat-over-de-psychologie-van-duurzaam-gedrag.html https://klimaatpsychologiealliantie.com/
---
[klbel] Vlaanderen haalt klimaatdoelstellingen niet, Demir wil “realistische doelstellingen”, nieuwsblad.be , 9 okt 2020 https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20201009_96419479 [psib] De menselijke beslisser, over de psychologie van keuze en gedrag, WRR/Amsterdam University Press, 2009 https://www.wrr.nl/binaries/wrr/documenten/verkenningen/2009/11/26/de-menselijke-beslisser---22/V022-Menselijke-beslisser.pdf

2.3. Handelingsperspectief met grote impact bieden (eerst voor early adapters) werkt snel

Beïnvloedingstechnieken werken wel, maar zullen dus zeer waarschijnlijk de zorgelijke ontwikkelingen niet stoppen. Maar wat werkt da n wel?

De ev ec biedt handelingsperspectief. En wel handelingsperspectief dat veel verandering kan bewerkstelligen. Dit handelingsperspectief wordt verderop, bij 7. en 8., nog uitgebreid toegelicht.

En juist voor een groeiende groep van mensen die ervan overtuigd zijn dat we als mensheid in actie moeten komen ontbreekt het aan handelingsperspectief met impact.

Deze zogenaamde early adapters zullen relatief snel aansluiting vinden binnen de ev ec waardoor het economisch systeem gaat groeien. Als de ev ec eenmaal draait worden andere voordelen van dit systeem ook zichtbaar voor het grote publiek. Het grote publiek gaat dan ook meer deelnemen. Het grote publiek zal minder bezig te zijn met de zorgen van de early adapters, maar wordt aangetrokken door de voordelen die meer bij hun behoeften aansluiten. De voordelen van de ev ec zijn namelijk veel breder dan het stoppen van toekomstige zorgelijke ontwikkelingen.

En met het verder groeien van de ev ec zullen de zorgelijke ontwikkelingen sneller een halt toe worden geroepen.

3. Elkaar versterkende wereldproblemen en rampen leiden tot een minder rooskleurig omslag­trajekt

Klimaatverandering veroorzaakt andere rampen. Die zullen voor het eerst gaan optreden in de periode 2030-2050. In die periode zullen waarschijnlijk ook voor het eerst rampen plaatsvinden die niet het gevolg van klimaatverandering zijn.

Om een beeld te kunnen vormen van hoe de samenleving in de toekomst gaat functioneren, worden de rampen die de samenleving kunnen gaan domineren geïnventariseerd. Dit soort inventarisaties zijn ook in de literatuur te vinden. {cling}
---
{cling} https://www.clingendael.org/sites/default/files/pdfs/20080100_cscp_art_homan.pdf https://www.climatehotmap.org/global-warming-effects/economy.html https://open.spotify.com/episode/5umdH8L7wch9WQTkakc5It https://www.sen-foundation.org/wp-content/uploads/Negen-plagen-tegelijk_pdf.pdf

Bij iedere ramp is een inschatting gemaakt van het decenium waarop deze voor het eerst kan gaan optreden. Dit is veelal gedaan op basis van literatuur. Ook wordt een globaal beeld geschetst van wat er gebeurt als deze rampen deels samenvallen.

Omslagtraject
Deze problemen samen zullen waarschijnlijk gaan leiden tot een wereld waarin we moeilijker kunnen leven. Velen zullen gedurende langere perioden alleen maar bezig zijn met overleven. De aanpassing aan de nieuwe realiteit betekent dat we een omslagtraject moeten doorlopen. Tijdens dit omslagtraject is het mogelijk dat de impact van een ramp langurig of tijdelijk vermindert wordt doordat het gedrag (tijdelijk) verandert of dat een technische vinding (tijdelijk) uitkomst biedt.

Er wordt gesproken over een omslagtraject omdat het over een periode van meerdere mensenlevens gaat en de impact van de combinatie van rampen zal variëren.

3.1. Klimaatopwarming ruim voor 2050 overal op aarde pijnlijk voelbaar

CAT warming projections, May 2021 Update

Opwarming in 2100 volgens de modellen
De streefwaarde van 1,5 graden opwarming uit het klimaatakkoord van Parijs 2015 is 5 jaar later politiek al niet meer haalbaar. [1,5grad] Vlak voordat Biden president van de VS was zouden we de 2 graden bij lange na niet meer halen. Met het aantreden van Biden januari 2021 zullen we volgens het Optimistic Targets scenario (mei 2021) onder de 2 graden blijven als landen doen wat ze toegezegd hebben.

De toezeggingen van alle landen in Glasgow november 2021 zou leiden tot 2,4°C. Met de vele vage beloftes over de verre toekomst blijft het bij 1,8°C.

De volgens de vanaf 2022 uitgekomen IPCC rapporten lijken we af te stevenen op een opwarming zeker meer dan 2°C. [ipccrapporten] Natuurlijk kan het anders lopen als de wereld als geheel snel hele drastische maatregelen neemt. Andere rapporten geven nadien eenzelfde beeld. [3gr] Dat betekent dat ons leven telkens meer overleven wordt. [3grmedia] Veel klimaatwetenschappers zien dit maar krijgen de buitenwereld niet zo ver dat men passende maatregelen onderneemt. [IPCC angst verdriet]

---
[1,5grad] Kans is reëel dat aarde al met 1,5 graden is opgewarmd binnen nu en 5 jaar, AD 9-5-2022 https://www.ad.nl/klimaat/kans-is-reeel-dat-aarde-al-met-1-5-graden-is-opgewarmd-binnen-nu-en-5-jaar~ae20c43a/
---
[ipccrapporten] Klimaatwetenschappers: beperken opwarming aarde gaat mislukken, NOS 17 juni 20o22 https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2433051-klimaatwetenschappers-beperken-opwarming-aarde-gaat-mislukken Alarmerend IPCC-rapport: natuur kan veranderende klimaat niet meer bijbenen, impact nóg groter https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/alarmerend-ipcc-rapport-natuur-kan-veranderende-klimaat-niet-meer-bijbenen-impact-nog-groter~bde44fb8/ Ondanks oorlog gaan landen akkoord met nieuw deel van klimaatrapport IPCC https://www.nu.nl/klimaat/6186511/ondanks-oorlog-gaan-landen-akkoord-met-nieuw-deel-van-klimaatrapport-ipcc.html Klimaatwetenschappers: nul uitstoot in 2050 is te laat, 16 okt 2022 NOS https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2401896-klimaatwetenschappers-nul-uitstoot-in-2050-is-te-laat Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability, IPCC Sixth Assessment Report https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Het IPCC heeft vijf toekomstpaden voor ons uitgestippeld. Welke gaan we kiezen? 10 augustus 2021 https://decorrespondent.nl/12655/het-ipcc-heeft-vijf-toekomstpaden-voor-ons-uitgestippeld-welke-gaan-we-kiezen/19597344491120-29638a99
---
[3gr] https://www.duurzaamnieuws.nl/gelekt-klimaatrapport-ipcc-slaat-groot-alarm-over-onomkeerbare-klimaatverandering/ https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2021/ipcc-leven-op-aarde-zoals-we-het-kennen-zal-binnen-enkele-decennia-onomkeerbaar-veranderd-zijn.html VN-klimaatdeskundigen: ‘Mensheid bedreigd door onomkeerbare gevolgen klimaatverandering’, De Standaard, 23/06/2021 https://www.standaard.be/cnt/dmf20210623_91329479 IEA: klimaatwinst door pandemie is bijna weg, uitstoot moet vijf keer sneller omlaag, NRC 13 oktober 2021 https://www.nrc.nl/nieuws/2021/10/13/iea-klimaatwinst-door-pandemie-is-bijna-weg-uitstoot-moet-vijf-keer-sneller-omlaag-a4061617 Toename CO2-uitstoot was maar één keer groter dan nu het geval is, NU.nl 13 oktober 2021 https://www.nu.nl/economie/6162074/toename-co2-uitstoot-was-maar-een-keer-groter-dan-nu-het-geval-is.html Laatste 7 jaar waren 7 warmste ooit gemeten op onze planeet, ongerustheid over methaan, VRT 10 januari 2022 https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/01/10/laatste-7-jaar-waren-7-warmste-jaren-ooit-gemeten-wereldwijd/
---
[3grmedia] Opinie: Het klimaat staat in brand, erger dan we dachten. Maar waar was de journalistiek om dit alarmerende IPCC-rapport te duiden? https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-het-klimaat-staat-in-brand-erger-dan-we-dachten-maar-waar-was-de-journalistiek-om-dit-alarmerende-ipcc-rapport-te-duiden~bf4f9bf1/
Opwarming na 2100
In het klimaatakkoord van Parijs en in de rapporten van het IPCC wordt alleen gesproken over de opwarming tot in 2100. Daarna zal de temperatuur volgens de meeste scenario's nog verder oplopen. Alleen als de temperatuurstijging in 2100 onder de 2 °C zal blijven is het waarschijnlijk dat de temperatuur daarna niet veel meer stijgt. Dan zullen de de hieronder vermelde kantelpunten die extra temperatuurstijging veroorzaken niet optreden.

Al met al is het zeer goed mogelijk dat na 2100 de temperatuur verder zal stijging
Onzekerheden in de modellen / kantelpunten
Het Optimistic Targets scenario (mei 2021) voorspeld een meest waarschijnlijke stijging van 2,9°C. Omdat de voorspelling niet helemaal zeker is geeft men een ondergrens van 1,6°C en een bovengrens van 2,6°C. Bedenk hierbij dat 1,6°C onaangenaam en 2,6°C rampzalig wordt voor de wereld.

Bij deze voorspelling is geen rekening gehouden met de zogenaamde kantelpunten. Een kantelpunt wordt bereikt als er door temperatuurstijging een onomkeerbare verandering op aarde gaat optreden die de temperatuur verder verhoogt. Een bijvoorbeeld hiervan is dat door opwarming meer sneeuw smelt, daardoor minder zonlicht door sneeuw teruggekaatst wordt, de aarde nog verder opwarmt en daardoor nog meer sneeuw smelt. [kantel]
Er zijn aanwijzingen dat de wereld een aantal klimaatkantelpunten zal passeren voor 2100, of misschien al gepasseerd is. Als we een kantelpunt passeren dan zou de temperatuurstijging ervoor kunnen zorgen dat ook andere kantelpunten gepasseerd worden, resulterend in een zeer hoge temperatuursstijging. [cascade]

In 2022 zijn er alleen nog maar aanwijzingen dat kantelpunten kunnen optreden. Zeker is het niet.[zekerkantel] Maar als ze optreden zal dat een temperatuurstijging ver boven de 2°C gaan veroorzaken.

---
[zekerkantel] World on brink of five ‘disastrous’ climate tipping points, study finds, the Gadian 8 sept 2022 https://www.theguardian.com/environment/2022/sep/08/world-on-brink-five-climate-tipping-points-study-finds IPCC: Klimaatverandering vormt nu al een gevaar voor mens en natuur, Trouw 28 februari 2022 https://www.trouw.nl/wetenschap/ipcc-klimaatverandering-vormt-nu-al-een-gevaar-voor-mens-en-natuur~ba4fcb71/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
---
[cascade] https://en.wikipedia.org/wiki/Tipping_points_in_the_climate_system#Cascading_tipping_points
---
[kantel] https://www.duurzaamnieuws.nl/kantelpunten-7-samenvatting-en-conclusies/ https://www.scientias.nl/van-de-18-manieren-waarop-het-huidige-klimaat-ons-door-de-vingers-kan-glippen-zijn-er-al-9-gaande/ https://www.trouw.nl/wetenschap/omstreden-onderzoek-opwarming-is-nog-te-remmen-maar-niet-meer-te-keren~be9f110f/ https://www.nemokennislink.nl/publicaties/kantelpunten-en-mismatches-in-de-ecologie/ https://www.eoswetenschap.eu/natuur-milieu/het-kantelpunt-voorbij-de-grote-risicos-van-klimaatverandering https://www.vn.nl/klimaatexpert-clive-hamilton-het-is-al-te-laat/ https://www.rd.nl/artikel/824296-wetenschappers-slaan-groot-alarm-om-klimaat https://nl.wikipedia.org/wiki/Kantelpunten_in_het_klimaat https://climatescience.org/advanced-climate-climate-tipping-points/ https://www.nature.com/articles/d41586-019-03595-0 https://www.trouw.nl/wetenschap/omstreden-onderzoek-opwarming-is-nog-te-remmen-maar-niet-meer-te-keren~be9f110f/
Zullen de landen hun bijdrage leveren?
De toezeggingen die Biden heeft gekregen in aanloop naar de klimaatconferentie in Glasgow moeten nog worden omgezet in daden. Daar zitten nogal wat haken en ogen.[ho] De uiteindelijke versie van het klimaatakkoord van Glasgow kent veel losse eindjes. [le]
----
[ho]https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/het-klimaatakkoord-van-parijs-is-vijf-jaar-oud-reden-voor-taart~bf26ba88/
----
[le] Het klimaatakkoord van Glasgow: is het een succes? En vooral, zal het genoeg zijn?, VRT 14 nov 2021 https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/11/14/het-klimaatakkoord-van-glasgow-aan-een-zijden-draadje/

De rol van de politiek bij de aanpak van klimaatverandering is nogal zorgwekkend. Zo komt The Washington Post met een uitgebreid onderzoek dat aangeeft dat veel landen over de hele wereld schoemelen met hun CO2 en methaan uitstoot data. Tussen wat landen rapporteren en wat er daadwerkelijk in de wereld wordt uitgestoten zit een grote discrepantie. [twp} Ook als je uitgaat van de correctheid van de data dan blijkt dat alle Europese regeringen al minstens 10 procent achterlopen op hun eigen ambities. En dan zijn die ambities niet altijd hoog, zeker in Nederland tot 2021. De ervaring leert dat de politiek niet meer doet dan strikt noodzakelijk en daarom voortdurend ingehaald wordt door de realiteit die vaak toch slechter blijkt te zijn. [Nmfmd]
----
[twp} Countries’ climate pledges built on flawed data, Post investigation finds, The Washington Post https://www.washingtonpost.com/climate-environment/interactive/2021/greenhouse-gas-emissions-pledges-data/ ‘Plannen voor ruim zeshonderd nieuwe kolencentrales in Azië ondermijnen klimaatdoelen’, AD 4-7-2021 https://www.ad.nl/buitenland/plannen-voor-ruim-zeshonderd-nieuwe-kolencentrales-in-azie-ondermijnen-klimaatdoelen~a88894f2/ China blijft kolencentrales financieren in ontwikkelingslanden, ondanks belofte om CO2-neutraal te worden, HLN 27-4-2021 https://www.hln.be/buitenland/china-blijft-kolencentrales-financieren-in-ontwikkelingslanden-ondanks-belofte-om-co2-neutraal-te-worden~a5e78b1b/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
----
[Nmfmd] Nederland moet fors meer doen op klimaatgebied. En de doelen kan het deels niet zelf bepalen, de Volkskrant 28 oktober 2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/nederland-moet-fors-meer-doen-op-klimaatgebied-en-de-doelen-kan-het-deels-niet-zelf-bepalen~b110688c/ https://soundcloud.com/blendle/volkskrant-nederland-voor-zware-klimaatopgave
Politieke ontwikkelingen blijven roet in het eten gooien
Er zijn meer struikelpunten van politieke aard:
Biden moet zijn ambitieuze klimaatplannen afzwakken om ze goedgekeurd te krijgen door de Senaat. [bidklsen] En als iemand als Trump wordt gekozen tot president in de VS, hetgeen toch zeker niet kan worden uitgesloten, dan zullen maatregelen om de uitstoot te reduceren nauwelijks prioriteit krijgen.

Tijdens een economische crisis wordt in China alles opzij gezet om de economische groei weer hoog te krijgen. In het verleden hebben gezien dat China tijdens een economische crisis haar toezegggingen over CO2 reductie van tafel veegt. En verderop zullen we zien dat het heel waarschijnlijk is dat China na 2040 zeer langdurig in economisch zwaar weer terecht komt.

Het Russiche regime zal het niet hardop zeggen, maar Rusland kan profijt kunnen hebben van klimaatopwarming:
Door de opwarming zal Europa minder stabiel worden, zoals we verderop zullen zien. Dan is het voor Rusland na de oorlog misschien weer mogelijk om meer invloed en macht te gaan verwerven in de Rusland omringende landen. Ook zal door klimaatopwarming in Rusland waarschijnlijk meer land beschikbaar komen voor landbouw. [rml] Daartegenover staat dat een groot deel van Rusland dat rond 2020 bewoonbaar was te maken krijgt met ernstige watertekorten. [wra] Omdat er na 2050 een mondiale voedselcrises zal ontstaan zal Rusland deze landbouwgrond waarschijnlijk gaan inzetten om wereldwijd meer invloed te gaan verwerven.

Rusland was grotendeels afhankelijk van de inkomsten uit zijn olie en gas export naar Europa. Na de ontwikkelingen tijdens de oorlog en de Europese energietransitie heeft Rusland nog geen echt alternatief.
Rusland gaat meer olie en gas naar andere delen van de wereld exporteren. Rusland zal niet blij zijn als veel landen de energietransitie gaan omarmen.

Al met al is het ook waarschijnlijk dat Rusland in de praktijk niet zo hard zal trekken aan maatregelen tegen klimaatopwarming.

---
[wra] Water risk atlas, aqueduct https://www.wri.org/applications/aqueduct/water-risk-atlas/#/?advanced=false&basemap=hydro&indicator=w_awr_def_tot_cat&lat=-10.660607953624762&lng=-275.97656250000006&mapMode=view&month=1&opacity=0.5&ponderation=DEF&predefined=false&projection=absolute&scenario=optimistic&scope=baseline&timeScale=annual&year=baseline&zoom=2 [bidklsen] https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/bidens-plan-voor-sociale-zekerheid-en-klimaat-aangenomen-in-huis-van-afgevaardigden~b7d5bb62/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
---
[rml] Opwarming klimaat zorgt voor nettoverlies landbouwgrond, september 2014 https://vilt.be/nl/nieuws/opwarming-klimaat-zorgt-voor-nettoverlies-landbouwgrond

Alg overzicht door BBC https://www.bbc.com/future/article/20210108-where-we-are-on-climate-change-in-five-charts https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/10/14/klimaatrapport-kmi/ https://klimaat.be/klimaatverandering/waargenomen-veranderingen/opwarming-van-de-aarde https://www.greenpeace.org/static/planet4-belgium-stateless/2020/02/aab9f9f7-doc-nl-complete.pdf https://www.wwf.nl/wat-we-doen/focus/klimaatverandering/gevolgen https://www.urgenda.nl/themas/klimaat-en-energie/klimaatvragen/wat-zijn-momenteel-de-gevolgen-van-klimaatverandering/ https://youtu.be/WiGpjlCFRzc Wetenschappers communiceren in 2021 nog de boodschap dat de 2° en zelfs de 1,5° grens gehaald kan worden als we ons wereldwijd gaan inspannen.
Een omslagtraject vanaf 2040 tot ver na 2100 met meer dan 2°C opwarming
Het mag inmiddels duidelijk zijn dat de temperatuurstijging in 2100 zeer waarschijnlijk meer dan 2°C zal zijn. Na 2100 zal de temperatuur nog verder stijgen. We gaan de gevolgen goed merken en een omslag in onze manier van leven begint zich aan ons op te dringen. Het omslagtraject zal vele generaties treffen.

3.2. Biodiversiteitsverlies krijgt impact vanaf 2030

Veel ecosystemen [biod] zullen zich in de loop van deze eeuw niet meer kunnen aanpassen aan verstoringen tengevolge van klimaatverandering, vervuiling en veranderd bodemgebruik, volgens het IPCC. Indien de temperatuursstijging onder de 2°C blijft dan is het biodiversiteitsverlies te beperken.

Biodiversiteitsverlies mogelijk nog groter probleem dan klimaat
Boven de 2°C zullen veel soorten uitsterven. [uitst] In 3.1. is uitgebreid toegelicht dat we waarschijnlijk ver boven de 2°C zullen uitkomen. Hierdoor zal het verlies aan biodiversiteit funest zijn. Wetenschappers ontdekken telkens meer vormen van biodiversiteitsverlies die ook het gevolg zijn van klimaatverandering. [zoetwatermeren] Grootschalige actie is vereist om het biodiversiteitsverleies te beperken [dest]

Natuurlijk wordt er wereldwijd en in de EU actie ondernomen. [biodactie] Vooralsnog lijkt erniet op dat dittijdig zal uitmonden in deze vereiste grootschalige actie.[dest]

Op basis van de in 2022 beschikbare literatuur zijn dramatische effecten vanaf 2030 te verwachten. [effbiuomens] Het verlies aan biodiversiteit zou in West Europa nog wel eens een urgenter probleem kunnen zijn dan het klimaat. [bioversusklim]

--
[biod] https://nl.wikipedia.org/wiki/Biodiversiteit
--
[uitst] https://klimaat.be/klimaatverandering/gevolgen/biodiversiteit https://www.cbd.int/doc/publications/cbd-ts-50-en.pdf [zoetwatermeren] scientias.nl, 4-6-2021 meren raken in rap tempo zuurstof kwijt en dat heeft verstrekkende gevolgen https://www.scientias.nl/meren-raken-in-rap-tempo-zuurstof-kwijt-en-dat-heeft-verstrekkende-gevolgen/ nationalgeographic,4 mrt. 2021 Rivieren en meren zijn de meest beschadigde ecosystemen op aarde https://www.nationalgeographic.nl/milieu/2021/03/rivieren-en-meren-zijn-de-meest-beschadigde-ecosystemen-op-aarde https://www.greenfacts.org/nl/biodiversiteit/biodiversiteit-foldout.pdf

--
[destr] https://www.parool.nl/nieuws/vn-destructie-natuur-even-bedreigend-als-opwarming-aarde~b424d9db/ https://www.wur.nl/nl/nieuws/Wereldwijd-verlies-van-biodiversiteit-valt-nog-te-stoppen-1.htm Roer moet om voor behoud dier en mens / VN-rapport: om massaal uitsterven van soorten te voorkomen moet het roer op alle fronten om, Volkskrant, 16 september 2020

--
[effbiuomens] Zonder insecten overleven we niet - en binnen tien, twintig jaar is het crisis, Trouw 28 april 2018 https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/zonder-insecten-overleven-we-niet-en-binnen-tien-twintig-jaar-is-het-crisis~b76a1789/ Zonder insecten overleven we niet - en binnen tien, twintig jaar is het crisis, Trouw 28 april 2018 Wereldbank: economische schade door natuurverlies loopt in 2030 op tot 2,7 biljoen dollar per jaar, volkskrant 2-6-2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/wereldbank-economische-schade-door-natuurverlies-loopt-in-2030-op-tot-2-7-biljoen-dollar-per-jaar~b1b059bf/ https://www.pbl.nl/nieuws/2020/wereldwijde-afname-van-biodiversiteit-kan-worden-gestopt https://www.cbd.int/doc/publications/cbd-ts-50-en.pdf
--
[bioversusklim] De massale vernietiging van wilde dieren is een urgenter probleem dan het klimaat, De Standaard 15 augustus 2020

De VN-Biodiversiteitsconventie verwoordt het als volgt: “Minstens 40 procent van de wereldeconomie en 80 procent van de behoeften van arme bevolkingsgroepen is afhankelijk van biologische hulpbronnen. Bovendien: hoe rijker de biodiversiteit, hoe groter de kans op medische ontdekkingen, economische ontwikkeling en aanpassing aan nieuwe uitdagingen zoals klimaatverandering.”
---
https://www.wur.nl/nl/show-longread/Biodiversiteit-longread.htm https://www.europarl.europa.eu/news/nl/headlines/society/20200109STO69929/verlies-aan-biodiversiteit-waarom-is-dit-een-probleem-en-wat-zijn-de-oorzaken (https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/Voedsel-biodiversiteit-klimaatverandering_500414004.pdf) https://www.greenpeace.org/nl/natuur/17961/verlies-van-biodiversiteit-tijd-om-onze-natuur-te-beschermen/?gclid=Cj0KCQiAv6yCBhCLARIsABqJTjYL5ileL-dwV5cnQm0t653GZWe3PE5JwGs9JYwPZk8lZ0SRv2Ub3DYaAqo7EALw_wcB https://www.nlbif.nl/ https://www.wur.nl/nl/nieuws/Wereldwijd-verlies-van-biodiversiteit-valt-nog-te-stoppen-1.htm https://www.oneworld.nl/lezen/klimaat/hoe-redden-we-de-biodiversiteit-en-dus-onszelf/ https://www.wur.nl/nl/nieuws/Achteruitgang-natuur-gaat-sneller-dan-ooit-in-de-geschiedenis-van-de-mens.htm
--
[biodactie] Global Biodiversity Outlook 5, 2020
Ingrijpende wereldwijde maatregelen om biodiversiteitsverlies te stoppen nauwelijks te realiseren in het huidige economische en politieke klimaat
Uit een uitgebreide studie 'Bending the curve of terrestrial biodiversity' [Bendbiodiversity] uit 2020 blijkt dat het mogelijk is om de wereldwijde afname van biodiversiteit te stoppen. Hiervoor is een wel ongekende ambitie nodig.
---
[Bendbiodiversity] In het rapport is alleen 'terrestrial biodiversity', dwz de biodiversiteit op land bestudeerd. https://www.pbl.nl/nieuws/2020/wereldwijde-afname-van-biodiversiteit-kan-worden-gestopt Bending the curve of terrestrial biodiversity needs an integrated strategy, Nature 2020 (Originele publicatie) https://www.nature.com/articles/s41586-020-2705-y Nature: Bending the curve of terrestrial biodiversity needs an integrated strategy, ISS 2020 (Publicatie vrij te downloaden) https://www.iis-rio.org/en/publications/bending-the-curve-of-terrestrial-biodiversity-needs-an-integrated-strategy-2/ https://www.ciwf.nl/nieuws/2021/02/nieuw-rapport-ons-voedselsysteem-en-biodiversiteitsverlies
Onmiddelijke inspanningen, een bredere duurzaamheidsagenda, een ongekende ambitie en coordinatie noodzakelijk
Het rapport geeft aan dat wereldwijd onmiddelijke inspanningen met een ongekende ambitie en coordinatie en een brede duurzammheidsagenda nodig zijn om biodiversiteitsverlies te stoppen.

Dit lijkt echter een vrijwel kansloze missie in de vrije markt. Ook de huidige politieke leiders zullen dit zeer waarschijnlijk niet gaan uitvoeren, al zullen enkele wereldleiders daar wel de noodzaak van inzien.
Vanwege de leesbaarheid wordt een onderbouwing van deze beweringen achterwege gelaten. De argumenten zijn al uitgebreid aan bod gekomen. Volstaan wordt met: ‘No problem can be solved from the same level of consciousness that created it’ van Albert Einstein

3.3. Water, grond en luchtverontreinigingen nu al lokaal ontwrichtend

Water, grond en luchtverontreinigingen gaan leiden tot ernstige problemen in de toekomst.

Lokaal
Aan de hand van een aantal voor velen nog bekende voorbeelden uit Nederland en België wordt getracht een gevoel te geven van wat er speelt en wat dat voor onze nabije toekomst zal gaan betekenen.

Nederland en België nog steeds ernstige vervuilingen aan het licht die leiden tot broblemen met de Volksgezondheid. Pfas, Tata Steel, Chemie-Pack Moerdijk, 3M, Afvaldump door rijkswaterstaat zijn daarvan enkele voorbeelden.

Hiervan hadden en hebben Chemie-Pack Moerdijk, Tata Steel in Nederland en 3M in België zeker grote invloed op de volksgezondheid. De verontreinigingen waren en zijn duidelijk lokaal ontwrichtend. Men is voortdurend ernstig verontrust over de eigen gezondheid en die van de kinderen. Verhuizen kan niet vanwege de waardedaling van de huizen. En de problemen zijn na tientallen jaren nog niet opgelost.
---
Enkele recente voorbeelden van verontreinigingen: Pfas https://www.h2owaternetwerk.nl/h2o-actueel/rivm-pfas-in-voedsel-en-drinkwater-overschrijdt-norm-efsa https://www.rivm.nl/pfas/te-veel-blootstelling-aan-pfas-in-nederland Pfos De ontdekking van België: "Pfos is opeens van een lokaal probleem een politiek probleem geworden", Radio1 België 18-6-2021 https://radio1.be/luister/select/nieuwe-feiten/de-ontdekking-van-belgie-pfos-is-opeens-van-een-lokaal-probleem-een-politiek-probleem-geworden Vlaanderen is één grote gevarenzone met PFOS-hotspots, De Tijd 2021 https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/algemeen/vlaanderen-is-een-grote-gevarenzone-met-pfos-hotspots/10313485.html Tata Steel Geschokte reacties op onderzoek RIVM: 'Kan Tata Steel wel blijven bestaan?', RTL nieuws 02 september 2021 https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5251731/tata-steel-rivm-rapport-gezondheid-kinderen-kanker-grafietregen Omwonenden Tata Steel tot vijftig procent vaker longkanker dan landelijk, 17-11-2020 https://joop.bnnvara.nl/nieuws/omwonenden-tata-steel-tot-vijftig-procent-vaker-longkanker-dan-landelijk Bewoners van gebied rondom Tata Steel zijn veel vaker ziek, blijkt uit onderzoek RIVM, de Volkskrant 14-4-2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/bewoners-van-gebied-rondom-tata-steel-zijn-veel-vaker-ziek-blijkt-uit-onderzoek-rivm~b41e297d/ Moerdijk Brand Moerdijk 5 januari 2011 https://nl.wikipedia.org/wiki/Brand_Moerdijk_5_januari_2011 Bodemsanering 10 jaar na brand Chemie-Pack nog lang niet klaar https://www.nporadio1.nl/nieuws/binnenland/2fbebc95-2766-48dd-9d16-4431c55f5f6e/schoonmaak-bodem-chemie-pack-na-10-jaar-nog-lang-niet-klaar 3M ‘3M draagt een verpletterende verantwoordelijkheid’ De Standaard 2-6-2021 Stalen van de bodem en het grondwater in Zwijndrecht die recent genomen zijn, wijzen op een ernstige verontreiniging met PFOS in de omgeving van de 3M-fabriek. https://www.standaard.be/cnt/dmf20210601_97478446 Hoe giftig is de grond in Zwijndrecht? Hoe kon dit zo lang onder de radar blijven en wat met Oosterweel?, nieuwsblad.br 10-6-2021 https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210610_95627941 Afvaldump door Nederlandse overheid https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/top-rijkswaterstaat-betrokken-bij-afvaldump Zijlstra én Rijkswaterstaat onder vuur, maar granuliet verdwijnt niet: ‘Als wij niet dumpen ligt de wegenbouw stil’ https://www.gelderlander.nl/west-maas-en-waal/zijlstra-en-rijkswaterstaat-onder-vuur-maar-granuliet-verdwijnt-niet-als-wij-niet-dumpen-ligt-de-wegenbouw-stil~acc6b31b/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/rijkswaterstaat-stond-storten-afvalstof-in-natuurplas-toe-na-bemoeienis-ex-minister-halbe-zijlstra~b216e58a/ https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/minister-van-nieuwenhuizen-houdt-vol-niet-te-hebben-gelogen-over-rol-halbe-zijlstra

Ook de verwerking van reguliere afvalstoffen blijkt zelfs in Nederland en België nog veel verontreiniging te veroorzaken.
---
https://www.npostart.nl/de-vuilnisman/KN_1718256 alle afl

Wereldwijd
En wat er bij ons 'in het klein' gebeurt zal in de landen waar het allemaal wat minder geregeld is verontreinigingen op een grotere schaal veroorzaken. Wereldwijd veroorzaakt afval en afvalverwerking grote problemen. [planetairecris]
---
[planetairecris] Plastics en andere chemische stoffen stapelen zich op in de grond: een nieuwe planetaire crisis dreigt https://www.volkskrant.nl/wetenschap/plastics-en-andere-chemische-stoffen-stapelen-zich-op-in-de-grond-een-nieuwe-planetaire-crisis-dreigt~b5a0ff4d/

---
Verbranden van afval wereldwijd veel schadelijker dan gedacht, Mo.be 28-8-2014 https://www.mo.be/nieuws/verbranden-van-afval-wereldwijd-veel-schadelijker-dan-gedacht
---
Plastic: waarom we NU moeten handelen, WWF https://www.wwf.nl/wat-we-doen/focus/oceanen/vervuiling/plastic-soep plastic: de vuilnesman, https://www.npostart.nl/de-vuilnisman/KN_1718256 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/plasticsoep-stille-oceaan-veel-schadelijker-dan-gedacht~b9caa347/

Iedere 2 seconde wordt een nieuwe stof uitgevonden waarvan meestal niet bekend is wat de invloed op het milieu, dier en mens is. Veel van die stoffen komen toch weer als afvalstof in het milieu terecht en vormen zo wereldwijd tikkende tijdbommen.
---
De vuilnisman: Troebele Wateren https://kro-ncrv.nl/persberichten/de-vuilnisman-troebele-wateren

En het is niet gemakkelijk om van een stof schadelijkheid aan te tonen en hem van de markt te krijgen: Landbouwgif dat in Nederland wordt gebruikt kan de ziekte van Parkinson veroorzaken. Boeren die met bepaalde pesticiden werken, hebben tot wel 60 procent meer kans op de ongeneeslijke hersenziekte. Zelf bij deze vrij gemakkelijk te controleren omstandigheden blijkt het in Nederland al vrij omslachtig te zijn om te beoordelen of het pesticide inderdaad van de markt moet.
---
'Landbouwgif kan kans op parkinson verhogen', NOS 19-09-2019 https://nos.nl/artikel/2302396-landbouwgif-kan-kans-op-parkinson-verhogen
Volgens experts vinden we de pesticiden overal, ook in het menselijk lichaam. Mensen krijgen onnodig parkinson. De Hersenstichting voorziet een explosieve stijging van Parkinsonpatiënten. In Nederland tot 2040 een stijging van liefst 71 procent.
---
Neuroloog wil bestrijdingsmiddelen in de ban: ‘Laat mensen niet onnodig Parkinson krijgen’, De Standaard https://www.destentor.nl/binnenland/neuroloog-wil-bestrijdingsmiddelen-in-de-ban-laat-mensen-niet-onnodig-parkinson-krijgen~a0f1d7f0/
Ook de energietransitie vormt een bedreiging voor het milieu
Een voorbeeld van hoe keuzes om een probleem op te lossen kan leiden tot het vergroten van een ander probleem is de electrische auto. De electrische auto heeft voordelen tov de ook CO2 besparende waterstofauto. Maar de accu van de electrische auto kan veel milieuschade opleveren.
---
Het klinkt duurzaam: elektrisch rijden. Maar juist de grote vraag bedreigt mens én milieu, Trouw 24 december 2020 https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/het-klinkt-duurzaam-elektrisch-rijden-maar-juist-de-grote-vraag-ernaar-bedreigt-mens-en-milieu~b90f0033/ Waarom onze auto’s niet op waterstof gaan rijden, Natuur en Milieu 24 augustus 2020 https://www.natuurenmilieu.nl/blog/waarom-onze-autos-niet-op-waterstof-zullen-gaan-rijden/ Elektrische auto wint van waterstof https://www.enpuls.nl/blogs/elektrische-auto-wint-van-waterstof/

En ook zonnepanelen worden nog geproduceeerd zonder dat er genoeg aandacht is over het recyclen. [zonrecycl] Volledig herbruikbare zonnepanelen zullen duurder zijn en zij zullen dus in de vrije markt niet de aandacht krijgen die nodig is om het milieu te ontzien. In een rapport uit 2021 schat het International Renewable Energy Agency de hoeveelheid zonnepanelen die in 2050 aan het einde van de levensduur is op tenminste zestig miljoen ton wereldwijd.
---
[zonrecycl] Volledig recyclebare zonnepanelen in aantocht https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/energietransitie/roadmaps/hernieuwbare-elektriciteit/zonne-energie/pv/recyclebare-zonnemodules/

3.4. Grondstoffenschaarste krijgt impact vanaf 2030

In de nabije toekomst ontstaat een groeiende tekort aan grondstoffen.
Hoogleraar Harald Sverdrup: “Tussen 2030 en 2070 bereiken wij een piek in winning van vrijwel alle grondstoffen. Daarna wordt het steeds minder.” [grget]
Deels is er een fysieke schaarste (oftewel een te dure exploitatie) en deels gebruiken een aantal landen -met name China- hun dominante positie om er zelf beter van te worden.[metgeochin]
---
[grget]Wereldboekhouder, de Noorse hoogleraar Harald Sverdrup over de grondstoffenschaarste https://circulairemaakindustrie.nl/app/uploads/2020/10/Wereldboekhouder-P.pdf Zeventien metalen zijn binnenkort nauwelijks winbaar meer. Veel meer grondstoffen zullen te duur zijn om te winnen uit de bodem. https://www.wetenschappelijkbureaugroenlinks.nl/artikel/zeventien-metalen-zijn-echt-schaars
Maar er zijn (natuurlijk) ook mensen die bewegeren dat de aarde nooit op raakt. Wetenschappers uit het vakgebied kijken hier echter anders naar. https://www.trouw.nl/nieuws/ecomodernisme-de-aarde-raakt-nooit-op~b1f1b453/ [metgeochin] De groene energie maakt China oppermachtig alsof-we cocaine verruilen voor heroine, De Volkskrant 14 mei 2022 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/groene-energie-maakt-china-oppermachtig-alsof-we-cocaine-verruilen-voor-heroine~b7d79f8d/

Energietransitie niet mogelijk
De Grondstoffenschaarste belemmert de toekomstige energietransitie ernstig. Zo zullen belangrijke grondstoffen voor electrische auto's, windmolens en zonnepanelen zeer waarschijnlijk al schaars zijn voordat de energietransitie echt vruchten kan gaan afwerpen.

Toch zijn er ook positieve ontwikkelingen op dit gebied. Onderzoek heeft aangetoond dat met nieuwe technieken (een deel van) de schaarste voorkomen kan worden. [pgzm] Het is nog niet duidelijk of deze nieuwe ontwikkeling de wereldwijde schaarste voor een aantal zeldzame metalen kan verminderen.

---
Het groeiende tekort aan grondstoffen is een ernstige bedreiging voor de overgang naar schone energie https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/het-groeiende-tekort-aan-grondstoffen-is-een-ernstige-bedreiging-voor-de-overgang-naar-schone-energie~be0092c9/ De vuile strijd om de metalen van de toekomst, de Volkskrant https://www.volkskrant.nl/kijkverder/track-en-trace/v/de-vuile-strijd-om-de-metalen-van-de-toekomst/ Duurzaam grondstoffenbeheer onontkoombaar, www.evofenedex.nl https://www.evofenedex.nl/sites/default/files/inline-images/F8/7F263171469203C1257A93004D742C/Grondstoffenbeheer_artikel_EL7.pdf https://www.trouw.nl/opinie/een-snelle-winning-van-grondstoffen-is-nodig-maar-het-moet-wel-eerlijk-gebeuren~b753c99b/ https://www.wetenschappelijkbureaugroenlinks.nl/artikel/zeventien-metalen-zijn-echt-schaars https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet/show/Discussie-over-schaarste-grondstoffen.htm https://www.klimaatakkoord.nl/actueel/nieuws/2021/06/25/dreigend-probleem-van-grondstoffen-schreeuwt-om-actie https://home.kpmg/nl/nl/home/media/press-releases/2021/03/kpmg-grondstoffenschaarste-staat-toekomstige-energietransitie-ernstig-in-de-weg.html
---
[pgzm] De positieve geluiden over zeldzame metalen: Nieuwe bron van zeldzame metalen: wetenschappers halen lithium uit water, Businees AM 5 juni 2022 https://businessam.be/nieuwe-bron-van-zeldzame-metalen-wetenschappers-halen-lithium-uit-water/ Scientists “Magically” Mine Metals From Water https://scitechdaily.com/scientists-magically-mine-metals-from-water/
Grondstoffen laptops, mobieltjes, electrische auto's, windturbines, elektronica
Essentiele grondstoffen voor laptops, mobieltjes, electrische auto's, windmolens worden minder en sommigen raken al op rond 2032. Daarnaast gaat de winning van veel metalen in laptops, mobieltjes, electrische auto's, windmolens gepaard met ernstige milieuverontreiniging of conflicten in de landen waar deze gedolven worden. [schraarseel] Milieuverontreiniging én veel conflicten zie je met name Afrikaanse landen. In de overige landen, waaronder China, is er in ieder geval sprake van zeer ernstige veronreiniging. [metgeochin]

---
[schraarseel] https://www.duurzaammbo.nl/kennisbank/57-kennisbank/planet/4347-schaarsegrondstoffen-2 Indium, de grondstoffen voor LCD schermen van mobieltjes, laptops en tv schermen raakt 2032 op, recyclen is duurder dan delven en voorlopig is er geen vervanger. https://scripties.uba.uva.nl/scriptie/655933 Schaarste aan kritieke metalen staat Nederlandse plannen voor elektrische auto’s in de weg , Trouw 20 november 2019 https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/schaarste-aan-kritieke-metalen-staat-nederlandse-plannen-voor-elektrische-auto-s-in-de-weg~b347e9b4/
Fosfor, grondstof voor kunstmest
Maar ook fosfor, de grondstof voor kunstmest, zal rond 2030 schaarser worden. [fosfschaars] Deze schaarste gaat bijdragen aan de voedselschaarste die rond 2050 zal onstaan, zoals toegelicht wordt in 3.7..
---
[fosfschaars] Fosfor: de schaarse grondstof van kunstmest, InfoNu 6-5-2014 https://wetenschap.infonu.nl/diversen/131703-fosfor-de-schaarse-grondstof-van-kunstmest.html
Grondstof kernenergie
Bij het huidige gebruik van uranium is de zekere voorraad Uranium -grondstof voor kerenergie- over 2090 jaar op. Als we daar de 3 miljoen ton nader aan te tonen voorraad bij optellen, komen we op 2140 jaar.[voorrUranium]
---
[voorrUranium] https://www.laka.org/nieuws/2014/nog-uranium-door-minder-kerncentrales-2851, Nog uranium door minder kerncentrales 16 september 2014

Het IEA verwacht dat tegen 2040 een stijging van 46% van de door kerncentrales opgewekte energie. Daardoor zullen de voorraden waarschijnlijk sneller op zijn. [voorrsnop]
---
[voorrsnop] https://www.nucleairforum.be/thema/kerntechnologie-wereldwijd/kernenergie-wereldwijd

Er gaan namelijk veel nieuwe kerncentrales gebouwd worden.
--
Plans For New Reactors Worldwide (Updated February 2022) https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/plans-for-new-reactors-worldwide.aspx https://world-nuclear.org/information-library/facts-and-figures/world-nuclear-power-reactors-and-uranium-requireme.aspx

De wereldwijde uraniumvoorraad zal daardoor globaal tussen 2060 en 2110 op zijn. Ook wordt 40% van Uranium geleverd door Kazachstan. Kazachstan is daarmee de grootste Uranium producten ter wereld. En Kazachstan valt direct onder invloedssfeer van Rusland. [kgputw] Rusland en China leveren respectivelijk 5% en 3%. In april 2022 is de prijs van Uranium met 50% gestegen tov het begin van 2022. [pu2022] Het is daarom best riskant om na 2030 nog besluiten om een kerncentrale te gaan bouwen, omdat een kerncentrale zo'n 60 jaar moet draaien om uit de kosten te komen en het 10-20 jaar duurt om een kerncentrale te bouwen.
Voor zgn Small Modular Reactors zou die bouwtijd wel korter kunnen worden als ze seriematig gebouwd gaan worden. Dat is voorlopig nog niet het geval. En Small Modular Reactors hebben zich nog maar sporadisch in de praktijk bewezen. [SMR]

---
[pu2022] De prijs van uranium, een belangrijke grondstof voor kernenergie, is dit jaar al 50% gestegen – en kan nog verder oplopen https://www.businessinsider.nl/uranium-prijzen-stijgen-russische-boycot-bank-of-america/ [kgputw] Voordeel voor Rusland, De Groene Amsterdammer 12 januari 2022 https://www.groene.nl/artikel/voordeel-voor-rusland [SMR] Kleine kerncentrales, grote toekomst?, De Tijd 27 febr 2021 https://www.tijd.be/ondernemen/milieu-energie/kleine-kerncentrales-grote-toekomst/10287605.html Overschat de kansen van kleine modulaire kernreactoren niet, Wattisduurzaam 4 nov 2020 https://www.wattisduurzaam.nl/21620/energie-opwekken/kernenergie/overschat-de-kansen-van-kleine-modulaire-kernreactoren-niet/ ‘Kleine kernreactoren verergeren het klimaatprobleem’, 11 maart 2022 https://www.mo.be/opinie/kleine-kernreactoren-verergeren-het-klimaatprobleem Small Modular Reactors of SMR https://www.nucleairforum.be/thema/innovatie/small-modular-reactors
Grondstoffen zullen in toenemende mate onderdeel van geopolitiek worden
Grondstoffen zijn altijd al een manier geweest om geopolitiek te bedrijven. In de toekomst zal de toenemende vraag en schaarste én de wereldwijde spanningen de geopolitieke strijd doen toenemen. Geopolitiek komt aan de orde in 3.5..
De circulaire economie gaat de grondstoffenschaarste slechts gedeeltelijk oplossen
De circulaire economie[circulairpbl], waarin zo min mogelijk nieuwe grondstoffen gebruikt worden, gaat dit waarschijnlijk niet oplossen. [curculairgaatonsnietredden1][curculairgaatonsnietredden2] De knelpunten worden kernachtig en duidelijk gefomuleerd bij. [curculairgaatonsnietredden1]
---
[circulairpbl] Integrale Circulaire Economie Rapportage 2021 https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-integrale-circulaire-economie-rapportage-2021-4124.pdf
---
[curculairgaatonsnietredden1] Van een circulaire economie worden we niet duurzamer, RTLNieuws 16 januari 2018 (Kernachtig, goed geformuleerd) https://www.rtlnieuws.nl/economie/column/3815121/van-een-circulaire-economie-worden-we-niet-duurzamer
---
[curculairgaatonsnietredden2] Ook circulaire economie pleegt roofbouw op planeet, lowtechmagazine 23 juli 2018 (beetje intellectueel, klopt niet helemaal) https://www.lowtechmagazine.be/2018/07/kritiek-de-circulaire-economie-roofbouw.html de circulaire economie alleen gaat ons niet redden, NRC 11-11-2020 https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/11/de-circulaire-economie-alleen-gaat-ons-niet-redden-a4011717 'De circulaire economie slaagt alleen als we onze mindset drastisch veranderen', Noordz.nl 9-11-2020 https://www.noordz.nl/2020/11/09/dommerholt-circulaire-economie/ De ongemakkelijke waarheid van de circulaire economie https://www.oneworld.nl/lezen/achtergrond/de-ongemakkelijke-waarheid-van-de-circulaire-economie/ Waarom bijna geen enkele circulaire ‘oplossing’ echt duurzaam is de Correspondent 29 december 2020 https://decorrespondent.nl/11912/waarom-bijna-geen-enkele-circulaire-oplossing-echt-duurzaam-is/6016759085744-b37f1d58 thema Circulariteit, DRIFT https://drift.eur.nl/nl/themas/grondstoffen-circulariteit/ https://www.managementimpact.nl/artikel/de-vrije-markt-beperkt-de-circulaire-economie-deel-2/ Circulaire economie (deel 1): Doelen, definities en strategieën => VEEL ECONOMEN ZEGGEN DAT VOOR CIRCULAIR EEN RADICAAL ANDERE ECONOMIE NODIG IS https://www.managementimpact.nl/artikel/circulaire-economie-deel-1-doelen-definities-en-strategieen/ De vrije markt beperkt de circulaire economie (deel 2) Hans Stegeman, erg goed maar te ingewikkeld voor gemiddelde lezer https://www.managementimpact.nl/artikel/de-vrije-markt-beperkt-de-circulaire-economie-deel-2/ https://downtoearthmagazine.nl/lowtech-circulaire-economie/ https://economie.rabobank.com/publicaties/2015/juli/de-potentie-van-de-circulaire-economie/

3.5. Geopolitieke conflicten kunnen al voor 2040 oplaaien

Geopolitiek is
Geopolitiek is als land je economische en veiligheidsbelangen verdedigen. Geopolitiek gaat niet over de strijd voor vrijheid en democratie. Geopolitiek gaat over macht, voordeel, schaarste en grondstoffen. https://www.ser.nl/nl/Publicaties/geopolitiek
Oekraïne toont gevolgen geopolitiek
In 2022 geeft de oorlog in Oekraïne ons een inkijkje in wat ons in de toekomst te wachten staat: Leed door oorlogsgeweld, economische sancties, de mogenlijkheid van een wereldwijde economische crisis, vluchtelingenstromen, onrust onder de gehele wereldbevolking over het gebruik van atoomwapens, energieschaarste, grondstoffenschaarste, voedselschaarste, hogere prijzen en verslechterende levensomstandigheden.
Geopolitieke conflicten raken ook ons
De welvaart en de veiligheid in West Europa na de Tweede Wereldoorlog heeft West Europea het gevoel gegeven dat geopolitieke problemen wel op te lossen zijn met praten en door handel te drijven. De oorlog in Oekraïne heeft ons met onze neus op de feiten gedrukt.
Mogelijke aanleidingen van geopolitieke conflicten
Experts die de retoriek van het regime in Rusland en de ontwikkelingen op het wereldtoneel door de jaren heen hebben gevolgd zeggen dat je Ruslands binnenvallen in Oekraïne in grote lijnen had kunnen zien aankomen. Zo zijn er nog meer ontwikkeling waarvan het waarschijnlijk is dat dit gaan leiden tot serieuze geopolitieke spanningen of een oorlog.
Grondstoffen
Allereerst kan de toenemende vraag naar schaarse grondstoffen in de toekomst leiden tot een geopolitieke conflict. [grondgeo]
Kloof democratisch georiënteerde landen en autoritair georiënteerde landen
Met de opkomst van China krijgen een aantal gelijkgestemde landen meer speelruimte in de internationale betrekkingen. Gelet op de landen die Ruslands militaire inval niet veroordelen gaat het over de meerderheid van de wereldbevolking.[mvwb] Er drijgt een kloof te ontstaan tussen de meer autoritaire landen onder leiding van China en Rusland en de meer op het Westen georiënterde landen.

Europa moet daar tegenwicht tegen bieden anders wordt het opgeslokt. Vrijheid heeft een prijs. Vrijheid komt niet voor niets. [vrvrnvn]
Rusland lijkt goede kaarten te hebben
Rusland zal, ondanks Europese inspanningen bij de oorlog in Oekraïne, waarschijnlijk een machtigere speler op het wereldtoneel worden. De klimaatveranderingen heeft voor Rusland meer voordelen dan nadelen: door de temperatuursverhoging krijgt Rusland meer landbouwgrond en het zal op de Noordpool grondstoffen en olie gaan winnen. [wkpsm] Met name met het voedsel uit de nieuwe landbouwgronden zal Rusland geopolitiek gebruiken als er rond 2050 een wereldwijde voedselcrisis is. Hiermee zal Rusland waarschijnlijk proberen de EU te treffen.

Rusland weet dat Europa meer zal leiden onder klimaatverandering dan Rusland zelf. Rusland lost de klimaatbeloften hoofdzakelijk in met boekhoudtrucks en het lijkt erop Rusland haar beleid niet gaat wijzigen. [bht] Rusand zal waarschijlijk blijven inzetten op maximale verkoop van fossiele brandstoffen. Hiermee zal het Europa, dat uitsluitend nadelen ondervind van klimaatverandering, harder raken.

---
[wkpsm] Waarom klimaatverandering Poetin sterker maakt, 21 juni 2022 https://www.duurzaamnieuws.nl/waarom-klimaatverandering-poetin-sterker-maakt/
---
[ [bht] Rusland: ‘Sancties hinderen strijd tegen klimaatverandering’, MO 23 maart 2022 https://www.mo.be/nieuws/rusland-sancties-hinderen-strijd-tegen-klimaatverandering
---
[vrvrnvn] Geopolitieke Reality Check, Interview Rob van Wijk 25 mei 2022 https://hcss.nl/news/geopolitieke-reality-check-een-interview-met-rob-de-wijk/ Misplaatst superioriteitsgevoel en geopolitieke naïviteit hebben geleid tot de situatie waarin we ons nu bevinden. De EU moet het heft in handen te nemen | opinie, Interview Tom Wagenmakers 12 maart 2022 https://dvhn.nl/meningen/Opinie/Europa-en-zijn-desastreuze-geopolitieke-na%C3%AFviteit-27532342.html Toekomst van Oekraïne | BNR, Jaap de Hoop Scheffer 24 mei 2022 https://www.bnr.nl/player/audio/10225695/10476945
---
[mvwb] Zo kijken ze buiten het Westen naar Rusland en de oorlog in Oekraïne, NOS 14 april 2022 https://nos.nl/artikel/2426324-zo-kijken-ze-buiten-het-westen-naar-rusland-en-de-oorlog-in-oekraine
Taiwan
Maar ook de wensen van China zijn verontrustend. President Xi wil Taiwan nog ruim voordat China zijn 100ste verjaardag viert -in 2049 [2049]- wil annexeren. China is in militair opzicht voor 2027 klaar voor een aanval op Taiwan. [aanv] Een aanval op Taiwan kan de chipindustrie raken waardoor ook China als grootafnemer serieuze economische averij oploopt.
Laten we niet naïef zijn en denken dat dit een onwaarschijnlijk is en dat dit door overleg kan worden voorkomen. Biden heeft heel duidelijk gemaakt dat hij een anexatie van Taiwan niet zal tolereren en sluit veiligheidspacten om dit te voorkomen. [pact]
Maar een gewapend conflict zal serieuze consequenties hebben voor de wereldeconomie. Een aanval van China op Taiwan zal zeer waarschijnlijk resulteren in de vernietiging van de Taiwanese chipindustrie die een groot deel van de wereld van chips voorziet. Taiwan en ook het Westen hebben er alle belang bij dat die industrie niet in Chinese handen valt.
Kashmir
Ook geopolitieke spanningen die minder aandacht krijgen kunnen verstrekkende gevolgen hebben. [geoma]
Bijvoorbeeld India en Pakistan, beiden in het bezit van kernwapens, hebben een conflict over Kashmir. Mocht hun conflict uitdraaien op een nucleair conflict dan komt er zoveel as en stof in de atmosfeer dat er minder zonlicht tot de aarde doordringt. Dit veroorzaakt een nucleaire winter. Wereldwijd groeien dan weinig planten en een grote voedselschaarste is het gevolg. [kf]

---
[grondgeo] https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/het-groeiende-tekort-aan-grondstoffen-is-een-ernstige-bedreiging-voor-de-overgang-naar-schone-energie~be0092c9/
---
[aanv] Hoge commandant VS waarschuwt voor Chinese invasie van Taiwan voor 2027, de Volkskrant 10 maart 2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/hoge-commandant-vs-waarschuwt-voor-chinese-invasie-van-taiwan-voor-2027~bead122d/
---
[pact] AUKUS, het nieuwe Amerikaanse veiligheidspact met Australië en het Verenigd Koninkrijk, Volkskrant 22 sept 2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/het-aukus-pact-een-verse-koude-oorlog-in-de-indo-pacific~bd208131/ Biden benadrukt: Amerikanen verdedigen Taiwan bij Chinese aanval, EW 22 okt 2021 https://www.ewmagazine.nl/buitenland/achtergrond/2021/10/biden-benadrukt-amerikanen-verdedigen-taiwan-bij-chinese-aanval-851555/ ‘Onder de Nieuwe Omstandigheden’ China’s buitenlandbeleid onder Xi Jinping, clingendael 2015 https://spectator.clingendael.org/pub/2015/2/onder_de_nieuwe_omstandigheden/
---
[2049] Valt China Taiwan binnen? "President Xi nu druk bezig met binnenlandse politiek, maar kans op lange termijn vrij groot", VRT 11 okt 2021 https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/11/taiwan-china-spanning/

---
[kf] De knalroze flamingo: Nucleaire oorlog India en Pakistan, OneWorld 29-12-2015 https://www.oneworld.nl/lezen/achtergrond/de-knalroze-flamingo-nucleaire-oorlog-india-en-pakistan/ [geoma] Tien grootste geopolitieke bedreigingen volgens BlackRock, Nu.ni 1 juni 2018 https://www.nu.nl/iexnl/5293823/tien-grootste-geopolitieke-bedreigingen-volgens-blackrock.html
Mogelijke groei in Afrika en India
Afrika zou in de toekomst en steeds sterkere economische macht kunnen gaan vormen. Met de nadruk op zou, want zeker is dit niet. Met name China, de VS en de EU doen investeringen in de hoop te kunnen profiteren van de economische groei. De lokale bevoking zal daar overigens waarschijnlijk weinig van gaan merken.
Ook India kan alleen al vanwege het bevolkingsaantal meerwaarde vormen voor de grote geopolitieke spelers.

Landen in Afrika en India worden zo meer in de invloedssfeer van de grote politieke spelers getrokken. Hierdoor wordt de wereld nog sterker verdeeld in kampen, hetgeen ook weer geopolitieke spanningen leidt.
Eenzelfde mechanisme als tijdens de koloniale tijd.

---
https://www.ser.nl/nl/Publicaties/SERmagazine/geopolitiek

3.6. Oorlog, terrorisme en genocide alsmaar terugkerende fenomenen in ontwikkelingslanden

In veel delen van de wereld maakt geweld deel uit van het dagelijks leven.

In de Europese context zou het geweld in Afrika een sterke focus moeten hebben. In Afrika zie je geweldsvormen als oorlog, jihad, genocide regelmatig terugkeren. [gweldAfrika] Geopolitiek versterkt de spanningen. [invlrus] In een aantal gebieden krijgt het jihadisme steeds meer voet aan de grond. [jihadAfr] Deze geweldsuitbarstingen hebben de potentie om delen van Afrika instabiel te maken. Vluchtingenstromen richting Europa of aanslagen in Europa zullen Europa in de toekomst meer in problemen brengen.

Jaap de Hoop Scheffer [jdhs] pleit al jaren voor een actieve Europese houding bij dit soort problemen. Overigens met weinig resultaat. De Hoop Scheffer: "Als de mensen op het continent Afrika ten gevolgen van een combinatie aan plagen in wanorde komen te leven, gaan ze naar de wereld van de orde. Als je dus bent voor opvang in de regio - we kunnen in Europa niet iedereen opvangen - dan is het in ons eigen belang dat we het continent overeind houden."

Door het uitblijven van lange termijn oplossingen zal Afrika in de verre toekomst een zware wissel op Europa gaan trekken.

--
[invlrus] Russen in Afrika, VPRO 19 mei 2022 https://www.vpro.nl/programmas/frontlinie/artikelen/frontlinie-russen-in-afrika.html Waarom Afrikaanse landen zich liever niet bemoeien met de oorlog van Rusland https://www.mo.be/analyse/waarom-afrikaanse-landen-zich-liever-niet-bemoeien-met-de-oorlog-van-rusland
--
[jdhs] Wikipedia ovwr Jaap de Hoop Scheffer https://nl.wikipedia.org/wiki/Jaap_de_Hoop_Scheffer
--
[gweldAfrika] https://www.mo.be/nieuws/zeven-landen-om-dit-jaar-het-visier-te-houden https://www.vluchteling.nl/nieuws/2020/1/crises2020 https://spectator.clingendael.org/nl/publicatie/de-toekomst-van-oorlog-en-vrede-afrika-drie-trends
--
[jihadAfr] Opgeëiste aanslag op Franse hulpverleners in Niger bewijst: IS steeds nadrukkelijker aanwezig in Noordwest-Afrika , Volkskrant 18 september 2020 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/opgeeiste-aanslag-op-franse-hulpverleners-in-niger-bewijst-is-steeds-nadrukkelijker-aanwezig-in-noordwest-afrika~be587d64f/ De jihad gedijt goed in het sociaal-economische klimaat van Afrika, Trouw 3 augustus 2020 https://www.trouw.nl/buitenland/de-jihad-gedijt-goed-in-het-sociaal-economische-klimaat-van-afrika~b9e18709/

3.7. Wereldwijde voedselcrises door misoogsten vanaf 2030 en wereldwijde structurele voedseltekorten rond 2050

Tot 2014 nam de honger in de wereld af. Het streven van de Verenigde Naties was om in 2030 wereldwijd geen honger meer te hebben. Maar na 2014 neemt ondervoeding gestaag toe. In 2021 is ondervoeding nog voornamelijk nog in ontwikkelingslanden te vinden, voornamelijk in Midden Afrika. De oorlog in Oekraïne heeft de situatie nog verslechterd.
--
Er is steeds meer honger in de wereld, en dat komt niet alleen door corona, de volkskrant 3 december 2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-is-steeds-meer-honger-in-de-wereld-en-dat-komt-niet-alleen-door-corona~b9fc06ed/

Maar de voedselsituatie zal in de toekomst nog veel slechter worden:

Voedseltekorten door mislukte oogsten vanaf 2030
De wereldvoedselvoorziening komt in gevaar als een deel van de zogenaamde 'broodregio's' tegelijk worden getroffen door misoogsten ten gevolge van klimaatverandering. Broodregio's zijn productiegebieden voor basisgewassen als maïs, soya en tarwe. Diverse studies tonen aan dat de kans op deze combinatie van misoogsten aanzienlijk is als de temperatuur met 1,5 °C is gestegen. [brood] En in 2022 wordt geconcludeerd dat al voor 2027 een feit is. [1,5-2030]
Resultaten onderzoek vertaald naar wat wij ervan gaan merken
Wat betekenen conclusies in deze studies [brood] concreet voor de wereldbevolking? Om hiervan een beeld te krijgen volgt nu een vertaalslag waarin de conclusies op een globale gesimplificeerde manier worden gepresenteerd:

De productie van één basisgewas -tarwe of soja- zal na 2030 eens in de twee jaar sterk dalen (d.w.z. dat 60% of meer van de broodregio's getroffen wordt). Een daling die vergelijkbaar is met de graantekorten door de oorlog in Oekraïne in 2023 (als broodregio Oekraïne bijna niets exporteerde). Voor mais is de situatie veel ongunstiger.
Maar het is ook goed mogelijk dat de wereldwijde productie van één basisgewas na 2030 grotendeels instort. Dat zou volgens de studies eens in de drie jaar kunnen gebeuren.
Ook is onderzocht hoe lang het gemiddeld zou duren voordat de productie van alle basisgewassen samen grotendeels instort. Dat blijkt eens in de elf jaar te zijn.

Al met al geven de studies aan dat de wereldwijde voedselsituatie na 2030 door een of meerdere misoogsten gedurende een jaar drastisch zou kunnen verslechteren.
--
[1,5-2030] Kans is reëel dat aarde al met 1,5 graden is opgewarmd voor 2027, AD 9-5-2022 https://www.ad.nl/klimaat/kans-is-reeel-dat-aarde-al-met-1-5-graden-is-opgewarmd-binnen-nu-en-5-jaar~ae20c43a/ VN: Temperatuur op aarde kan komende vijf jaar al met 1,5 graden stijgen, 9 juli 2020 https://www.nu.nl/klimaat/6063465/vn-temperatuur-op-aarde-kan-komende-vijf-jaar-al-met-15-graden-stijgen.html
--
[brood] In multi-breadbasket nations, crop yield failures will occur at least one in every five years starting in 2030 with the exceptions of rice and soy-bean in China. I By mid-century(2050), synchronous failure is likely to occur every eleven years across global crop breadbaskets Increasing risks of crop failure and water scarcity in global breadbaskets by 2030, Environmedntal Reseach 2021 (In de tekst vermelde getallen geëxtraheerd uit deze publicatie) https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac22c1/pdf zoekterm: 2019 crop report climate bread basket 43 year Increasing risks of multiple breadbasket failure under 1.5 and 2 °C global warming, Researche Gate okt 2019 https://www.researchgate.net/publication/336181540_Increasing_risks_of_multiple_breadbasket_failure_under_15_and_2_C_global_warming Changing risks of simultaneous global breadbasket failure, Nature 9 dec 2019 https://www.nature.com/articles/s41558-019-0600-z?proof=t Increasing risksof multiple breadbasket failureunder 1.5and 2°C global warming, Elsevier, 2019 http://www.regionalclimateperspectives.com/uploads/4/4/2/5/44250401/gauppetal2019multiplebreadbasketfailure.pdf In de tekst vermelde getallen geëxtraheerd uit deze publicatie) The Risks of Multiple Breadbasket Failures in the 21st Century: A Science Research Agenda, 2017 https://www.bu.edu/pardee/files/2017/03/Multiple-Breadbasket-Failures-Pardee-Report.pdf https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/business%20functions/sustainability/our%20insights/will%20the%20worlds%20breadbaskets%20become%20less%20reliable/mgi-will-the-worlds-breadbaskets-become-less-reliable.pdf
Wereldwijde structurele voedseltekorten rond 2050
De wereld zal rond 2050 met een langdurige voedselschaarste te maken krijgen. Meerdere factoren waaronder klimaatverandering, bodemgebruik en bevolkingstoename zijn hiervan de oorzaak. [voedsel2050] Voedselschaarste zo weten we uit het verleden leidt altijd tot sociale onrust, oproer, oorlog en migratie.

De problemen rond de wereldwijde voedselschaarste gaan Europa ook diep raken. Maar het zal veel meer impact hebben in de wat armere landen.

---
[voedsel2050] https://nos.nl/artikel/2296740-vn-klimaatrapport-voedseltekort-dreigt-vanaf-2050-door-klimaatverandering https://www.planinternational.nl/actueel/groeiende-hongersnood-in-zambia-zimbabwe-malawi-en-mozambique Ons grootste probleem in 2050 is een tekort aan voedsel, scientas 18-4-2014 https://www.scientias.nl/ons-grootste-probleem-2050-een-tekort-aan-voedsel/ https://www.foodlog.nl/artikel/het-kan-dramatisch-misgaan-door-voedselschaarste/ https://www.volkskrant.nl/wetenschap/een-beetje-chips-mag-best-van-deze-hoogleraar-maar-verder-moeten-we-nodig-anders-gaan-eten~bab1cfb3/
Natuurlijk zijn er altijd andere geluiden: Niet klimaatwetenschapper Alex de Waal denkt niet dat er voedseltekorten door klimaatverandering of bevolkingsgroei zullen ontstaan. Groei wereldbevolking zal niet leiden tot hongersnood en sterfte door tekorten, de Volkskrant 2017 https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/voedselzaak/ideeen/terwijl-wereldbevolking-sterk-groeide-is-sterfte-door-hongersnoden-gedaald/ https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/voedselzaak/e-book/voedselzaakebook.pdf
Twee stromingen: technologische oplossingen versus gedragsveranderingen
Globaal kun je twee stromingen onscheiden bij de manier waarop mensen oplossingen zoeken voor het voedseltekort. Een stroming pleit voor voor technologische gerichte oplossingen en de tweede stroming zet in op biologisch en menselijk gedrag. In Nederland loopt er een vrij harde scheidslijn tussen politici en wetenschappers in het technische en het gedrags-kamp. [strijdtechgedrag] De harde lobby van bedrijven die aan het niet biologisch boeren verdienen drijft de kampen verder uit elkaar. [lobbybedrijvenboer] Welke oplossingen er door wetenschappers en/of politici worden aangedragen is afhankelijk van het kamp waar men zich in bevindt. [oplVoedsel2050]

Grootschalige internationaal georienteerde onderzoeken -waarbij genoemde stammenstrijd minder speelt- geven in grote lijnen eenzelfde tegenstelling weer: Het moet eigenlijk biologisch of iets vergelijkbaars maar dan moet de wereldbevolking ook hun gedrag gaan aanpassen. En omdat dat moeilijk lukt wordt er gekeken naar een mix van biologische en conventionele landbouw. Maar hoe dan ook. Alle studies geven aan dat het anders moet om grootschalige honger vanaf 2050 te vermeiden. [grootschaliggerenomeerdonderzoek]

Technologische oplossingen leiden veelal tot een kortstondige oplossing omdat er uiteindelijk weer andere grenzen opdagen door de behoefte aan meer en de noodzaak van economische groei. De aanpassing van menselijk gedrag echter is ook bijna onmogelijk omdat de vrije markt niet duurzaam gedrag blijft stimuleren in hun zoektocht naar meer.
Van beide opties is het daarom niet zo zeker of ze voldoende effect zullen sorteren om de noodzakelijke omslag te werkstelligen.

---
[strijdtechgedrag] Biologisch of juist technologisch? We praten door met tegenpolen Boersma en Lohman, Volkskrant https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/voedselzaak/ideeen/biologisch-of-juist-technologisch-we-praten-door-met-tegenpolen-boersma-en-lohman technologen en ecologen staan lijnrecht tegenover elkaar https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/voedselzaak/artikelen/weg-met-het-hokjesdenken-in-de-landbouw/
---
[lobbybedrijvenboer] Terwijl de boer zwoegt verdienen grote bedrijven goud geld aan hun harde werk https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/terwijl-de-boer-zwoegt-verdienen-grote-bedrijven-goud-geld-aan-hun-harde-werk~bff0f638/
---
[oplVoedsel2050] Hoe voeden we de wereld over dertig jaar? Het Parool 29 juli 2017 https://www.parool.nl/nieuws/hoe-voeden-we-de-wereld-over-dertig-jaar~b9621da6/ Kan de aarde 11 miljard mensen voeden?, scientas, 10-8-2019 https://www.scientias.nl/kan-de-aarde-11-miljard-mensen-voeden/
Wetenschappers komen een grootschalige systeemverandering op zes verschillende gebieden, een systeemverandering die prima gedragen kan worden door de ev ec:
Zo zou ons voedelsysteem eruit kunnen zien in 2050, VPROTegenlicht 27 januari 2021 https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2021/prijswinnende-systeem-milieu-verantwoord-vlees-eten.html
---
[grootschaliggerenomeerdonderzoek] Sustainability: Can organic farming feed the world? https://www.natureasia.com/en/research/highlight/12266 The World Is Headed for a Food Security Crisis. Here's How We Can Avert It, Time 18 maart 2018 https://time.com/5216532/global-food-security-richard-deverell/ Strategies for feeding the world more sustainably with organic agriculture, Nature Communications 2017 https://www.nature.com/articles/s41467-017-01410-w (gerenomeerd) Can organic agriculture sustainably feed the world in 2050? 4 dec 2017 (Goede toelichting artikel hierboven) http://parisinnovationreview.com/articles-en/can-organic-agriculture-sustainably-feed-the-world-in-2050 Twee artikelen die aangeven hoe wetenschappers uit het vakgebied van de ene kant bio de beste oplossing vinden, maar van de andere kant aangeven dat met biologisch landbouw de voedseltekorten vanaf 2050 waarswchijnlijk noiet zullen worden opgelost. Can we feed 10 billion people on organic farming alone?, the Guardian (hinkt op twee benen zonder harde conclusie) https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/aug/14/organic-farming-agriculture-world-hunger Study by Técnico scientists concludes that current organic farming could not feed the world by 2050, juni 2021 https://tecnico.ulisboa.pt/en/news/study-by-tecnico-scientists-concludes-that-current-organic-farming-could-not-feed-the-world-by-2050/

3.8. Grote vluchtelingenstromen vanaf 2050

In 2021 hebben vier miljoen mensen in Nederland een migratieachtergrond. Dat is 24 procent van de bevolking. In 2050 is dit tussen de 30 en 40 procent van de Nederlandse bevolking, aldus het CBS in 2021. In 2050 zullen immigranten uit EU-landen de grootste groep zijn. Het CBS zegt erbij omvang en samenstelling van de bevolking in 2050 hangen af van de ontwikkeling van de migratie, geboorte en sterfte in de komende dertig jaar. [cbs]

Toch is dat niet wat je, kijkend naar klimaatverandering, zou mogen verwachten. Zoals we al gezien hebben zal de temperatuursstijging meer dan 2°C zijn. Door de hoge temperatuur worden delen van Afrika, Zuid Amerika, Zuid Asië en Oceanië onbewoonbaar. De bijbehorende zeespiegelstijging maakt veel kuststreken onbewoonbaar. [klimonbewoonbaar] De bevolking die in deze gebieden woont zal op drift raken.

Maar ook de wereldwijde voedseltekorten vanaf 2050 die deels veroorzaakt worden door klimaatverandering zullen migratiestromen veroorzaken.

Voor Europa is te verwachten dat het merendeel van de vluchtelingen uit Afrika richting Europa zullen trekken. Maar als je gaat bekijken welke alternatieven vluchtelingen in Azië hebben dan is het niet ondenkbaar dat zij ook deels richting Europa zullen trekken.

Bekijken we de situatie in Europa dan zorgt klimaatveranderingen dat Zuid-Europa moeilijk leefbaar wordt. Het is daarom te verwachten dat volksverhuizingen van Zuid-Europa naar het rijkere en voor hen toegankelijkere West-Europa zullen trekken. Mogelijk dat landen als Italië en Spanje verlaten worden door een deel van de oorspronkelijke bewoners en deze landen in toenemende mate bevolkt worden door Afrikaanse immigranten.

Voor Nederland geldt dat een deel van de inwoners van de (voormalige) overzeese gebieden richting 'moederland' Nederland zullen trekken. Ook in deze streken rond de evenaar zal klimaatverandering het leven extreem bemoeilijken. [klimsuriname]

Hierdoor zal Nederland overspoeld worden met mensen die -terecht- een veilig heenkomen zoeken. Terecht, want juist bevolking uit de armere delen van de wereld wordt het hardst getroffen door klimaatverandering waar zij zelf niets aan hebben bijgedragen. [aldvkv]

---
[cbs] https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5169773/drukker-diverser-grijzer-nederland-2050-cbs-nidi-bevolking https://publ.nidi.nl/output/2020/nidi-cbs-2020-bevolking-2050-in-beeld.pdf [klimonbewoonbaar] https://www.urgenda.nl/themas/klimaat-en-energie/klimaatvragen/wat-gebeurt-er-als-de-aarde-met-4-graden-opwarmt/ https://joop.bnnvara.nl/nieuws/groot-deel-planeet-wordt-binnen-50-jaar-onleefbaar-door-hitte Opinie: Nederland telt op termijn 20 miljoen inwoners, volgens het CBS. Is dat onvermijdelijk? de Volkskrant 30 juni 2022 https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-nederland-telt-op-termijn-20-miljoen-inwoners-volgens-het-cbs-is-dat-onvermijdelijk~bdc17cfa/
---
[aldvkv] Vooral arme landen dupe van klimaatverandering, bij ons minder extreem weer, AD 2018 https://www.ad.nl/nieuws/vooral-arme-landen-dupe-van-klimaatverandering-bij-ons-minder-extreem-weer~a815b825/ In 2018 wordt nog uitgegaan van honderdduizenden klimaatvluchtelingen. Dat zullen er gebaseerd op de data van het IPCC rapport 2022 veel meer zijn.
---
[klimsuriname] ‘Klimaatverandering wordt existentiële crisis op de eilanden’, Caribisch netwerk 5 nov 2021 https://caribischnetwerk.ntr.nl/2021/11/05/klimaatverandering-wordt-existentiele-crisis-op-de-eilanden/ Rapport Staat van het Klimaat Suriname. Samenvatting voor Beleidsmakers, Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank juli 2021 https://publications.iadb.org/publications/dutch/document/Rapport_Staat_van_het_Klimaat_Suriname._Samenvatting_voor_Beleidsmakers.pdf

3.9. Nieuwe pandemieën te verwachten binnen afzienbare tijd

Mers, Sars, ebola, hiv en covid-19 zijn allemaal infectieziekten die van dier op mens overgesprongen zijn, zogenaamde zoönotische infecties. [zoonose] Omdat de omstandigeheden hiervoor wereldwijd telkens gunstiger worden is het goed mogelijk dat een dergelijke zoönose binnen afzienbare tijd een nieuwe pandemie veroorzaakt. [pandemie]

---
[zoonose] Corona en andere zoönosen https://www.animalrights.nl/corona-en-andere-zo%C3%B6nosen
---
[pandemie] https://nl.wikipedia.org/wiki/Pandemie Als wij niets veranderen aan onze relatie met dier en natuur, is corona pas het begin, Het Parool 26-3-2020 https://www.parool.nl/nieuws/als-wij-niets-veranderen-aan-onze-relatie-met-dier-en-natuur-is-corona-pas-het-begin~baa11d06/ https://www.parool.nl/nieuws/waarom-virologen-een-nieuwe-pandemie-verwachten~b1119c5c/ https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/217617004.pdf https://www.scientias.nl/volgende-wereldwijde-pandemie-heeft-waarschijnlijk-deze-eigenschappen/

3.10. Epidemie door overgewicht en een vergrijsde bevolking vanaf 2040

In 2020 is ruim de helft van de volwassen Nederlanders [ovvned] en Belgen [ovbel] te zwaar. Als deze trend niet gekeerd kan worden dan kampen in 2040 een op de drie volwassenen met overgewicht of obesitas. [ovvned] Overigens is in het verleden al veel gepraat over het keren van de toename van zwaarlijvigheid, zonder zichtbaar resultaat. De epidemie van overgewicht en obesitas zal gevolgd worden door een epidemie van hart- en vaatziekten en diabetes type 2 en een veel andere ziekten. Bij een nieuwe corona-achtige pandemie zullen ook meer doden vallen doordat meer mensen overgewicht hebben. [dodov]

Een andere uitdaging is dat de bevolking rond 2040 veel ouder is dan rond 2020. [oud]

Overgewicht en een oude bevolking maken dat de samenleving veel minder flexibel kan reageren op problemen en rampen.

---
[ovvned] https://www.vtv2018.nl/leefstijl [ovbel] https://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=29427 [dodov] https://www.tijd.be/dossiers/coronavirus/veel-meer-coronadoden-in-landen-met-veel-overgewicht/10288811.html
---
[oud] In 2050 zijn er twee tot drie keer zoveel 80-plussers als nu, CBS 13-4-2021 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/15/in-2050-zijn-er-twee-tot-drie-keer-zoveel-80-plussers-als-nu

3.11. Instabiele samenlevingen vanaf 2040

De sociale stabiliteit brokkelt af in Nederland [ssned] en België. De sociale cohesie neemt af en individualisme en verdeeldheid nemen toe. [pol] De vlam slaat vlug in de pan als het even tegen zit, zoals we zagen tijdens de Coronacrisis in 2021. [vlpa]

Een belangrijke oorzaak van de wereldwijde groeiende verdeeldheid zijn de AI algoritmen achter Facebook, Google en andere sociale media. Bij het naderen van 2040 kunnen zij de samenlevingen in de wereld telkens meer verdelen. [tsd]

Sociale stabiliteit is hard nodig tijdens het omslagtraject in 2040. Overgangsperiodes worden namelijk gekenmerkt door chaos en de reacties daarop zijn het meest frequent: angst, verzet en actie. [ava]

Omdat het omslagtraject in 2040 in niets lijkt op wat we in het nabije verleden hebben gezien is het waarschijnlijk dat delen van de samenleving niet stabiel zullen blijven.

---
[tsd] The Social Dilemma, Netflix 2020 https://www.netflix.com/nl/title/81254224

---
[ava] https://www.socialevraagstukken.nl/angst-verzet-en-actie-reacties-op-maatschappelijke-omwenteling/ [pol]Contouren van sociale stabiliteit, Verwey-Jonker Instituut 2012 https://www.verwey-jonker.nl/wp-content/uploads/2020/07/Contouren_van_sociale_stabiliteit_7278-2.pdf NOS Nieuws • Binnenland • 29-03-2019, 00:01 SCP: Nederlanders hebben gevoel dat polarisatie toeneemt https://nos.nl/artikel/2278034-scp-nederlanders-hebben-gevoel-dat-polarisatie-toeneemt Polarisering in Vlaamse gemeenten neemt toe: “Onze samenleving evolueert niet op een goede manier” https://www.hln.be/binnenland/polarisering-in-vlaamse-gemeenten-neemt-toe-onze-samenleving-evolueert-niet-op-een-goede-manier~acbb98d9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Hoe polarisatie in de politiek onze samenleving verziekt, demorgen 2011 https://www.demorgen.be/nieuws/hoe-polarisatie-in-de-politiek-onze-samenleving-verziekt~b8bf0067/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

---
[vlpa] Rellen tijdens coronacrisis, 1V, 2021 https://eenvandaag.avrotros.nl/collectie/rellen-in-coronacrisis/ Dertien ME’ers hebben corona na rellen in Oost-Brabant, 43 agenten in quarantaine, ED 03-02-21, https://www.ed.nl/eindhoven/dertien-meers-hebben-corona-na-rellen-in-oost-brabant-43-agenten-in-quarantaine~a59b7118/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Geen simpele verklaring voor corona-rellen volgens criminologen Erasmus School of Law, 9 feb 2021 https://www.eur.nl/nieuws/geen-simpele-verklaring-voor-corona-rellen-volgens-criminologen-erasmus-school-law

3.12. Wereldeconomie in vrije val

Instorten structuur voor de globalisatie
Als gevolg van de in voorafgaande subparagraven beschreven crises en rampen zouden in eerste instantie mogelijk een beperkt aantal productiecentra en fabrieken wereldwijd niet meer of slecht functioneren. In onze geglobaliseerde wereld betekent dat al snel productieketens die afhankelijk zijn van de producten die elders gemaakt worden ook niet meer kunnen functioneren.
Ook is het waarschijnlijk dat transportroutes of transportmiddelen niet meer bruikbaar zijn. En geen transport betekent er geen handel is en productieketens stilvallen.

De coronapandomie en de oorlog in Oekraïne hebben voor iedereen duidelijk gemaakt dat we kwetsbaar zijn in een geglobaliseerde wereld waar productieketens over de hele wereld kunnen reiken. Hierdoor is het bedrijfsleven gaan nadenken over hoe dit soort kwetsbaarheden te verminderen. Dat kan door diversificatie en door lokaal te produceren en te kopen, deglobalisering. Toch zet deze trend niet door omdat de voordelen van globalisering voor individuele bedrijven op korte termijn aantrekkelijker zijn dan het mogelijk falen van de economie in de toekomst. [deglobalisering]

De wereldeconomie zal door de verstoringen van productieketens na 2040 ten gevolge van opeenvolgende rampen zeer waarschijnlijk langdurig in een diepe economische crisis terecht komen.
Vrije markt kan na 2040 de economie principieel niet overeind houden
Het lijkt echter ook waarschijnlijk dat ten gevolge van opeenvolgende rampen onze op hightech gebaseerde infrastructuur nauwelijks zal kunnen functioneren. De vrije markt zal met haar gerichtheid op de korte termijn zich pas gaan aanpasen op het moment dat de crisis een feit is. Maar dan is het te laat.

Ook is de vrijemarkteconomie niet in staat om te herstellen van een rampspoed die eeuwen gaat duren, en blaast het deze grote economische crisis op tot nog grotere proporties. Daarnaast onbreken van stabiliserende structurens in de vrijemarkteconomie waardoor de vrije markt nauwelijks in staat is om herstel te bewerkstelligen.

---
[deglobalisering] Rapport State of Fashion 2022: dit zijn kernthema’s voor bedrijven in een tijd van herstel én transformatie, fashionunited 2 dec 2021 https://fashionunited.nl/nieuws/business/rapport-state-of-fashion-2022-dit-zijn-kernthema-s-voor-bedrijven-in-een-tijd-van-herstel-en-transformatie/2021120251859 Is dit het einde van de globalisering?, de volkskrant 1 april 2022 https://www.volkskrant.nl/wetenschap/is-dit-het-einde-van-de-globalisering~bec75077/ Verstoorde productieketens zijn geen reden om alles weer zelf te maken. Integendeel, mei 2020 https://mathijsbouman.nl/verstoorde-productieketens-zijn-geen-reden-om-alles-weer-zelf-te-maken-integendeel/

3.13. Globale finaniciële stelsel trekt de wereldeconomie mee in val

Lang voor het instorten van de wereldeconomie zal op de beurzen het besef zijn doorgedrongen dat de wereld een transformatie ondergaat. Beleggers reageren altijd direct op iedere verandering en zullen door de op hande zijnde transformatie zeker gaan handelen. Zij voorzien dat de bedrijven waarin men belegd heeft de waardestijging waarop de markt gehoopt had niet zullen waarmaken. Beleggers zullen hun aandelen massaal van de hand gaan doen. Het gevolg is dat het overgrote deel alle beurswaarde in korte tijd wereldwijd in rook op gaat.

Daarmee stort het wereldwijde financiële systeem in.

Het instorten van het financiële systeem betekent dat economieën niet meer op gang kunnen komen. Want economische groei komt in de vrije markt alleen tot stand als ondernemers en landen kunnen investeren. En om te investeren worden leningen afgesloten op de kapitaalmarkt.

Omdat de financiële middelen ontbreken zullen landen steeds meer moeite krijgen om de voorzieningen overeind te houden en hun schulden af te betalen. De eerste landen die 'failliet' gaan zijn in Europa waarschijnlijk Italië en Griekenland. Omdat de EU de economie van met name Italië onmogelijk overeind kan houden en de Europese economieën nauw verbonden zijn sleept Italië Europa mee in haar val.

3.14. Meer bedreigingen

En dan zijn er nog gebeurtenissen waarvan het niet duidelijk hoe groot de impact op de samenleving zal zijn. Of gebeurtenissen die waarschijnlijk op de wat langere termijn pas een grote impact zullen hebben.

  • De warme golfstroom zou binnen 100 jaar kunnen haperen waardoor onder andere het klimaat in West Europa fors veranderd. In Europa kan verdere afzwakking van de stroom leiden tot strengere winters en hetere, drogere zomers.[wgstroom]
  • Door de klimaatverandering kan een bacterie als Xylella op veel meer plaatsen dan rond 2020 het geval is een verwoestende werking hebben. In geval van Xylella kan een aanzienlijk deel van de plantenpopulatie afsterven. [Xylella]
  • Er is een criminele wereld op internet die we niet goed kennen. Online crimininaliteit is een miljarden economie waarin hele criminele netwerken anoniem samenwerken. We zijn nog maar in het begin van wat er op ons af komt:
    Niets is wat nog wat het lijkt. Criminelen die voor hun online activiteiten een pand huren en receptionistes in dienst hebben.
    En met deepfake is het in de toekomst voor een crimineel mogelijk is om iedereen uit een bedrijf via videobellen, per telefoon na te doen om zo geld of informatie te stelen.
    Maar ook door een cyberoorlog kunnen grote delen van onze kritieke infrastructuur plat worden gelegd. Het is nu voor de politiek nog te zeer een ver van mijn bed show. De politiek zal pas echt in actie komen als het een keer mis is gegaan. [cybersecurity]


--
[wgstroom] Cruciale Golfstroom vertraagt steeds meer, situatie is erger dan gedacht: “Gevolgen voor klimaat kunnen heel erg zijn”, Nieuwsblad 05/08/2021 https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210805_96745619
--
[Xylella] Impact of Xylella fastidiosa subspecies pauca in European olives, pnas 2020 https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1912206117 Korte risicobeoordeling Xylella fastidiosa, Nedelandse Voedsel- en Warenautoriteit 2019 https://www.nvwa.nl/binaries/nvwa/documenten/plant/plantziekte-en-plaag/plantziekte/xyllela/korte-risicobeoordeling-xylella-fastidiosa/korte-risicobeoordeling-xylella-fastidiosa.pdf
--
NASA waarschuwt: In West-Europa kan de temperatuur fors gaan dalen door veranderde golfstroom, welingelichtekringen.nl 9 februari, 2020 https://www.welingelichtekringen.nl/wetenschap/1510951/nasa-waarschuwt-in-west-europa-kan-de-temperatuur-fors-gaan-dalen-door-veranderde-golfstroom.html
--
Zwakste Golfstroom in 1000 jaar, 'maar nog geen Day After Tomorrow' NOS 26-2-2021 https://nos.nl/artikel/2370427-zwakste-golfstroom-in-1000-jaar-maar-nog-geen-day-after-tomorrow
Warme golfstroom kan gaan haperen in de komende 100 jaar, Rijksuniversiteit Groningen, 2019

--
[cybersecurity] Cybersecurity BNR BIG FIVE sept 2021
https://www.bnr.nl/podcast/thebigfive/10452511/cybersecurity-michiel-zwinkels-om https://www.bnr.nl/podcast/thebigfive/10452147/cybersecurity-jarno-duursma https://www.bnr.nl/podcast/thebigfive/10452250/cybersecurity-inge-bryan-fox-it https://www.bnr.nl/podcast/thebigfive/10452710/cybercrime-jaya-baloo-avast-software

3.15. De elkaar versterkende rampen leiden tot een weinig rooskleurig omslag­traject vanaf 2040

Bij klimaatverandering is een regelmatig terugkerende conclusie in de media dat het zo niet langer kan en zal doorgaan. Vaak hopen we dat het wel los zal lopen of dat er technische oplossingen komen of dat de politiek het wel oplost. [klimob]

Dit geeft niet het complete beeld van onze toekomst weer. In 3.1. tot en met 3.12. hebben we gezien dat vanaf 2030/2050 meerdere rampen kunnen optreden. Omdat klimaatverandering zeker zal optreden en de andere rampen zeer waarschijnlijk zullen optreden, komen er meerdere rampen en problemen gelijktijdig op ons af. Dat zou rond 2040 wel eens het geval kunnen zijn.

We hebben gezien dat de samenleving tegen die tijd niet veerkrachtig is en verdeeld is. Daardoor kan de samenleving waarschijnlijk niet adequaat om gaan met de samenvallende rampen. Waarschijnlijk zullen velen proberen om er zelf zo goed mogelijk uit te komen en waardoor anderen verder in de verdrukking komen. Chaos ligt dan op de loer.

De maatschappij zoals we die kenden van rond 2020 zal waarschijnlijk instorten [maatschinstorting] en we zullen een manier moeten vinden om in de nieuwe realiteit te overleven. Een nieuwe realiteit die honderden jaren gaat duren. Omdat de veel in 3.1. tot en met 3.12. genoemde oorzaken niet of slechts tijdelijk kunnen worden teruggedraaid is de terugkeer naar de situatie van daarvoor niet meer mogelijk. We stevenen af op een omslagtraject waarin wij, onze kindenen en de kinderen van onze kinderen veelal bezig zullen zijn met overleven en waarin de mensheid als geheel moeite zal hebben met overleven. [6e grote uitr]

---
[klimob] Vijftig jaar na de Club van Rome liggen we nog steeds op ramkoers, NRC 11-2-2022 https://www.nrc.nl/nieuws/2022/02/11/vijftig-jaar-na-de-club-van-rome-liggen-we-nog-steeds-op-ramkoers-a4088351
---
[maatschinstorting] https://nl.wikipedia.org/wiki/Maatschappelijke_instorting
---
[6e grote uitr] Zal de mens de zesde grote uitroeiing overleven?, National Geographic 9 nov. 2017 https://www.nationalgeographic.nl/milieu/2017/02/zal-de-mens-de-zesde-grote-uitroeiing-overleven

4. Wat gebeurt er tijdens dit minder rooskleurig omslag­traject?

4.1. Impact op onze manier van leven

Als het gaat om klimaatverandering dan hebben meerdere wetenschappers zich gebogen over wat dat in de toekomst voor ons leven gaat betekenen. Op deze plaats volstaat de verwijzing naar de diverse publicaties en assays hierover, ieder met een eigen invalshoek.[redbeeld]

In voorafgaande paragraaf hebben we echter gezien dat we binnen afzienbare tijd met meerdere rampen geconfronteerd zullen worden. De impact van een mix van rampen op de mensheid is niet goed te voorspellen omdat het in de praktijk toch net weer anders zal lopen. Maar de mix rampen betekent ongetwijfeld dat de mensheid vele generaties bezig zal zijn met overleven, velen zullen sterven en chaos zal de overhand krijgen.

--
[redbeeld] Effecten op samenleving A warning on climate and the risk of societal collapse, The Gardian, 6 dec 2020 https://www.theguardian.com/environment/2020/dec/06/a-warning-on-climate-and-the-risk-of-societal-collapse Deep Adaptation:AMap for Navigating ClimateTragedy, stanford 27 juli 2018 https://mahb.stanford.edu/wp-content/uploads/2018/08/deepadaptation.pdf ‘Collapse of Civilisation is the Most Likely Outcome’: Top Climate Scientists, june 8, 2020 https://www.resilience.org/stories/2020-06-08/collapse-of-civilisation-is-the-most-likely-outcome-top-climate-scientists/ Effects of climate change, Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Effects_of_climate_change_on_humans Climate change: Disruption, risk and opportunity, SiwnceDirect 2019 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2589791819300027 Evaluatie van de socio-economische impact van klimaatverandering in België, 11 sept 2020 https://klimaat.be/news/2020/socio-economische-impact-in-belgie Sociaal-economische impact, klimaat.be https://klimaat.be/klimaatverandering/gevolgen/economie (gevolgren voor biod, landb, visserij, gezondheid, economier,...) Klimaatverandering als veiligheidsprobleem, clingendael 2007 (nu veiligheidsrisico's groter) https://www.clingendael.org/sites/default/files/pdfs/20080100_cscp_art_homan.pdf Deep Adaptation:AMap for Navigating ClimateTragedy, stanford 27 juli 2018 https://mahb.stanford.edu/wp-content/uploads/2018/08/deepadaptation.pdf Climat Hot Map, Union of Concerned Scientists https://www.climatehotmap.org/global-warming-effects/economy.html LOKAAL Evaluatie van de socio-economische impact van klimaatverandering in België, 11 sept 2020 https://klimaat.be/news/2020/socio-economische-impact-in-belgie Sociaal-economische impact, klimaat.be https://klimaat.be/klimaatverandering/gevolgen/economie Impacts of climate change on future air quality and human health in China, pnas aug 2019 https://www.pnas.org/content/116/35/17193 (China onderzoekt toekomst wel, maar ook abstract) U.S. Environmental Protection Agency https://www.epa.gov/ https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-society_.html INLEIDEND, verhalend Klimaat, ecologie, en onze wondere wereld,Laborint aug 2018 https://laborint.be/assets/files/Klimaat,%20ecologie,%20en%20onze%20wondere%20wereld,%20Rudy%20Dhont.pdf

4.2. Impact per regio

In deze subparagraaf wordt globaal ingegaan op de specieke omstandigheden per regio tijdens het omslagtraject. Voor West Europa wordt ook nagegaan wat de gebeurtenissen elders in de wereld voor impact hebben op de regio.

Impact rijkere regio's
In 3.4. hebben we gezien dat de grondstoffenschaarste ertoe zal leiden dat de technische infrastuctuur en de voedselvoorziening gebrekkig zalworden. Een welvarende economie gebaseerd op ICT infrastructuur en goedkoop, snel beschikbaar voedsel zal niet meer mogelijk zijn. Dat maakt dat dat welvarende landen nauwelijks nog in staat zijn om hun welvaart op pijl te houden.
Iedere regio zal door andere andere tegenslagen een ander omslagtraject doorlopen
Klimaat zal iedere regio in de wereld hard treffen. Toch zijn er regio's die harder geraakt worden. Landen en economieën die daarvoor al veel te leiden hadden onder klimaatinvloeden, met name ontwikkelingslanden, zullen harder geraakt worden. [ontgeraakt]

Het is mogelijk dat Westerse democratieën sneller gaan wankelen als deze een omslagtraject doorlopen. Delen van de bevolking zullen hun onvrede uiten en creeëren daarmee sociale onrust of chaos.

De landen in de wereld waarin minder aandacht is geweest voor het milieu zullen geconfronteerd worden met de gevolgen daarvan. Ook landen met technologieën die in principe een schadelijk effect kunnen hebben op de volksgezonheid - bijvoorbeeld chemische industrie of kernenergie- lopen door de langdurige chaotische omstandigheden meer gevaar.

--
[ontgeraakt] https://www.wur.nl/nl/nieuws/over-50-jaar-is-het-vrijwel-onleefbaar-heet-voor-een-derde-van-de-wereldbevolking.htm
Afrika
Afrika heeft al lang te maken met zaken als corruptie, slecht draaiende economieën en etnische conflicten. De veelal autoritair geregeerde landen hebben minder aandacht voor de situatie van de bevolking.

Door de klimaatverandering zullen grote delen van Afrika in 2070 onleefbaar heet zijn. [ov50] Ook zullen delen van de kust niet meer bewoonbaar zijn.

Tijdens de omslag vanaf 2040 zal Afrika een grote nog groeiende de bevolking hebben en die geconfronteerd wordt met honger. En mannen zijn in de meerderheid in alle leeftijdsgroepen.[leeftijdafrika]
Met name jonge mannen zonder perspectief zijn vaak een bron van onrust en chaos geweest.

De uitzichtloze situatie in delen van Afrika zal onder andere een exodus richting Europa bewerkstelligen. Europa zal hoe dan ook betrokken worden bij de situatie in Afrika. De massale toestroom van mensen uit Afrika maakt dat het vluchtelingenbeleid van de EU op scherp komt te staan.

---
[ov50] Over 50 jaar is het ‘vrijwel onleefbaar heet’ voor een derde van de wereldbevolking https://www.wur.nl/nl/nieuws/Over-50-jaar-is-het-vrijwel-onleefbaar-heet-voor-een-derde-van-de-wereldbevolking.htm https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf (wat er in Afrika gebeurt, goed) De klimaatverandering zal ervoor zorgen dat grote delen van Afrika nauwelijks meer leefbaar zijn. https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/zuid-afrika-droger-door-klimaatverandering https://www.vpro.nl/speel~WO_NTR_12978360~klimaatverandering-in-afrika-klimaatjagers-in-de-klas~.html
--
[leeftijdafrika] PopulationPyramid.net Population Pyramids of the World from 1950 to 210 https://www.populationpyramid.net/western-africa/2074/
Europa
Europa is voor haar goederen en welvaart afhankelijk van wereldwijd opererende productieketens. Deze zullen gebrekkig gaan functioneren. Hoewel we al lang ervaren hebben dat we kwetsbaar zijn zal in 2040 deze afhankelijkheid nog niet noemenswaardig verminderd zijn. De Europese economie wordt daarom hard geraakt. Europa zal op een heel andere manier moeten gaan voorzien in haar behoeften.

Het deels wegvallen van de voedseltoevoer uit andere delen van de wereld zal voor veel Europeanen en nieuwe ervaring zijn. Dit zal in Europa, waar men meende altijd te kunnen vertrouwen op de voedselketens, leiden tot onrust.

De Oost-Europese en Zuid-Europese landen die voor hun economie deels afhankelijk zijn van West-Europa zullen door de problemen daar zelf grotere economische problemen gaan ondervinden.

Noord-Europa wordt wel hard geraakt door de directe gevolgen van klimaatverandering, maar minder dan in veel andere regio's. (Zie kop Nederland en België)
Zuid-Europa zal door de opwarming mogelijk vanaf 2040 slechter leefbaar worden. [zesl]

---
[zesl] https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/verdroging-zuid-europa Klimaatgerelateerde gevaren steeds frequenter en ernstiger in Europa; nieuw regionaal overzicht gepubliceerd, europa.eu 08-03-2022 https://www.eea.europa.eu/nl/highlights/klimaatgerelateerde-gevaren-steeds-frequenter-en

Hierdoor verhuist de Zuid-Europese bevolking deels richting het welvarende Noord en West-Europa. De bevolking van Spanje, Portugal, Italië, Griekenland en de Zuidelijke Balkische landen trekken mogelijk richting Zwitserland, Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk, België, Nederland en Denemarken.

De massale toestroom van mensen uit Afrika zal daardoor in eerste instantie landen in Zuid-Europa. Daarmee is het waarschijnlijk dat de grenzen van de EU effectief aan de zuidgrens van Frankrijk, Noord-Italië komen te liggen. De mensen uit Afrika zullen willen doorreizen naar West-Europa. West-Europa wordt ook getroffen door een mogelijk massale toestroom van de vluchtelingen uit delen van Asië.
Om de vluchtingenstroom vanuit Afrika te verminderen zullen de rijkere Europese landen moeten bijspringen. Daarmee wordt het voedseltekort in 2050 het ook een geopolitieke strijd.

De cultuur, maar ook de problemen van Afrika en Asië worden met de immigratie geïmporteerd. De dan sterk vergrijsde oorspronkelijke Europese bevolking kan de regels van de rechtsstaat moeilijk handhaven. Hierdoor zullen in West-Europa vergelijkbare problemen gaan spelen als in de landen die de immigranten verlaten hebben.

Oost-Europese landen kunnen zich hierdoor afwenden van de EU. Zij zijn immers van oudsher geen voorstanders van immigratie van mensen buiten hun regio.
Situatie Nederland en België
Nederland en België krijgen voor 2100 echte problemen door de zeespiegelstijging en andere watergerelateerde problemen. Na 2100 worden de problemen desastreus. [podcasrt] Ook zullen er meer extreme buien en intensere orkanen optreden bij 2 graden temperatuurstijging. [v152] En inmiddels wordt het telkens waarschijnlijker dat we over de 2 graden heen gaan.
Maar ook de drinkwatervoorraad zal in Nederland rond 2050 onder druk komen te staan. De rivieren voeren minder aan en de vraag naar drinkwater zal toenemen. [drinkwater voedsel] Geleidelijk aan zal minder land door de zeespiegelstijging bruikbaar zijn voor voedselproductie. Iets dat we nu al merken in Groningen, Friesland en West-Nederland. Kortom klimaatverandering bedreigt ons voortbestaan. [klverandNed]
Uiteindelijk -na 2300- zullen alleen delen van Noord-Brabant, Limburg (Nederland), Limburg, Luik, Brabant, Henegouwen, Namen en Luxemburg (België) leefbaar blijven.

Eerder is gewezen op de te verwachten immigratiestromen vanuit de voormalige Nederlandse kolonieën. Voor de voormalige Belgische kolonie Congo is het nog niet duidelijk of immigratiestromen te verwachten zijn.

---
[v152] Klimaatwetenschappers: beperken opwarming aarde gaat mislukken, NTR 17 juni 2022 https://www.nporadio1.nl/fragmenten/nieuws-en-co/f3ad3890-a4af-4420-8525-c143fdab6d6c/2022-06-17-klimaatwetenschappers-beperken-opwarming-aarde-gaat-mislukken https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2433051-klimaatwetenschappers-beperken-opwarming-aarde-gaat-mislukken 'Verschil 1,5 en 2 graden opwarming erg groot, zeker voor Nederland', NOS 2018 https://nos.nl/artikel/2252850-verschil-1-5-en-2-graden-opwarming-erg-groot-zeker-voor-nederland KNMI: klimaatverandering sneller dan verwacht, 25-10-2021 https://www.onswater.nl/actueel/nieuws/2021/10/25/knmi-klimaatverandering-sneller-dan-verwacht
---
[drinkwater voedsel] Toekomstig klimaat in Nederland: wat staat ons te wachten?, stibbeblog.nl 19-12-2019 (meer betrouwbare ref zoeken?) http://www.stibbeblog.nl/all-blog-posts/environment-and-planning/toekomstig-klimaat-in-nederland-wat-staat-ons-te-wachten/
---
[podcasrt] Zeespiegel stijgt door na 2100, KNMI 12 november 2021 https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/zeespiegel-stijgt-door-na-2100 Jan van Aker en Wieger Wamelink Dit is de toekomst, aug 2019 https://open.spotify.com/episode/5umdH8L7wch9WQTkakc5It
---
[klverandNed] De zeespiegelstijging is een groter probleem dan we denken. En Nederland heeft geen plan B, VN 5 februari 2019 https://www.vn.nl/zeespiegelstijging-plan-b/ Hoeveel zeespiegelstijging kan Nederland aan?, De Correspondent 7 februari 2020 https://decorrespondent.nl/10947/hoeveel-zeespiegelstijging-kan-nederland-aan/16952361133488-c5ceac77 Een brief aan alle Nederlanders: Klimaatverandering bedreigt het voortbestaan van ons land, De Correspondent https://decorrespondent.nl/10813/een-brief-aan-alle-nederlanders-klimaatverandering-bedreigt-het-voortbestaan-van-ons-land
Zuid-Amerika
Wat geldt voor Afrika geldt in grote lijnen ook voor Zuid-Amerika. In nogal wat landen van Zuid-Amerika zijn veel problemen die gerelataeerd zijn aan een gebrekkige economie en aan een gebrekkige politieke leiding. Grote delen van Zuid-Amerika zullen ook hard geraakt worden door klimaatveranderingen.

Het is waarschijnlijk dat de klimaatvluchtelingen over land richting Noord Amerika zullen reizen, op de manier waarop dat nu al gebeurt in kleinere aantallen.
Noord Amerika
Zuid-Amerika heeft een minder grote bevolking dan Afrika. En Noord-Amerika is aanzienlijk groter dan Europa. Hierdoor zullen de immigratiestromen richting Noord-Amerika in principe een beperktere impact hebben dan die richting Europa. [imimpatVS]

Democratie in de VS is waarschijnlijk wankeler dan die van de meeste Europese democratieën, zoals zichtbaar werd tijdens de Trumpregering. In de VS worden rassendiscriminatie en tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen versterkt door; toenemende ongelijkheid, populisme, complottheorieën, het verschil tussen de Republikeins en de Democratisch-gezinde bevolkingsgroepen, de wapenlobby, tv kanalen en sociale media.

Op het moment dat de bevolking van de VS het omslagtraject doormaakt, krijgen die verschillen de overhand en wordt de chaos versterkt.

De vluchtelingenstromen vanuit Zuid-Amerika zullen de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen waarschijnlijk nog meer op scherp zetten.

---
[imimpatVS] De bevolkingsomvang en de leeftijdsopbouw van de bevolking zijn rond 2070 vergelijkbaar in Zuid en Noord Amerika. https://www.populationpyramid.net/south-america/2074/ https://www.populationpyramid.net/nl/verenigde-staten/2050/ Hierdoor zal de volksverhuizing richting Noord Amerika aanzienlijk minder hard aankomen dan die richting West-Europa.
Asië
Grote delen van Asië worden zwaar getroffen door klimaatverandering. Extreme temperaturen maken het leven in delen van Asië onmogelijk. [extrazie]

---
[extrazie] https://www.nationalgeographic.nl/milieu/2017/08/in-2100-kunnen-delen-van-azie-te-heet-zijn-voor-mensen https://www.clingendael.org/sites/default/files/pdfs/20080100_cscp_art_homan.pdf Eael.org/sites/default/files/pdfs/20080100_cscp_art_homan.pdf

De economieën van Asië zijn sterk met elkaar verweven en problemen in één land hebben zo direct effect op andere landen in de regio. Hierdoor zullen de economieën door klimaatverandering snel inzakken.

De extreme klimaatomstandigheden en de inzakkende economieën leiden onherroepelijk tot volksverhuizingen.
In Asië wonen in 2050 drie keer zoveel mensen als in Afrika. Migratiestromen zullen richting meer welvarende en stabilere delen van de wereld gaan. Delen van China, delen van de VS en West-Europa zijn dan voor de handliggende migratiegebieden.

China zal zijn grenzen gesloten houden voor immigranten die niet passsen binnen de behoefte van de economie. Hoog opgeleiden en mensen die het werk doen die de eigen bevolking niet meer wil doen zijn welkom. Maar klimaatvluchtelingen zullen China waarschijnlijk niet inkomen. Hierbij spelen ook traditionele en maoïstische achterdocht jegens buitenlanders een rol. [chinezenricis]
De VS zal waarschijnlijk ook zijn grenzen zoveel mogelijk proberen dicht te houden. Zij zullen hun handen vol hebben aan de vluchtelingen uit Zuid-Amerika.
West-Europa zal gelet op haar waarden in eerste instantie open staan voor immigratie. Echter effectief leidt dit een kleine minderheid van de oorspronkelijke Europese bevolking op eigen grondgebied. Daar zal de EU een oplossing voor moeten zoeken.

--
[chinezenricis] De opkomst van een immigratieland, Frank N. Pieke, professor Modern China Studies file:///tmp/mozilla_me0/8465-Artikel%20Tekst-20884-1-10-20180418.pdf Er zijn de laatste jaren vele voorbeelden van racisme en discriminatie door Chinezen van Afrikanen in en buiten China naar buiten gekomen. BBC brengt racistische video’s met Malawische kinderen aan het licht, Chinese maker gearresteerd https://www.trouw.nl/buitenland/bbc-brengt-racistische-video-s-met-malawische-kinderen-aan-het-licht-chinese-maker-gearresteerd~bcf64e77/ Chinees gearresteerd voor het maken van racistische felicitatiefilmpjes https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/chinees-gearresteerd-voor-het-maken-van-racistische-felicitatiefilmpjes~bff5be8d/
China kan zijn ambities niet meer waarmaken
Mogelijk dat China tijdens de omslag zijn kans wil grijpen om delen van Asië en Afrika verder onder zijn invloedssfeer te brengen. Door de slechte economische omstandigheden zullen landen in deze regio's hun leningen van China niet terug kunnen betalen. En China zal onderpanden gaan opeisen. Dat zal waarschijnlijk leiden tot nog meer economische malaise in de regio's.

Toch is het de vraag of China bereid is de conflicten de gepaard gaan met meer invloed afdwingen, aan te gaan. China heeft dan al genoeg problemen in eigen land:

China krijgt te maken met forse klimaatproblemen en zal geconfronteerd worden met de resultaten van langdurige ernstige vervuiling in eigen land. [Chfors]

Dit alleen al zou de de Chinese economie ernstig raken. Het instorten van de economie wordt versterkt doordat de Chinese economie onderdeel is van globale productieketens met veel toeleveranciers vanuit Azië. En Azië is, zoals we net zagen, wordt zwaar getroffen. Klimaatverandering zal ook de wereldwijde vervoersinfrastructuur hard raken. Ook daar heeft China als traditioneel grootste exporteur veel last van. En uiteraard zal de mondiale vraag naar producten sterk afnemen door de wereldwijde economische problemen.

Bij het begin van het omslagtraject zal de Chinese bevolking relatief oud en krimpend zijn. https://www.populationpyramid.net/nl/volksrepubliek-china/2050/ China probeert door haar investeringen in One belt one road en in interne automatisering en AI haar toekomst zeker te stellen. Tegen die tijd zal China waarschijnlijk veel productie naar landen verplaatsen waar de bevolking relatief jong is en/of arbeidskosten laag zijn. Mogelijk dat meer goedkope arbeiders uit andere landen en onderdrukte delen van de eigen bevolking te werk worden gesteld in eigen fabrieken.
Waarschijnlijk zal het niet lukken om op deze manier de toekomst veilig te stellen. China zal namelijk in grote lijnen dezelfde fouten maken als het Westen. In 5. is toegelicht waarom het Westen geen weg uit het omslagtraject te vinden.

Hierdoor komt de Chinese partij haar deel van het pact met de bevolking niet na: welvaart in ruil voor autoritaire macht.
En juist door de klimaatverandering zal de ICT infrastructuur die de partij gebruikt om de bevolking te controleren telkens slechter gaan functioneren en wordt de interne basis van de Chinese partij verder verzwakt.

De Chinese partij krijgt dus te maken met interne problemen en zal daarom weinig energie meer kunnen steken in het verkrijgen van werelddominantie.

Maar werelddominantie wordt om een andere reden ook niet meer zo aantrekkelijk voor China: De partij wilde China de belangrijkste speler in de wereld maken om onder andere grondstoffen voor de eigen economie veilig te stellen en grote afzetmarkten te kunnen creeëren. Aangezien de eigen economie op een zeer laag pitje draait is daar nauwelijks nog behoefte aan.
Ook zal de bevolkingsomvang in die tijd afnemen en de bevolking zal vergrijzen. Hierdoor is de beoogde werelddominantie minder haalbaar en minder relevant geworden.

---
[Chfors] China’s Fight Against Climate Change and Environmental Degradation, CFR Lindsay Maizland, May 19, 2021 (De data uit het IPCC rapport 2022 zijn nog niet meegenomen ) https://www.cfr.org/backgrounder/china-climate-change-policies-environmental-degradation China schiet staafjes in de lucht om regen uit te lokken: droogte is niet meer houdbaar, NDBG 17-08-22 https://www.hln.be/milieu/china-schiet-staafjes-in-de-lucht-om-regen-uit-te-lokken-droogte-is-niet-meer-houdbaar~a6262c4b/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F China's environmental problems, including outdoor and indoor air pollution, water shortages and pollution, desertification, and soil pollution, have become more pronounced and are subjecting Chinese residents to significant health risks. Environment and Health in China: Challenges and Opportunities https://www.ncbi.nlm.nih.gov › articles › PMC2799473 https://ehp.niehs.nih.gov/doi/full/10.1289/ehp.0901615 As the world's largest source of greenhouse gas emissions in recent years, China suffers from notoriously bad air pollution. Its carbon-intensive industries have caused additional environmental challenges, including water scarcity and soil contamination.19 mei 2021 China's Fight Against Climate Change and Environmental ... https://ehp.niehs.nih.gov/doi/full/10.1289/ehp.1205117 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2799473/ http://zxie.lasg.ac.cn/ueditor/php/upload/file/20191121/1574338636745142.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/Pollution_in_China https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_issues_in_China https://en.wikipedia.org/wiki/Climate_change_in_China

5. Een weg omhoog tijdens het omslagtraject is niet waarschijnlijk

In deze paragraaf gaan we onderzoeken of we in een redelijk stabiele situatie kunnen geraken. Een redelijk stabiele situatie waarin gewerkt kan worden aan manieren om goed om te gaan met de (mix van) problemen en rampen waar we vanaf 2040 mee geconfronteerd worden.

5.1. Lessen uit de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog leidt niet tot een weg omhoog, de Tweede Wereldoorlog wel
In deze paragraaf gaan we kijken of er lessen te trekken zijn uit het verleden.
Het meest voor de hand ligt om te kijken naar of en hoe we een weg omhoog hebben gevonden na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. De twee gebeurtenissen waar we ons een goed beeld bij kunnen vormen en waarin de bevolking ook moest omgaan met ontwrichtende, chaotische situaties.

Natuurlijk zijn er grote verschillen tussen de wereldoorlogen en waar we na 2040 mee geconfronteerd worden. Maar als we gaan kijken naar onder welke omstandigheden een weg omhoog mogelijk is, kunnen we mogelijk iets leren over onder welke omstandigheden na 2040 een weg omhoog mogelijk is.
De Eerste Wereldoorlog
De oorzaak van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) kan o.a. gezocht worden in de opkomst van het radicaal-nationalisme en een militaire cultuur in Europa. Ook politieke intriges, de vorming van machtsblokken en rivaliteit als gevolg van kolonarisatie maken Europa tot een broeinest.[op]

[op] https://historiek.net/het-ontstaan-van-de-eerste-wereldoorlog/51194/ https://www.nu.nl/weekend/5563565/geschiedenisles-begon-eerste-wereldoorlog-en-liep-af.html
Waarom de eerste wereldoorlog niet leidde tot een stabiele situatie
Na de Eerste Wereldoorlog waren er weinig ontwikkelingen die de Duitse maatschappij veerkracht gaven en kwam Duitsland in een neerwaardse spiraal terecht. De belangrijkste redenen voor deze negatieve spiraal zijn [opp]:

[opp] https://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_Wereldoorlog#Oorzaken_van_de_oorlog_in_Europa Hoe de Nederlandse economie vlak na de tweed werldoorlog opkrabbelde https://www.trouw.nl/nieuws/de-wederopbouw-van-nederland-was-een-economisch-wonder-maar-kende-een-zuinige-aanloop~ba59444b/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F https://isgeschiedenis.nl/nieuws/nasleep-eerste-wereldoorlog-als-reden-voor-de-tweede-wereldoorlog

  • De hoge herstelbetalingen van Duitsland
  • Grote delen van Duitsland werden door andere landen ingelijfd.
  • Politieke intriges en de vorming van machtsblokken blijft onderdeel van de Europese politiek
  • De armoede door het instorten van de economieën wereldwijd ten gevolge van beurskrach van 1929
  • Het radicaal-nationalisme blijft door het omspringen met Duitsland latent aanwezig en wint aan kracht door de armoede na de beurskrach
  • De ontberingen en het leed van de oorlog hebben de bevolking niet tot elkaar kunnen brengen. Er bleef een grote tweedeling tussen het meer socialitische deel van de bevolking en het radicaal-nationalisme. Het radicaal-nationalisme heeft uiteindelijk de macht met geweld verkregen.
Hoe zou na de eerste wereldoorlog een stabiele situatie kunnen ontstaan?
Deze negatieve spiraal zou eventueel zijn doorbroken als op bovengenoemde punten een andere aanpak mogelijk was geweest:

  • De hoogte van herstelbetalingen zou toch met een zekere mate van redelijkheid in moeten worden vastgesteld. De gedachte zou moeten zijn dat overwinnaars en verliezer in de loop van de tijd toch weer met elkaar overweg moeten kunnen.
  • Het onteigenen van Duits grondgebied zou met een zekere mate van redelijkheid moeten gebeuren. De gedachte zou moeten zijn dat overwinnaars en verliezer in de loop van de tijd toch weer met elkaar overweg moeten kunnen.
  • Politieke intriges en machtsblok vorming verminderen als er binnen de Europese politiek een vorm van samenwerking gevonden kan worden waar alle partijen baad bij hebben.
  • Mensen die zich confortabel voelen in hun situatie hebben iets te verliezen en zijn minder snel geneigd zich in een oorlog te storten.[er is hier een referentie van] Daarom zou een plan om de economie te ondersteunen en het welzijn van de bevolking te waarborgen, bijdragen aan een stabiele situatie.
  • Het radicaal-nationalisme zou waarschijnlijk minder dominant geworden zijn als er geen voedingsbodem voor onvrede was door de manier waarop Duitsland behandeld is.
  • Ook het bevorderen van sociale cohesie zou de radicale tegenstellingen binnen de bevolking kunnen overbruggen.
Zijn er lessen te leren voor het 2040-omslagtraject?
De rode draad bij deze andere aanpak is oprechte samenwerking:

  • Door de verliezer emphatischer te benaderen en ook de verliezer te vragen redelijkheid te betrachen hoeven herstelbetalingen en het onteigenen van gebied niet te leiden tot nieuwe onvrede.
  • Intensieve samenwerking op economisch terrein zou zinvol zijn geweest zijn omdat regeringen en burgers die merken dat ze het beter krijgen door toedoen van een andere landen zich coöperatiever naar deze landen zullen opstellen.
  • Ook zorgt oprechte samenwerking ervoor dat politieke tegenstellingen en intriges verminderen en bijgelegd kunnen worden.
  • Het radicaal-nationalisme met als boodschap 'eigen land eerst, het buitenland is vijandig' zou ook minder dominant geworden zijn als er meer gemeenschapszin en samenwerking binnen Europa zou zijn gecreëerd.


Jammer genoeg was de tijd nog niet rijp voor zo'n aanpak. Men besefte onvoldoende dat de wereld na de eerste wereldoorlog niet stabiel was. De crisis zou nog meer moeten verdiepen om dit besef te laten doordringen.

Boven beschreven samenwerking gaat verder dan wat landen die elkaar zien als buren die vooral benaderd worden om eigen voordeel te verkrijgen. Het is een zoektocht van de betrokkenen waarin gezocht wordt naar hoe men elkaar kan versterken. Dit is de basis van samenwerking in de ev ec .

Ook kan lering getrokken worden uit het feit dat, zoals we net zagen, ontberingen en leed de samenleving niet hoeft te verenigen.
De ontberingen en het leed ten gevolge van de rampen vanaf 2040 hoeven er dus niet toe te leiden dat de tegenstellingen in de bevolking verminderen. Ook tijdens ontberingen zou samenwerking in de samenleving waardevol kunnen zijn. Samenwerking zal de sociale cohesie in de samenleving bevorderen.
De Tweede Wereldoorlog
Uiteindelijk leidde de onvrede na de eerste wereldooorlog gecombineerd met malaise ten gevolge van de grote beurskrach tot de Tweede Wereldoorlog. (1939-1945) Deze oorlog was massaal en had alweer een verwoestende uitwerking.
Ontwikkelingen vlak na de Tweede Wereldoorlog
Na de Tweede Wereldoorlog werd het Marshallplan (1948-1952) [mp] door de VS opgezet. Het Marshallplan was oa bedoeld om de economieën van landen geraakt door de oorlog op gang te brengen.
Het Marshallplan kwam in werking op het juiste moment voor de meeste West-Europese landen. Zij hadden toen problemen met hun betalingsbalansen. En Duitsland heeft zijn herstel grotendeels te danken aan het Marshallplan. Daar had heel Europa weer baat bij omdat een sterke Duitse economie goed is voor heel Europa.
[mp] https://historiek.net/het-marshallplan-of-hoe-amerika-het-westen-won/22754/

Na de Tweede Wereldoorlog krijgen politici die voor samenwerking binnen Europa zijn meer invloed. [sbe] Zij stimuleeerden de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) en later ook de Europese Economische Gemeenschap (EEG). Dit zorgde voor economische samenwerking binnen Europa.
[sbe] https://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis_van_de_Europese_Gemeenschap_voor_Kolen_en_Staal
Stimulansen die leidden tot de weg omhoog na de Tweede Wereldoorlog
Na de tweede wereldoorlog kon een stabiele situatie ontstaan waarin de Europese economieën vrij snel uit het dal konden komen. De volgende factoren waren daarbij van belang:

  • De oorlog heeft wel veel impact op het leven van mensen gehad, maar heeft relatief kort geduurd. Na de oorlog kon het gewone leven weer worden opgepakt.
  • De omvang van de oorlog en het feit dat het de tweede keer was maakte dat men ging erkennen dat er gehandeld moest worden. Om te komen tot een stabiele situatie was het overduidelijk dat de fouten gemaakt waren na de eerste wereldoorlog moesten worden voorkomen.
  • Het Marshallplan zorgde ervoor dat de Europese economieën ondersteund werden.
  • Samenwerking komt binnen Europa kwam op gang. De vorming van de EGKS en later de EEG waren hierbij belangrijk.
  • Bijna iedereen had geleden onder de oorlog. Iedereen zat in hetzelfde schuitje; armoede, honger en men wilde vooruit. En omdat er bijna geen ongelijkheid was konden de economieën sterk groeien. Wie iets aan ongelijkheid wil doen, kan niet om dit ontnuchterende inzicht heen https://decorrespondent.nl/2083/wie-iets-aan-ongelijkheid-wil-doen-kan-niet-om-dit-ontnuchterende-inzicht-heen/80080935-7cc14e52 Ongelijkheid en groei https://economie.rabobank.com/publicaties/2014/april/ongelijkheid-en-groei/ De naoorlogse welvaart, Alle dromen kwamen uit https://www.historischnieuwsblad.nl/de-naoorlogse-welvaart/
  • Burgers mochten dan wel tijdens de oorlog aan verschillende kanten hebben gestaan, maar het was daarna mogelijk om tegenstellingen te overbruggen. En daardoor kon de samenleving als geheel dezelfde richting op gaan.
De omstandigheden na 1945 leidden tot een weg omhoog zijn nagenoeg afwezig tijdens het 2040-omslagtraject
We hebben hierboven gezien dat er na 1945 stimulansen waren die leidden tot de weg omhoog. We gaan nu na in hoeverre deze stimulansen ook na 2040 aanwezig zijn. Ook wordt, voor zover dat mogelijk is, nagegaan of deze stimulansen essentieel zijn om na 2040 de weg omhoog te vinden.
  • Na 1945 kon de samenleving als geheel geleidelijk helen. Het einde van de verschikkingen van de oorlog, het functioneren van de rechtstaat, de langzaam opkomen van de economie, de samenwerking op politiek niveau, maakte dat het leven weer overzichtelijker werd. Hierdoor kon er weer vertrouwen in de toekomst ontstaan. Het functioneren van de rechtstaat maakte ook dat mensen weer vertrouwen konden hebben in elkaar.
    Tijdens het 2040-omslagtraject is er geen uitzicht op iets wat lijkt op het oude normaal. De klimaatcrisis zal er vele mensenlevens lang zijn. Angst en overleven blijft de boventoon voeren. Hierdoor is het moeilijk om vertrouwen te hebben in de toekomst. En als men bezig zijn met overleven dan is men vooral bezig met het voor zichzelf zo goed mogelijk te maken, veelal ten koste van anderen. Dat maakt dat er minder vertrouwen in elkaar is. Geen vertrouwen in de toekomst en geen vertrouwen in elkaar zorgt ervoor dat de weg omhoog moeilijk te vinden is.
  • Na de tweede wereldoorlog heeft men heeft lering kunnen trekken uit de na de Eerste Wereldoorlog gemaakte fouten. De rampen als gevolg van de klimaatcrisis eventueel in combinatie met andere rampen zullen, ook voor wetenschappers en politici, moeilijk te hanteren zijn.
    De EU maakt met de Green Deal wel veel werk van het terugdringen van onze CO2 uitstoot maar voorkomt het omslagtraject niet. In dat omslagtraject zijn de gebeurtenissen niet meer in de hand te houden.
  • Na de Tweede Wereldoorlog kon de sterke Amerikaanse economie Europa te hulp schieten.
    Maar na 2040 wordt de hele wereld geraakt. De economische steun die landen elkaar kunnen geven zal daarom beperkt zijn.
  • Na 1945 kon politieke samenwerking binnen Europa vormgegeven worden.
    Tijdens de relatief 'onschuldige' Coronacrisis rond 2020 zagen we dat als de nood aan de man komt landen en zelfs provincies relatief veel handelen uit eigen belang en de buren daarmee benadeelden. Tijdens het 2040-omslagtraject waarbij de nood veel hoger is en veel langer duurt is het waarschijnlijk dat goede politieke samenwerking binnen Europa faalt.
    De oorlog in Oekraïne toont dat Europa wel degelijk kan samenwerken. Deze vorm van samenwerken is echter geboren uit noodzaak: Als we Rusland nu niet stoppen dan krijgen we straks zelf mogelijk problemen. Na 2040 zal samenwerken meer gebaseerd moeten zijn op elkaar helpen ook als het eigen voordeel niet direct zichtbaar is.
  • Vanaf de tweede wereldoorlog is de ongelijkheid alleen maar groter geworden. En uit onderzoeken blijkt dat de economie nauwelijks groeit als de ongelijkheid groot is. Uit onderzoek blijkt verder dat ongelijkheid aanzienlijke schade toebrengt aan de samenleving.
    De groeiende ongelijkheid voor het 2040-omslagtraject zal ervoor zorgen dat een weg uit de crisis nog moeilijker wordt. Tijdens het omslagtraject is het zeer goed mogelijk dat geld minder waard wordt, net als tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze afname van ongelijkheid geeft een iets betere uitgangspositie.
  • Na de Tweede Wereldoorlog konden burgers, ondanks de verschillen tijdens de oorlog, wegen vinden om met elkaar er de schouders onder te zetten.
    Na 2040 blijft overleven, angst en onzekerheid lang bij ons. Onder deze omstandigheden worden er schuldigen gezocht, trekt men zich zo veel mogelijk terug in de eigen sociale omgeving. Hierdoor zullen tegenstelligen tussen bevolkingssgroepen (eigen bubbels) ontstaan en waarschijnlijk blijven groeien, iets wat we ook na de Eerste Wereldoorlog zagen. Uit eerdere perioden van angst is gebleken dat complottheorieën dan meer worden uitgedragen. [hlvda]
    Daarnaast zullen er veel klimaatvluchtelingen naar Europa komen. Mogelijk dat dat ook bemoeilijkt dat de bevolking er samen de schouders onder gaat zetten
    Deze ontwikkelingen in de samenleving zullen daarom waarschijnlijk niet bijdragen aan een weg omhoog na 2040.

De omstandigheden die na 1945 geleid hebben tot een weg omhoog zijn dus niet voorhanden gedurende een lange periode vanaf 2040. Toch kunnen genoemde omstandigheden belangrijk zijn bij het vinden van een weg omhoog.

---
[hlvda] Het loon van de angst (3): Complottheorieën Weten hoe het zit, 21 april 2021 De Groene Amsterdammer https://www.groene.nl/artikel/weten-hoe-het-zit

5.2. De vrije­markt­economie is principieel ongeschikt om een weg omhoog te vinden

De hoop is dat na 2040 allerlei ontwikkelingen en ontdekkingen toch weer kunnen leiden naar een weg omhoog in de vrije­markt­economie. Hoogleraar sociaal-economische transities Albert Loorbach verwoorde deze hoop in 1.2..
We zullen nu zien dat dit onwaarschijnlijk is omdat de vrije­markt­economie zo'n weg omhoog tegenwerkt. In deze subparagraaf wordt bekeken waarom de dynamiek van de vrije markt dit verhindert. In 5.3. wordt nagegaan waarom technische ontwikkelingen in de vrije markt dit ook niet zullen bewerkstelligen. Technieken die het mogelijk maken om bijvoorbeeld de effecten van klimaatveranderandering tegen te gaan ons uiteindelijk niet redden. Dit wordt toegelicht in 5.4..

De problemen worden al zo lang vooruitgeschoven dat het maar de vraag is of we nu wel echt gaan doorpakken
Maar eerst even kort over hoe lang we de problemen al voor ons uit schuiven.

  • Natuurlijk, in ieder tijdperk had een minderheid de verwachting dat er dit keer wel een essentieële doorbraak op komst zou zijn. Te beginnen met de periode waarin het rapport van de Club van Rome (1968) een doorbraak leek te zijn. [cvr]
    Maar we kiezen in die periode niet voor structurele oplossingen. [anvsg]
  • De recentere urgente boodschap 'Inconvenient thurth'(2006) van Al Gore vormde een grote inspiratie, maar had in die tijd weinig impact. [invt]
  • De klimaatconferentie van Parijs (2015) was op papier sluitend verdrag maar heeft in de periode 2015-2025, waarin actie nog veel effect zou hebben gehad, nauwelijks iets opgeleverd. De voorkeursdoelstelling van +1,5° afgesproken in Parijs blijkt na enkele jaren al niet meer haalbaar.
  • Na Trump wil Biden de klimaatconferentie in Glasgow (2021) nieuw elan geven. Ook de inspanningen binnen de EU met de Green Deal zijn gigantisch.
    Wederom bieden deze boodschappen hoop. In 2022 echter denkt het merendeel van de klimaatwetenschappers van het IPCC dat we zeker boven de 2°C en waarschijnlijk ver boven de 2°C uitkomen.


---
[cvr] https://historiek.net/club-van-rome-grenzen-aan-de-groei-1972/80577/ https://www.oneworld.nl/lezen/klimaat/we-hadden-ooit-een-klimaatakkoord-tot-alles-misging/
---
[anvsg] https://www.nu.nl/klimaat/6018647/wat-heeft-25-jaar-aan-klimaattoppen-opgeleverd.html
---
[invt] https://en.wikipedia.org/wiki/An_Inconvenient_Truth
‘No problem can be solved from the same level of consciousness that created it’ Albert Einstein
Het geldsysteem van de vrije markt werkt zo dat er altijd economische groei gerealiseerd moet worden. Veel bedrijven zijn groot geworden met vreemd kapitaal dat met extra aflossing wordt terugbetaald. Die bedrijven moeten daarom streven naar omzetgroei. Maar voortdurende groei gaat niet met maar één aarde, was een van de boodschappen van de Club van Rome. En het is een telkens weer terugkerende boodschap van veel wetenschappers. [Jason Hickel]
--
[Jason Hickel] https://deleesclubvanalles.nl/recensie/less-is-more/ Het is nú tijd voor een economie die niet draait om groei en koopkrachtplaatjes de Correspondent 30 maart 2020 https://decorrespondent.nl/10594/het-is-nu-tijd-voor-een-economie-die-niet-draait-om-groei-en-koopkrachtplaatjes/16959674305420-503698f4

Dit geeft ook aan dat het niet zinvol is om het naderende omslagtraject af te wenden door gebruik te maken van vrijemarktwerking. Ook de innovaties gericht op het bestrijden van klimaatverandering worden in de vrije markt gedaan door bedrijven en multinationals die gericht zijn op groei en op eigen belang. Daardoor vallen hun belangen niet samen met wat er in het algemeen belang moet gebeuren.
---
https://laborint.be/assets/files/Klimaat,%20ecologie,%20en%20onze%20wondere%20wereld,%20Rudy%20Dhont.pdf (p28) https://www.bosplus.be/nl/over-ons
De vrije markt blaast grote crisis op tot nog grotere proporties
Tijdens het omslagtraject gaat de vrije markt de problemen nog vergroten:

Wat je voor 2040 ziet is dat na een economische crisis op een gegeven moment wel weer herstel optreedt.
Het omslagtraject na 2040 is meer dan een crisis. Het wordt gekenmerkt door chaos. De wereld als geheel is dan in de overlevingsstand. In de overlevingsstand nemen mensen veelal ondoordachte beslissingen in de hoop hun eigen situatie te verbeteren. Misdaad, geweld, asociaal gedrag en hamstergedrag nemen toe. Het gedrag gericht op het eigen belang, kenmerkend voor de vrije markt, betekent dat we worden meer in de overlevingsmodus en in een gevecht met elkaar terecht komen.

Mensen, bedrijven en overheden hebben dan veel minder aandacht voor het klimaat en het voorkomen van andere rampen.
In de vrije markt treedt meestal pas herstel op als de bodem bereikt is, als het niet meer slechter kan worden
Bij de economische crises van voor 2040 was het vaak zo dat er op een gegeven moment een toestand optrad waarvan je kon vermoeden dat het ergste achter de rug was. Als alles achter de rug is durven ondernemers weer te investeren en consumenten weer te kopen. Dan kan herstel optreden.
Ook kan economisch herstel optreden omdat een aantal sectoren van de economie overeind blijven en zij aanjagers worden van herstel in andere sectoren.

Na het (gedeeltelijk) herstel van een ramp is het na 2040 bij lange na niet zeker dat er een relatief rustige periode aankomt. En omdat er na 2040 vaak sprake is van meerdere rampen gelijktijdig, is het onwaarschijnlijk dat er sterke sectoren overeind blijven.
Elementaire zekerheden zijn dus niet meer aanwezig waardoor herstel onwaarschijnlijk is. Hierdoor is de vrije­markt­economie vanaf 2040 geen geschikt economisch systeem meer.

Maar ook recente gebeurtenissen maakten duidelijk dat de vrijemarkteconomie principeel ongeschikt is om tijdens een grote ramp autonoom voor herstel te zorgen: Bij het volgend thema komt aan bod dat de vrije­markt­economie als economisch systeem nauwelijks in staat is om herstel te bewerkstelligen tijdens de Coronapandemie. De instrumenten ontbreken daarvoor.

5.3. In de vrije markt leidt een smeltkroes aan ideeën en tech­ni­sche ont­wik­ke­lin­gen niet naar een weg omhoog

De hoop is dat voor of tijdens het omslagtraject 2040 allerlei ideeën en tech­ni­sche ont­wik­ke­lin­gen toch weer kunnen leiden naar een weg omhoog, zoals al verwoord door Loorbach in 1.2.. We zullen nu zien waarom dit onwaarschijnlijk is in de vrije­markt­economie.

Een smeltkroes aan ideeën en ont­wik­ke­lin­gen leidt niet zonder meer tot een een optimaal resultaat voor het geheel
Maar kan een smeltkroes aan ideeën wel een redelijk optimale uitkomst voor de hele samenleving en het milieu opleveren?
De dynamiek in de samenlevingen blokkeert het ontstaan van een vruchtbare smeltkroes aan ideeën en ontwikkelingen
Als een smeltkroes aan ideeën moet leiden tot een redelijk optimale uitkomst voor de samenleving als geheel dan moeten de bedenkers en de mensen die mee moeten doen wel bereid zijn en in staat zijn om alle aspecten hiervan te doorzien en mee te nemen. Laten we eens kijken of dat mogelijk is.

In tijden van angst zijn veel burgers op zoek naar snelle en eenvoudige oplossingen. En zij hebben meer de neiging om politici te steunen die hun angst voeden en dergelijke oplossingen verkondigen. Als de populistisch georienteerde politieke stromingen de boventoon gaan voeren dan zal hun politiek niet leiden tot een redelijk optimale uitkomst voor de hele samenleving als geheel.

Zolang na 2040 internet nog beschikbaar is zullen sociale media, influencers en andere beroemdheden die snelle, eenvoudige oplossingen bieden waarschijnlijk aan invloed winnen. Zij zullen de populistische tendensen mogelijk versterken.

Angst maakt ook dat men zich zo veel mogelijk terugtrekt in de eigen sociale omgeving. Ook complottheorieën krijgen dan meer grip krijgen op de samenleving. [aeso] Mensen zullen dan minder open staan voor inzichten van buiten de eigen bubbel.
De focus op de eigen sociale omgeving maakt dat een redelijk optimale oplossingen voor de samenleving als geheeel niet waarschijnlijk zijn.

---
[aeso] Het loon van de angst (3): Complottheorieën Weten hoe het zit, 21 april 2021 De Groene Amsterdammer https://www.groene.nl/artikel/weten-hoe-het-zit
Smeltkroes van ideeën is waarschijnlijk te traag
Het idee van een smeltkroes waaruit uiteindelijk mogelijk een stabiele beweging omhoog kan instaan is een analogon van de evolutietheorie van Darwin: Mutaties die zich onder de gegeven omstandigheden beter kunnen handhaven leiden tot betere populatie, natuurlijke selectie. Zo'n populatie leert om zich zo goed mogelijk te ontwikkelen. De smeltkroes aan ideeën zal succesvol worden door natuurlijke selectie.
De evolutie leert ons echter dit soort genetische processen in de natuur zeer traag zijn. Het duurt tientallen generaties voordat er verandering waarneembaar is. [evsel]

Het is ook mogelijk om dit natuurlijke selectie principe te gebruiken in lerende software. Ook wel artificiële Intelligentie (AI) genoemd. Ook hier worden goed presterende mutaties geselecteerd.
Keer op keer hebben onderzoekers theoretisch en praktisch aangetoond dat het werken met natuurlijke selectie aanzienlijk langer duurt dan de meeste andere methoden. [galtr]

Een smeltkroes aan ideeën mag dan wel snel leiden tot nieuwe producten en diensten. Maar de vraag is of die afzonderlijke producten en diensten het gehele systeem snel verbeteren. Het is dus maar zeer de vraag of een smeltkroes aan ideeën binnen een 'redelijke' termijn kan leiden tot een weg omhoog.

--
[evsel] https://nl.wikipedia.org/wiki/Evolutietheorie#Selectie
--
[galtr] In de volgende referentie is sprake van genetische algoritmen. Hiermee wordt bedoeld natuurlijke selectie (uit de evolutie theorie van Darwin) in software geprogrammeerd. De conclusie op pag 25 vermeld dat genetische algoritmen relatief traag zijn.
Kunstmatig leven en kunstmatige neurale netwerken https://www.knawonderwijsprijs.nl/bestandenafbeeldingen/2015/kunstmatig-leven-en-kunstmatige-neurale-netwerken Ook in de volgende ref wordt geconcludeerd dat genetische algoritmen erg traag zijn.
AI voor 2048,DATA SCIENCE LAB https://datasciencelab.nl/2020/03/23/ai-voor-2048/
Een smeltkroes van ideeën heeft centrale regie nodig
De smeltkroes aan ideeën in de vrije markt is in wezen een systeem dat leert om beter te worden. Het is een lerend systeem zonder centrale regie omdat er nauwelijks sturing van bovenaf af is.

In de economie kun je zien dat systemen die een sterke centrale regie hebben waarschijnlijk veel beter presteren dan systemen waarbij de centrale regie afwezig is. Het beste voorbeeld is China. China is in staat geweest om van 1980 tot 2020 te groeien van een matig ontwikkeld land naar een land dat op economisch gebied dominant is. Een proces waar West-Europese landen honderden jaren over gedaan hebben weet China in veertig jaar voor elkaar te krijgen. De sleutel van het succes was dat in China alle bedrijven en burgers zich schikken naar de wil van de centrale regering en dat zij ondersteund worden door de centrale regering. Door deze centrale regie zijn alle inspanningen gericht op het succesvol maken van de globale doelstellingen.

Dezelfde conclusie kan ook worden getrokken als we kijken naar lerende software (AI). Je hebt lerende systemen die leren met een centrale regie en ook lerende systemen die leren zonder een centrale regie. Onderzoek toont aan dat leren mbv centrale regie leidt tot oplossingen die het gehele systeem beter laten functioneren. Leren zonder centrale regie daarentegen leidt tot oplossingen die het systeem alleen op deelgebieden optimaliseert. [mcrzcr]

Een smeltkroes aan ideeën zal daarom wel leiden tot oplossingen voor kleinere deelproblemen. Maar het ontbreken van centrale regie in de vrije­markt­economie maakt dat de kans heel klein is een smeltkroes aan ideeën zal leiden tot een geschikte overal oplossing waarmee een weg omhoog kan worden ingezet.
Voorbeeld: China gaat zelf regen maken om droogte problemen op te lossen in grote delen van het land
We hebben net gezien dat de Chinese regering door in eigen land de centrale regie te nemen veel economische groei heeft bewerktsteligd.

Bij manipuleren het klimaat -klimaatenineering- door China hoopt China door in eigen land de klimaatproblemen te verminderen.
Omringende landen verwachten problemen door de klimaatmanpulaties van China. Aan klimaatengineering zitten veel haken en ogen. Het grote probleem is dat we de risico’s niet kennen. Waar veranderen bijvoorbeld de neerslagpatronen? En wanneer stoppen we als het misgaat? [klenineering] Er is op wereldschaal geen centrale regie. Hierdoor ontstaagt een suboptimale oplossing.

--
[mcrzcr] Met centrale regie leren wordt in onderstaande referentie 'global learning' genoemd en zonder centrale regie betekent 'lokal learning'. May I know what is the difference of global and local search in term of machine learning and computer science?, researchgate 3 mei 2014 https://www.researchgate.net/post/May-I-know-what-is-the-difference-of-global-and-local-search-in-term-of-machine-learning-and-computer-science
--
[klenineering] https://www.duurzaamnieuws.nl/china-gaat-zelf-regen-en-sneeuw-maken-met-geo-engineering/ China’s geoengineering push dangerous for the region, SundayGuardianLive 19 dec 2019 https://www.sundayguardianlive.com/news/chinas-geoengineering-push-dangerous-region Curing Evil with Evil: China Successfully Controlled Its Weather Last Year https://impakter.com/curing-evil-with-evil-china-successfully-controlled-its-weather-last-year/ Draaien aan de knoppen van de aarde https://downtoearthmagazine.nl/draaien-aan-de-knoppen-van-de-aarde/

5.4. Afschuiven op techniek is uitstel, gedragsverandering biedt uitkomst

We gedragen ons alsof we goden zijn
In de loop van onze geschiedenis zijn we de mens telkens meer als middelpunt van het universum gaan zien. De mens is telkens meer los komen te staan van de natuur. De Aarde werd en wordt gezien als iets wat geëxploteerd mag worden. Als dat problemen oplevert dan is de oplossing om deze exploitatie op een andere manier voort te zetten. Men blijft de zaken voor zich uitschuiven of zoeken naar technische oplossingen om verder te kunnen gaan op de oude voet. [mensmiddelp] Klimaatmanpulaties zijn hiervan een voorbeeld.

--
[mensmiddelp] Prof. Verkerk: Aanpak klimaatcrisis gaat zó niet werken, Reformatorisch Dagblad 16 december 2015 https://www.rd.nl/artikel/643674-prof-verkerk-aanpak-klimaatcrisis-gaat-zo-niet-werken Ook voor de aanpak van de klimaatcrisis kijken we uitvoerig naar technische oplossingen: Nieuwe commissie onderzoekt: kan ‘technofix’ klimaatveranderingen terugdraaien?, NOS 19 juni 2022 https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2433231-nieuwe-commissie-onderzoekt-kan-technofix-klimaatveranderingen-terugdraaien Opinie: In stikstof- en klimaatcrisis zetten we alles centraal behalve ons eigen gedrag, De Volkskrant 24 juni 2022 https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-in-stikstof-en-klimaatcrisis-zetten-we-alles-centraal-behalve-ons-eigen-gedrag~b06e07c9/
Technologische benaderingen
Kijkend naar hoe het klimaatprobleem vaak wordt benaderd door politici, media en burgers dan lijkt het er inderdaad vaak op dat de CO2 uitstoot slechts een technisch probleem is. Een technisch probleem waar we door slimme innovaties en met beperkte investeringen oplossingen voor zullen gaan vinden. [bg]

---
[bg] Bill Gates reduceert het klimaatprobleem tot de uitstoot van broeikasgassen: simpel en effectief, Volkskrant 25 februari 2021 https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/bill-gates-reduceert-het-klimaatprobleem-tot-de-uitstoot-van-broeikasgassen-simpel-en-effectief~bcf57305/ https://www.scientias.nl/wetenschappers-presenteren-de-beste-oplossing-voor-het-klimaatprobleem/ https://www.parool.nl/nieuws/klimaatoplossing-zeewier-en-grasfalt-om-co2-op-te-ruimen~bf7ab806/

Daarbij zijn we maar moeilijk in staat om naar onszelf te kijken. [jebrein] Terwijl juist ons eigen gedrag het klimaatprobleem veroorzaakt.
---
[jebrein] De Grootste bedrijging van het klimaat? Jou brein, scientias.nl 10 mei 2018 https://www.scientias.nl/grootste-bedreiging-klimaat-brein/ https://www.brainwash.nl/bijdrage/we-moeten-ons-gedrag-veranderen-voor-het-klimaat-en-dat-duurt-lang https://www.warmetruiendag.nl/wall-of-fame/interviews/mandy-de-wilde-kijk-door-de-bril-van-een-verzorgingssocioloog-naar-de-energ https://www.hva.nl/akmi/gedeelde-content/nieuws/nieuwsberichten/2021/05/de-klimaatspagaat-over-de-psychologie-van-duurzaam-gedrag.html
Technologie gaat ons niet redden omdat de gevonden oplossingen weer andere problemen gaan veroorzaken
Het net benoemde klimatenineering is een manier om de gevolgen van onze uitstoot op het klimaat teniet te doen. In het verleden hebben we meer van dat soort keuzes gemaakt die uiteindelijk niet goed uitpakten. Hierover gaat de voordracht van Leyla Acaroglu:
Leyla Acaroglu legt in de TEDx 'Why We Need to Think Differently About Sustainability' toe dat veel producten die een oplossing bieden voor een (milieu) probleem uiteindelijk weer andere milieuproblemen veroorzaken.
Zij geeft aan dat we deze problemen anders moeten gaan benaderen.
Technologie gaat ons niet redden omdat ons gedrag in de vrije markt niet verandert
Technolgie gaat ons niet helpen tegen klimaatverandering omdat de vrije markt ons gedrag zo beïnvloedt dat we maar moeilijk kunnen veranderen. [techred]

Als de techniek het ons mogelijk maakt om meer energie te besparen dan wordt die besparing (deels) te niet gedaan door ons gedrag. Zo leidt het gebruik van een auto die minder brandstof verbruikt tot extra kilometers en leidt het gebruik van energiebesparende lampen tot meer branduren. Mensen die geen vlees eten hebben nogal eens de overtuiging dat geen vlees eten een verre vliegreis wel rechvaardigt. [kligv]

--
[kligv] https://fynchmobility.com/klimaatverandering-is-gedragsverandering https://www.tudelft.nl/tbm/onderzoek/stories-of-science/gewoontes-doorbreken-voor-een-groene-wereld (Ook de de schrijver van dit artikel wenst te blijven vliegen omdat er al zoveel andere groene keuzes zijn gemaakt.)
Stimuleren en verleiden tot milieuvriendelijk gedrag gaat free-rider gedrag niet verminderen
Rond 2020 ligt de nadruk nog sterk op mensen stimuleren en verleiden tot milieuvriendelijk gedrag. Burgers worden daarbij niet aangesproken op het feit dat hun gedrag asociaal is naar de samenleving en naar de toekomstige generaties.

Toch is het maar een relatief kleine groep die zich asocialer gedraagt.
Zo maakt voor Corona 8% van de Nederlandse bevolking 40% van de vliegreizen. Ook vliegen hoogopgeleiden en mensen uit de randstad het meest. [vliegenkleindeel] In het algemeen stoten hoogopgeleiden meer CO2 uit dan laagopgeleiden. Ook is er een overeenkomst tussen iemands politieke voorkeur en zijn of haar CO2 uitstoot. In Nederland zijn VVD-stemmers de koplopers. [politiekCO2] Om dit soort free-rider gedrag te beperken zijn dwingende regels nodig. [freerid]

---
[techred] Klimaatverandering: nee, technologie gaat ons niet redden, RTL nieuws 27 december 2017 https://www.rtlnieuws.nl/economie/column/3778436/klimaatverandering-nee-technologie-gaat-ons-niet-redden

---
[gedrverand]
--
[vliegenkleindeel] Vliegen gebeurt door een klein deel van de bevolking het meest. De Vliegende Hollander, Ministerie van Infrastructuur en Watwerstaat 2018 https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2018/03/22/de-vliegende-hollander Maar ook vliegen dit deel van de bevolking uit de rijkste landen nog eens veel meer dan de rest van de wereldbevolking. https://nos.nl/artikel/2349245-rijkste-1-procent-stoot-dubbel-zoveel-co2-uit-als-armste-helft-wereldbevolking https://www.standaard.be/cnt/dmf20151008_01909397 [politiekCO2] ‘VVD-stemmer grootste klimaatvervuiler, D66’er vliegt het meest’ https://www.ewmagazine.nl/nederland/achtergrond/2019/03/vvd-stemmer-grootste-klimaatvervuiler-d66er-vliegt-het-meest-676274/
--
[freerid] Dilemma van de collectieve actie https://nl.wikipedia.org/wiki/Dilemma_van_de_collectieve_actie Antropogene Klimaatverandering waarom we het onvoldoende bestrijden, Interdisciplinair sluitstuk, Liberal Arts & Sciences mei 2011 https://www.ewmagazine.nl/nederland/achtergrond/2019/03/vvd-stemmer-grootste-klimaatvervuiler-d66er-vliegt-het-meest-676274/
--
Achtergrondstudie: Theorie en praktijk van menselijk gedrag in een solidair zorgstelsel https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2013/03/12/achtergrondstudie-theorie-en-praktijk-van-menselijk-gedrag-in-een-solidair-zorgstelsel https://www.lichaamstaal.nl/manager/free-rider.html
Gedragsverandering is uiteindelijk de enigste oplossing
Of het nu gaat om klimaat, biodiversiteit, milieuverontreiniging, grondstoffenschaarste, voedselcrises of om pandemieën een groot deel van de wetenschappers en organisaties die hiermee bezig zijn geven aan dat met name gedragsverandering zal leiden tot blijvend herstel. [gedrverand]

Vanuit de psycholgie en de sociologie zijn er veel manieren bedacht om mensen tot gedragsverandering te bewegen. Gedragsverandering is vaak een moeizaam proces. [givemp] Wel toont onderzoek aan dat ontkenners van mening veranderen door herhaalde boodschappen van journalisten en wetenschappers. [owboobts]

Bij het klimaat bijvoorbeeld zou gedragsverandering effect kunnen hebben want circa 84% CO2-uitstoot ontstaat door persoonlijke keuzes van mensen. Toch blijft de CO2 uitstoot maar stijgen. [co2uk]

Maar er is niet genoeg tijd meer om de wereldbevolking en de wereldleiders te bewegen tot radicaal ander gedrag.
Het lijkt er op dat breedgedragen gedragsverandering pas komt als we allemaal hard geraakt worden. Terugkomend op de uitspraak van Jean Monnet (1888-1979): "Mensen handelen pas als het echt noodzakelijk is en normalerwijze erkennen zij deze noodzakelijkheid pas als de nood aan de man is." Jammer genoeg zijn we dan te laat bij de rampen die na 2040 volgen.

--
[givemp] De Psychologie van Veranderen, psychologisch.nu 29 januari 2019
Rick van Baaren: ‘De relatie tussen inzicht, attitude en gedrag is veel zwakker dan gedacht’, Wetenschappelijk artikel 18 augustus 2016
>Inzicht leidt zelden tot ander gedrag
[owboobts] Ontkenners wél bereid om overtuigingen bij te stellen, Radbout Universiteit 7 juni 2022 https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/ontkenners-wel-bereid-om-overtuigingen-bij-te-stellen?_cldee=QK5kK6n1LnMPglYMmnKQMZDxQQpAayI9LkbcJI75rgTGK398-edckHrv89MumYsL&recipientid=contact-5abee6c7224be411bb44005056a83a5b-ea857dfb7fee42428eb096a8aebbe4ac&esid=a143d235-c3f6-ec11-917f-005056ac4b59
--
[co2uk] Circa 84% CO2-uitstoot ontstaat door persoonlijke keuzes van mensen, Duurzaam Amsterdam 8 juni 2021 https://duurzaamamsterdam.net/groen/84-procent-co2-uitstoot-door-keuzes-mensen/ CO2-reductie door gedragsverandering in de verkeerssector, 2014 https://ce.nl/wp-content/uploads/2021/03/CE_Delft_4E34_CO2-reductie_door_gedragsverandering_in_de_verkeerssector_DEF.pdf Minder CO2-uitstoot, toch een record. Hoe kan dat? https://www.nemokennislink.nl/publicaties/minder-co2-uitstoot-toch-een-record-hoe-kan-dat/

6. Welke van de huidige ontwikkelingen of alternatieven kunnen een uitkomst bieden?

6.1. Donut-, Betekenis-, Circulaire-economie en andere alternatieven zijn gebaseerd op de vrije markt en dragen na 2040 nauwelijks iets bij

Zijn er nu al ontwikkelingen die een uitkomst kunnen bieden na 2040?
We gaan nu een zo representatief mogelijke selectie hiervan bespreken.

Donuteconomie
In het boek de Donuteconomie van econome Raworth wordt op een op een boeiende wijze beschreven wat mis is in ons huidige economische stelsel. Als alternatief schetst zij 7 sprekende, duidelijke principes die naar een economie voor de 21e eeuw leiden.

Raworth geeft geen antwoord op de vraag wat kun je concreet kunt doen als je geïnspireerd bent door de principes. Zij denkt dat generaties van doeners en denkers zullen moeten uitproberen wat het beste werkt, doelend op bottom-up initiatieven. Ze denkt daarbij niet aan het veranderen het huidige economische systeem.

Analyse Donuteconomie https://www.trouw.nl/nieuws/de-nieuwe-economie-ziet-eruit-als-een-donut~bd78787b/ https://www.bruzz.be/economie/brussel-omarmt-het-donutmodel-zelf-uitvinden-hoe-we-het-concreet-maken-2021-01-22 Meer inhoudelijke informatie bij https://edepot.wur.nl/518474 https://www.duurzaammbo.nl/kennisbank/nieuwe-economieen/de-donut-economie
Kan de Donuteconomie na 2040 een weg omhoog bewerkstelligen?
De Donuteconomie gaat ervan uit dat in de vrije markt een smeltkroes aan ideeën zal ontstaan die de problemen van de vrije markt gaan oplossen.
In deze context beperken we ons tot de problemen die na 2040 op ons afkomen.

De ontwikkelingen na eerste en tweede wereldoorlog -zie 5.1.- maken duidelijk dat een voorwaarde voor een weg omhoog is het structureel organiseren van grootschalige economische samenwerking. Dit aspect komt echter niet aan de orde in de Donuteconomie.

In subparagraaf 5.2. is uitvoerig besproken dat binnen de vrije markt met haar financiële en economische structuren geen echte oplossingen te verwachten zijn. Ook is daar aan de orde gekomen dat een smeltkroes aan ideeën om meerdere redenen niet gaat leidien tot een weg omhoog tijdens het omslagtraject.
Raworth erkent -uiteraard- de tekortkomingen van de vrije markt -Neoliberalisme- maar maakt niet concreet hoe veranderingen hierin aan te brengen zijn. Zoals zojuist in 5.3. is aangetood kunnen de 'doeners en denkers' die binnen de context van de vrije markt werken de vrije markt niet gaan omvormen tot een beter systeem, Ook wijst de geschiedenis uit dat alle pogingen om de vrije markt te reguleren uiteindelijk resulteerd hebben in een vrije markt die telkens neoliberaler werd en sterker verankerd werd in de maatschappij.

In paragraaf 5.4. is toegelicht dat concrete gedragsverandering van burgers een belangrijke voorwaarde is voor een weg omhoog. De benadering die Raworth kiest is een waarbij burgers nauwelijks aangesproken worden op hun gedrag. De 7 punten die zij noemt lijken niet gericht op de burger. De 7 punten lijken meer bedoeld voor politici, ceo's of invloedrijke of intitiatiefrijke mensen. Het niet inzetten op gedragsverandering zal het vinden van een weg omhoog omet de Donuteconomie moeilijk maken.
Betekeniseconomie
De betekeniseconomie [bet] ziet en verwoordt dat mensen op zoek zijn naar meer betekenis, meer verbinding met elkaar en met de natuur. Dit doen zij door hun economische omstandigheden anders vorm te geven. Zij bewegen zich weg van het neoliberalisme. Het is een bottum up beweging waarin kleinschaligheid en het collectief belangrijk zijn. Ook in deze stroming niet gesleuteld wordt aan de huidige macro-economische machine. De typische representanten van de betekeniseconomie zijn volgens de reportage in Tegenlicht jonge ondernemers [tegenbetekenis] die in hun zoektocht naar een betekenisvol leven bedrijven oprichten die hieraan bijdragen.
--
[bet] https://betekeniseconomie.nl https://maatschapwij.nu/videoportret/kees-klomp/ [tegenbetekenis] http://www.npo.nl/vpro-tegenlicht/03-04-2016/VPWON_1246115
Kan de Betekeniseconomie na 2040 een weg omhoog bewerkstelligen?
De betekeniseconomie richt zich op het algemeen belang, het bewerkstelligen van een betere wereld. Bij 1. hebben we gezien dat hernieuwde nadruk op het algemeen belang van wezenlijk belang is bij het oplossen van de huidige problemen. Zij willen dit bereiken door een tiental uitgangspunten centraal te stellen in maatschappij en economie. https://betekeniseconomie.nl/over-ons/
In wezen zetten zij daarmee in op gedragsverandering in de samenleving, zonder een wezenlijke verandering aan het economisch systeem. Sinds de Club van Rome is al geprobeerd om onze economie zo aan te passen dat we binnen de grenzen van onze planeet blijven. Hierbij is ook ingezet op gedragsverandering.
De hoop is natuurlijk dat de beweging van de Betekeniseconomie het dit keer wel tijdig kan bereiken. Zij heeft hiervoor een duidelijke, zinvolle richting aangegeven. Gezien de net beschreven pogingen in het verleden is dit geen uitgemaakte zaak.

Daarnaast is het zo dat de betekeniseconomie (en alle andere in deze subparagraaf beschreven alternatieven) met hun aanpak alleen kunnen aanslaan in een klein deel van de Westerse wereld. Daar waar burgers in vrijheid een eigen koers kunnen varen en daar waar mensen de uitgangspunten van de betekeniseconomie zich eigen kunnen maken.
Doordat de betekinseconomie zich door haar aanpak beperkt tot een relatief klein deel van de wereld zal het geen wezenlijke bedrage kunnen leveren.

Een andere weeffout in de betekeniseconomie is dat men binnen de huidige economische structuur geen wezenlijke verandering in het gedrag van de consument teweeg kan brengen. De macht van de vrijemarkt is daarvoor gewoon te groot. Bedrijven en multinationals zijn met hun grote reclame budgetten in staat om de consument naar hun hand te zetten.

Ja, in de grote steden zoals Amsterdam richten dertigers een bedrijf op met hun persoonlijke antwoord op deze zoektocht naar betekenis. Als je volgt hoe dat soort bedrijven zich presenteren op sociale media dan wordt duidelijk dat zij een sociaal netwerk vormen van veelal hoger opgeleiden. Het enthousiasme waarmee rond 2020 nog gepraat wordt over de schoonheid in andere delen van de wereld en zakelijke kansen elders doet vermoeden dat in de eigen netwerken meer dan gemiddeld intercontintaal gevlogen wordt.
Zij geven aan het beter te willen gaan doen dan vooraf gaande generaties -net als iedere generatie- maar kunnen de oude valkuilen van de vrijemarkteconomie niet altijd ontwijken.

De ideologie achter de Betekeniseconomie en de overigens ook de Donuteconomie is ronduit positief. De vraag is echter: Kan de beteniseconomie een verschil maken op het moment dat rond 2040 elkaar de versterkende rampen leiden het (hopelijk deels) instorten van de maatschappij?

Het korte antwoord is nee. In zo'n rampensituatie is de samenleving gebaseerd op de betekeniseconomie onvoldoende georganiseerd. In wezen bestaat de samenleving dan uit losse elementen (mensen, bedrijven) die als het redelijk gaat wel werken aan de opbouw, maar op het moment dat het mis gaat te slecht georganiseerd zijn en individuele keuzes moeten maken om te overleven. De organisatiestructuur is gewoon te zwak voor het opvangen van rampen.

Het uitgebreide antwoord is te vinden in 5.
De betekeniseconomie zet in op samenwerking. Dat is erg zinvol want een van de lessen uit de Eerste en Tweede Wereld oorlog, zie 5.1., is dat samenwerking een belangrijke bijdrage kan leveren aan een weg omhoog. Na de Tweede Wereldoorlog werd samenwerking succesvol omdat het structureel in de economieën van de betrokken landen werd ingebed. In de Beteniseconomie ligt geen structuur ten grondslag aan de beoogde samenwerking. Dat is in de vrije markt ook moeilijk te realiseren. Maar daarmee zal het effect van de nagestreefde samenwerking zeer waarschijnlijk gering zijn.
In 5.2. is toegelicht dat het vinden van een weg omhoog moeilijk is. En de betekeniseconomie maakt juist onderdeel uit van de vrijemarkteconomie.
In 5.3. wordt duidelijk gemaakt dat een smelkroes aan iedeëen en technische ontwikkelingen binnen de vrijemarkteconomie waarschijnlijk niet zal leiden tot echte verbeteringen. Maar dat wel wat ondernemers in de betekeniseconomie willen bereiken.
Circulaire Economie
In een circulaire economie bestaat in het ideale geval geen afval en worden grondstoffen en producten steeds opnieuw gebruikt. De circulaire economie is een economie die werkt volgens de regels van de vrije markt.

De circulaire economie is dan ook een misleidende term. Het ‘circulaire’ gaat niet over het macro-economische of micro-economische proces, maar over het circulair maken van de grondstoffen- en goederenkringlopen. Het is daarmee geen nieuw economisch model.

De Circulaire Economie richt in feite op een deel van ons gemene goed, onze natuur en al haar rijkdom. Bedrijven zullen in delen van de circulaire econmie willen opereren. En wel in de delen die bedrijfswinst opleveren. Maar veel taken behorend bij dit gemene goed zullen wel winst opleveren voor het milieu en de samenleving maar niet voor de betrokken bedrijven. Ook als de activiteiten van de betrokken bedrijven middels wetgeving gereguleerd worden leert jarenlange ervaring dat dit uiteindelijk toch weer milieuschade gaat opleveren.

Om een circulaire economie goed te laten functioneren moeten de uitvoerende organisaties niet winstgedreven zijn. Hun enige verantwoordelijkheid zou moeten zijn het dienen van het algemene belang.
Kan de Circulaire Economie na 2040 een weg omhoog bewerkstelligen?
In paragraaf 3.4. is al ter sprake gekomen dat de huidige vorm van de Circulaire Economie de grondstoffenschaarste niet gaat oplossen.[circulairgaatonsnietredden1] Dat wil zeggen dat we de producten zoals die rond 2020 volop in de (web-)winkels verkrijgbaar waren niet meer verkrijgbaar zullen zijn. Electronika, smartphones, lapotops, windmolens en zonnepanelen en andere technologische producten zullen veel schaarser worden. Maar ook voedingswaren.
Dat maakt dat we als we daarop niet voorbereid zijn in een zwart gat terecht komen. Alleen de echte rijken hebben nog toegang tot de goederen waar we rond 2020 onze welvaart en welzijn mee op pijl hielden. En we zijn slecht voorbereid omdat bedrijven en overheden die werken in het vrije markt regime slecht zijn in langetermijnvisie.

Een ander aspect is dat de circulaire economie onderdeel is van de vrijemarkteconomie. Hierdoor zijn alle in paragraaf 5. genoemde dilemma's ook van kracht voor de circulaire economie.
Gemene Goed Economie / Economy for the Common Good
In de Gemene Goed Economie staan vijf basiswaarden centraal: menselijke waardigheid, solidariteit, duurzaamheid, rechtvaardigheid en democratie. De Gemene Goed Economie (GGE) is een bottumup beweging die ondernemingen helpt met verantwoord management en ondernemerschap. De GGE helpt bedrijven om hun bijdrage aan de samenleving zichtbaar te maken.
Lokale afdelingen, gevormd door lokale politici, wetenschappers, ondernemers en burgers benaderen lokale bedrijven om hieraaan deel te nemen. Daarnaast wordt de centrale politiek aangesproken om het gemene goed weer centraal te zetten. De Gemene Goed Economie is de Nederlandse tak van the Economy for the Common Good die rond 2010 onder ander door Martin Felber is gestart. In 2021 ondersteunen zo'n tweeduizend bedrijven de beweging, waarvan een kwart zich helemaal aan de regels van de GGE commuteert.

De GGE heeft van de drie tot nu behandelde stromingen de meest concrete plannen over hoe het economisch systeem en de bedrijven dienen te worden ingericht om tot een duurzaam economisch systeem te komen.
Kan de Gemene Goed Economie na 2040 een weg omhoog bewerkstelligen?
De basiswaarden van de Gemene Goed Economie zijn nobel, maar kan dit economisch systeem na 2040 in die perioden van chaos iets betekenen?

Allereerst is de vraag of de Gemene Goed Economie in 2040 groot genoeg kan zijn een factor van belang te zijn?
Het lijkt een onmogelijke missie om tijdig alle bedrijven te verduurzamen op de manier waarop de GGE dat wil doen. De lokale GGE afdelingen gaan namelijk bedrijf voor bedrijf langs het verzoek om deel te nemen aan de GGE. De tweeduizend symphatiserende bedrijven waarvan een kwart volledig aangesloten in 11 jaar geeft aan dat de groei mogelijk een langdurig proces wordt.
Deelnemen aan de GGE heeft voor een bedrijf nogal wat implicaties. De overgrote meerderheid van de bedrijven zal zich afvragen wat een deelname oplevert. Winst blijft toch een belangrijke drijveer. Zeker tijdens een crisis komt overleven op de eerste plaats en zullen andere daarmee conflicterende principes snel overboord gezet worden. En dan kan dat een duurzaam imago ook wel op andere manieren verkregen kan worden.
Ook zullen bedrijven binnen de GGE die door groei een bepaalde omvang hebben gekregen niet in de handen van de ondernemer zijn, maar bestierd worden door de samenleving. Iets waar menig ondernemer niet op zit te wachten.

Een andere belemmering is dat de GGE het Gemene Goed via de politiek weer centraal in de maatschappij wil plaatsen. Op het moment dat de GGE zich gaat richten tot de politiek kan het aanschuiven bij alle andere lobbyisten.
Daarnaast heeft iedere politieke partij een eigen achterban en een eigen agenda. Ook al is een meerderheid overtuigd van de noodzaak tot handelen in het Algemen Belang dan nog wordt eerst gekeken naar de eigen achterban.


Net als de eerder beschreven alternatieven is de GGE gericht op Westerse landen. De GGE moet zich bovendien ook nog op landen met goed functioneerende democratieën om het Gemene Goed weer centraal te kunnen zetten. Daarmee is de invloed van de GGE op wat wereldwijd na 2040 staat te gebeuren beperkt.

Brede economische samenwerking zorgde ervoor dat er na de Tweede Wereldoorlog wel een weg omhoog was, zoals al aan de orde is gekomen in 5.1.. In de GGE, net als in de andere boven beschreven alternatieven, zijn geen mogelijkheden voorzien om een samenwerking op deze schaal mogelijk te maken.
Samenwerking tussen bedrijven bijvoorbeeld wordt wel gestimuleerd binnen de GGE. Toch zal dit in de praktijk pas plaatsvinden als beide partijen daar beter van worden, net als samenwerking tussen bedrijven in de vrije markt. En samenwerking tussen bedrijven gericht op het Gemene Goed is nog hoger gegrepen omdat bedrijven hoe groot dan ook daarvoor te klein zijn en omdat bedrijven zich toch moeten richten op de grillen van de individuele consumenten.
Ook samenwerking tussen burgers onderling en samenwerking tussen burgers en bedrijven is geen wezenlijk onderdeel van de structuur van de GGE.
In 5.1. is er ook al op gewezen dat het minder waarschijnlijk is dat landen dit na 2040 kunnen oppakken. Het ontbreken van structuren binnen de GGE die economische samenwerking stimuleren, maakt het minder waarschijnlijk dat binnen de GGE een weg omhoog gevonden wordt.

Omdat de GGE in principe een vrijemarkteconomie is, is het- met argumenten genoemd in 5.2. en 5.3.- binnen de GGE moeilijk om na 2040 een redelijk draaiend economisch systeem in de lucht te houden.

In paragraaf 5.4. is toegelicht dat na 2040 gedragsverandering wezenlijk is voor het afwenden van rampen.
De grootste weeffout van de GGE is dat men binnen de economische structuur geen wezenlijke verandering in het gedrag van de consument teweeg brengt. Bedrijven binnen de GGE worden geacht duurzaam te opereren, maar de consument mag in de winkel kiezen voor het eigen korte termijn voordeeel en maakt zeker ook niet duurzame keuzes.
Omdat gedragsverandering van de consument slechts zeer ten dele een onderdeel is van de GGE zal de weg omhoog na 2040 moeizaan verlopen.

6.2. Politieke inspanningen hebben grotendeels voor 2040 een waardevolle maar beperkte bijdrage

Politieke inspanningen
Het terugbrengen van de CO2 uitstoot, bijvoorbeeld het verduurzamen van huizen, transport, industrie komt grotendeels op het bordje van de politiek te liggen. De Green Deal schept in de EU de politieke kaders. Klimaatgerichte organisaties komen met voorstellen voor verdere uitwerking. [eu+orgaKlim]

Rutte spreekt in augustus 2021 over een ‘zeer zorgelijk’ IPCC rapport. Tegelijkertijd houdt hij vol dat het ‘wel haalbaar en betaalbaar’ moet blijven. [polklim] Dat is ook het credo van nogal wat burgers en bedrijven. Zij wachten op de overheid die dan ook de veranderingen zou moeten bekostigen. [berdklim]

--
[polklim] ‘Je moet bij klimaatpolitiek kijken naar de daden, niet naar de woorden’, de Volkskrant 10 augustus 2021 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/je-moet-bij-klimaatpolitiek-kijken-naar-de-daden-niet-naar-de-woorden~b7b09368/
--
[berdklim] Waar blijven de hemelbestormende klimaatplannen van bedrijven?, NRC 12-8-2021 https://www.nrc.nl/nieuws/2021/08/12/waar-blijven-de-hemelbestormende-klimaatplannen-van-bedrijven-a4054589
--
[eu+orgaKlim] https://www.telegraaf.nl/nieuws/988140565/brussel-presenteert-megaklimaatpakket-dit-zijn-de-belangrijkste-maatregelen https://sdgs.un.org/ https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_nl https://ec.europa.eu/clima/sites/youth/solutions_nl https://www.urgenda.nl/themas/klimaat-en-energie/40-puntenplan/
Kunnen politieke inspanningen na 2040 een weg omhoog bewerkstelligen?
De politieke inspanningen van de EU en de afzonderlijke landen zijn gericht op de inspanningsafspraken in het klimaatakkoord van Parijs. In 3.1. is toegelicht dat ondanks deze maatregelen de temperatuursstijging waarschijnlijk groter dan 2 graden zal zijn.

Toch is dat al winst. Bij veel wat op het bordje van de politiek ligt horen ook ingrijpende gedragsveranderingen bij burgers en bedrijven. En daar wordt door de overheid op ingezet. [gwa]
Het is nog een hele uitdaging voor een democratisch gekozen regering om ingrijpendende gedragsverandering te bewerkstelligen. Gedragsexperts bevelen bijvoorbeeld aan om een consistent langdurig beleid. Dat betekent in de praktijk dat de overheid niet moet blijven investeren in asfalt omdat dat gedragsverandering richting duurzaam vervoer ondermijnt. [gwa] Een consequentie van dit beleid zal zijn dat regingspartijen niet de wens van hun achterban uitvoeren en dus afgestraft worden bij de volgende verkiezingen.
Duurzaam beleid voor de lange termijn en eens in de vier jaar verkiezingen is nu al een uitdagende combinatie.

Dat geldt zeker na 2040. De overstromingen in Duitsland en België in 2021 hebben al geleid tot onvrede bij de bevolking over het optreden van de politiek. [onvredeoverstr] De situatie na 2040 zal waarschijnlijk veel chaotischer worden. Dat leidt dan tot veel meer onvrede, ook richting overheid en politiek. Dat maakt democratisch gekozen regeringen op den duur vleugellam.
Na 2040 zullen chaotische omstandigheden er waarschijnlijk toe leiden dat de centrale regeringen niet genoeg middelen en mensen beschikbaar hebben om bij de vele noodsituaties aanwezig te zijn. Dat leidt hoe dan ook tot veel meer onvrede, ook richting overheid en politiek. De kiezer zal in die situatie vaak kiezen voor partijen die eenvoudige snelle maatregelen voorstellen. De dan gekozen regering zal populistischer zijn en niet in staat zijn om in die complexe situatie optimale keuzes te maken. Dit maakt democratisch gekozen regeringen op den duur vleugellam en niet meer in staat om de bevolking uit de crisis te loodsen.

--
[gwa] Samenvattend verslag aanbevelingen gedragsexperts beleidsmaatregelen klimaat en energie, Nederlandse Rijksoverheid april/mei/juni 2022 https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2022/06/24/syntheseverslag-klimaatbeleid-en-gedragsinzichten/syntheseverslag-klimaatbeleid-en-gedragsinzichten.pdf
--
[onvredeoverstr] Laschet nog even niet op campagne, Duitslandinstituut 4 augustus 2021 https://duitslandinstituut.nl/artikel/45170/laschet-nog-even-niet-op-campagne Onvrede in Wallonië over aanpak watersnoodramp, 31-7-2021 https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20210731:newsml_pr17368899

7. In de even­wichts­eco­nomie is en weg omhoog mogelijk

De uitbraak van de Corona pandemie in 2020 is vergeleken met het omslagtraject vanaf 2040 een milde ramp. Ook de oorlog in Oekraïne en de gevolgen daarvan voor de hongersnood in delen van de wereld hebben, hoe vreselijk ook, nog een beperkte impact vergeleken met de rampen die zullen optreden na 2040.

In het volgend thema wordt toegelicht hoe de problemen rondom Corona zouden zijn aangepakt in de ev ec. Daar blijkt dat deze problemen in de ev ec veel beter zouden kunnen worden opgevangen. De economie zou, weliswaar op een net wat andere manier, gewoon hebben doorgedraaid. Iedereen zou in het arbeidsproces betrokken blijven en landen zouden geen extra schulden hoeven te maken.

In deze paragraaf wordt toegelicht waarom de rampen die na 2040 zullen optreden beter in de ev ec kunnen worden opgevangen.

7.1. Waarom een ander economisch systeem?

Het loslaten van uw huidige gedrag, uw overtuigingen, normen en waarden horend bij de vrijemarkteconomie vergt nogal wat.

Als u uw hele leven ervan overtuigd bent geweest dat het toch eigenlijk wel goed ging dan wil u liefst geen verandering.
Of als u met beleggen geld 'verdient' dan is het moeilijker om onbevangen naar een economisch systeem te kijken waarin u die voordelen niet meer heeft.
Of als u als ondernemer jarenlang gewerkt heeft in de vrije markt en de zaken goed gaan dan wilt u dat liever zo houden. De gevolgen van de vrije markt laat u graag over aan anderen of aan de politiek.
Of als het in uw vriendenkring gebruikelijjk is om vakanties in exotische oorden te hebben en u ook vaker het vliegtuig instapt dan bent u misschien wel bereid om duurzamere kleding te kopen maar instappen in een economisch systeem waar dit vlieggedrag niet wordt gewaardeerd is dan een grote stap.
Of als u in de jaren waarin de klimaatcrisis nog kon worden genegeerd bij de grootste bij de CO2 uitstoters behoorde [politiekCO2] dan is het confronterend dat u uw leven alsnog zult moeten aanpassen aan de nieuwe realiteit.
In het menuonderdeel WAAROM EEN NIEUWE ECONOMIE? wordt uitgebreid toegelicht welke problemen er momenteel al spelen in de vrijemarkteconomie. Ook is telkens aangegeven waarom de even­wichts­eco­nomie veel geschikter is om met deze problemen om te gaan. Beter voor de mens, beter voor de Aarde en beter voor onze economie.

Indien u deze website uitgebreid bestudeert en het daarbij lukt om uw gedrag, overtuigingen, normen en waarden die gekoppeld zijn aan het vrije markt denken los te laten zult u waar­schijn­lijk tot de over­tui­ging komen dat de ev ec een beter econo­misch sys­teem is.

In deze subparagraaf wordt aangegeven waarom de even­wichts­eco­nomie een veel geschikter system is om de uitdagingen na 2040 het hoofd te kunnen bieden.
Alleen een ander economisch systeem kan een beweging omhoog bewerkstelligen
Een systeemverandering is noodzakelijk volgens het IPBES
Het IPBES - Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services – is het belangrijkste onafhankelijke orgaan van de Verenigde Naties op het gebied van biodiversiteit. Volgens het IPBES moet ons politieke, economische, sociale en technologische systeem op de schop. Het IBES stelt dat een systeemverandering noodzakelijk is. [ibes] Met deze roep stappen de wetenschappers deels buiten hun vakgebied. Iets wat wetenschappers niet snel doen. Maar dit keer worden ze gedreven door wanhoop. [IPCC angst verdriet] system change
---
[ibes] Nature’s decline ‘unprecedented’ in human history: 1 million species threatened with extinction, PBL Netherlands Environmental Assessment Agency 06-05-2019 https://www.pbl.nl/en/news/2019/natures-decline-unprecedented-in-human-history-1-million-species-threatened-with-extinction https://www.asnbank.nl/web/file?uuid=c643fd25-1dd9-4968-b37b-5f6901e7d108&owner=6916ad14-918d-4ea8-80ac-f71f0ff1928e&contentid=3765
---
[IPCC angst verdriet] 'Ja, er is angst: we zien welke ramp er gaande is', NRC 13 augustus 2021 https://www.nrc.nl/nieuws/2021/08/13/ja-er-is-angst-we-zien-welke-ramp-er-gaande-is-a4054681 Relativeerders en crisisontkenners doen de feiten en daarmee de burgers geweld aan, Volkskrant 17 augustus 2021 https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/relativeerders-en-crisisontkenners-doen-de-feiten-en-daarmee-de-burgers-geweld-aan~b06264a0/ 80% van de klimaatonderzoekers heeft burnout verschijnselen. Veel wanhoop, verdiet en rouw.
Systeemverandering kan alleen als we de vrijemarkteconomie vaarwel zeggen
In paragraaf 1. is aan bod gekomen dat we het algemeen belang zijn gaan verwaarlozen. Ook is aan bod gekomen waarom dat gaat leiden tot het omslagtraject. We hebben in paragraaf 3 en 4 gezien hoe dramatisch dit omslagtraject zal zijn. En in paragraaf 5 en 6 is duidelijk gemaakt waarom, binnen de vrijemarkteconomie, een weg omhoog onwaarschijnlijk is. In 6.1. is duidelijk geworden dat ook wat rigoreuzere veranderingen binnen de vrijemarkteconomie dat niet gaan bewerkstelligen.
Om wel een weg omhoog te kunnen inslaan moet het dus compleet anders, zonder vrijemarkteconomie.
De huidige politiek kan hierbij geen rol van betekenis spelen
De boodschap van systeemverandering in het rapport van IPBES wordt door veel politici die het rapport hebben gelezen voor kennisgeving aangenomen.

In paragraaf 1. hebben we gezien dat het algemene belang centraal stellen betekende dat de politiek de vrije markt moest reguleren. De ideologie van de vrije markt -laat iedereen zijn eigen belang nastreven, ongeacht de consequenties voor anderen- is echter telkens meer onderdeel is gaan uitmaken van de politiek. [vrmart] We hebben gezien dat de politiek is daardoor de verzorgingsstaat [verzontmant] voor een groot deel heeft afgebroken. En ook op andere terreinen is de politiek gedreven door de vrijemarkt-ideologie het algemeen belang gaan verwaarlozen.

De politiek zal in de toekomst de vrije markt hoogstens meer gaan reguleren. Maar ondanks alle regulaties -of misschien juist wel dankzij- is de vrije markt in de laatste 25 jaar telkens dominanter geworden in onze samenlevingen.

--
[vrmart] Neoliberalisme is de schuld van alles. Toch? , De Correspondent 28 augustus 2019 https://decorrespondent.nl/10426/neoliberalisme-is-de-schuld-van-alles-toch/1114113591734-5021aded https://lavamedia.be/hoe-het-neoliberalisme-de-democratie-heruitvond/ 10: Doorgeschoten marktdenken, De Groene Amsterdammer 20 april 2011 https://www.groene.nl/artikel/10-doorgeschoten-marktdenken
--
[verzontmant] eert echt elke partij zich tegen het neoliberalisme? ‘Dat is toch vooral veel politieke retoriek’ , Trouw 27 februari 2021 https://www.trouw.nl/politiek/keert-echt-elke-partij-zich-tegen-het-neoliberalisme-dat-is-toch-vooral-veel-politieke-retoriek~bd9d7875/
Systeemverandering alleen door in de economie samenwerking centraal te zetten
Aangezien de politiek dus geen leidende rol kan spelen, zal het algemeen belang in het economisch systeem verankerd moeten zijn. Maar hoe veranker je het algemeen belang in een economisch systeem?
Een economie waarin handelen in het algemeen belang meer oplevert voor het individu
In een economisch systeem kan het algemeen belang niet als een soort van wetgeving verankerd zijn. Het algemeen belang komt centraal te staan in de economie als de deelnemers meer voordeel hebben bij het handelen in het algemeen belang dan uitsluitend het eigen voordeel na te streven.
Een economie waarin door samenwerking wensen en behoeften van de samenleving als geheel -het algemeen belang- centraal staat
In zo'n economisch systeem gelden andere regels. Andere economische regels volgen betekent dat mensen andere normen en waarden ontwikkelen over hoe we met elkaar en met onze omgeving omgaan. Afscheid te nemen van de vrije markt is in essentie afscheid nemen van de centrale plaats van volkomen individualistisch handelen in de economie. De economie moet dan meer gericht zijn op samenwerking.

In de ev ec hebben de deelnemers meer voordeel bij samenwerken dan bij handelen uit eigen belang. Het is een economisch systeem met regels die ervoor zorgen dat mensen meer gericht zijn op elkaar, op het milieu en op de toekomst.

In de rest van deze paragraaf 7. gaan we zien hoe dit in grote lijnen wordt vormgegeven in de ev ec.

7.2. Om na 2040 als individu te kunnen overleven moet samenwerken centraal staan in de economie

Iedereen snapt dat dat het tijdens een ramp beter is om samen te werken. Als groep kun je dan veel meer bereiken dan als individu.

Dat wordt nog belangrijjker als je je realiseert dat in de chaos na 2040 er waarschijnlijk geen sprake meer kan zijn van een krachtige centrale regering die overal hulp kan bieden.

Na 2040 komen we in een chaotische situatie terecht. Vrijwilligers die spontaan anderen gaan helpen kunnen zonder structuur weinig uitrichten. Je moet er kunnen komen. Er moet materieel zijn en medische voorzieniningen. Er moet eten en slaapgelegenheid zijn. Je moet met anderen kunnen samenwerken. Om na 2040 goed te kunnen samenwerken moet er een structuur zijn voor samenwerking.

Omdat alle beschikbare mankrachten en middelen onderdeel zijn van het economisch systeem zou samenwerking structureel vanuit het economisch systeem kunnen worden opgezet. Dat gebeurt binnen de ev ec door alle organisaties zodanig te hergroeperen dat aan de veranderde behoefte van de samenleving voldaan wordt. In de ev ec kunnen namelijk alle organisaties gereorganiseerd, samengevoegd of opgesplitst worden zodanig dat de samenleving het beste gediend wordt. De Verbindende Organisatie die hierbij in de ev ec een centrale rol speelt kan slagvaardig optreden, zeker in tijden van crisis.
Tegelijktijd reorganiseren de werkenden zich in de hergegroepeerde organisaties zodanig dat de samenleving als geheel daar optimaal profijt van heeft.

Net is al opgemerkt dat er geen sprake meer kan zijn van een krachtige centrale regering. Ook op dit punt biedt de ev ec uitkomst omdat het hele economisch systeem zo lokaal mogelijk georganiseerd is: Organisaties opereren zo lokaal mogelijk en iedereen maakt deel uit van professioneel opererende lokale netwerken. Ook is in de ev ec de sociale cohesie groot.

Dit maakt dat de samenleving in staat is om lokaal veerkrachtig te zijn, ook als hulp van buitenaf achterwege blijft. Het economisch systeem als geheel blijft onder de gegeven omstandigheden optimaal functioneren.

7.3. Lessen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog toegepast in de even­wichts­eco­nomie

Economische hulp belangrijk om er weer bovenop te komen als alles in duigen ligt
In 5.1. is aan bod gekomen dat onder andere de economische steun van de VS Europa na de Tweede Wereldoorlog de mogelijkheid heeft gegeven om er weer bovenop te komen. Zonder steun is het na de Eerste Wereldoorlog niet gelukt.

Dit soort hulp is als het ware ingebakken in de ev ec: De ev ec kent namelijk zogenaamde regio's. Een regio werkt samen met een beperkt aantal andere regio's. En bij het calamiteiten kan het samenwerkingsverband breder getrokken worden.

Bij die samenwerking is economische samenwerking een belangrijk onderdeel. Dan wordt gekeken hoe zijn alle partijen het beste geholpen zijn. Als een regio getroffen wordt door een ramp dan zullen andere regio's bijspringen in de wetenschap dat zij ook geholpen worden als het eens tegen zit.

De samenwerking is namelijk, net als alle samenwerking in de ev ec, gericht op fairness. Samenwerking is niet gericht op het maximale voor jezelf eruit halen. Samenwerken betekent, kijkend naar het eigen belang en het belang van de ander komen tot afspraken waarmee alle partijen tot zijn recht komen.

De samenwerkingsstructuur van de ev ec heeft meer economische potentie dan de manier waarop de vrije markt functioneert. Economische samenwerking levert alle partijen namelijk meer op dan concurrentie.
Ook de productieketens in de ev ec functioneren beter dan de productieketens in de vrije markt.

De samenwerkingsstructuur en de structuur van de productieketens maakt dat de ev ec ten alle tijden een goed functionerend economiosch systeem heeft. Hierdoor zijn regio's beter in staat om economische hulp te bieden bij rampen en calamiteiten.
Vertrouwen in de toekomst
Na 1945 was de oorlog over en er werd weer opgebouwd. Geleidelijk kon er weer vertrouwen in de toekomst ontstaan.

Vanaf 2040 blijven de rampen op ons afkomen, tot ver na 2100. De ev ec is in staat om het economisch systeem overeind houden en de samenleving te laten samenwerken bij het omgaan met de rampen. Door de netwerken van aandacht en begeleiding blijft iedereen betrokken bij de samenleving. Sociale cohesie blijft overeind in de ev ec.

Dit maakt dat mensen vertrouwen in de toekomst blijven houden. En vertrouwen in de toekomst maakt dat de samenleving veerkrachtig blijft en een weg omhoog mogelijk is.

7.4. De even­wichts­eco­nomie is principieel geschikt om een weg omhoog te vinden

No Planet B

‘No problem can be solved from the same level of consciousness that created it’ Albert Einstein
In 5.2. hebben we gezien dat het geldsysteem van de vrije­markt­economie het streven naar economische groei afdwingt. Hierdoor zijn we teveel gaan vragen van de Aarde.
Na 2040 loopt het financiële stelsel van de vrije markt vast, de ev ec heeft dan alternatieven
Bij 3.13. hebben we gezien dat het financiële stelsel van de vrije markt niet lang na 2040 zal instorten. In 5.2. zijn de principiële nadelen van dit stelsel toegelicht. Het financiële stelsel van de ev ec heeft deze nadelen niet en kan dan gewoon blijven functioneren na 2040:

Binnen de ev ec heeft geld een andere functie dan in de vrije­markt­econmie. Hierdoor is het mogelijk om binnen de ev ec een geldsysteem te hanteren waarbij geen economische groei nodig is. Lang voordat het financiële stelsel van de vrije markt instort zal de ev ec overgegaan zijn op een eigen muntstelsel. Het beschikt dan ook ook over eigen (lokale) financiële organisaties.
Het economisch systeem van de ev ec is veel efficiënter
Ook is de ev ec is een efficiënter economisch systeem. Veel economische activiteiten die noodzakelijk zijn in de vrije­markt­economie zijn overbodig binnen de ev ec. De economie kan zo op een lager pitje draaien terwijl ons welbevinden toch toe kan nemen.
De vrije markt blaast grote crisis op, de ev ec heeft dan veerkracht
In 5.2. wordt duidelijk gemaakt dat de vrije markt een grote crisis opblaast tot nog grotere proporties. En dat gaat tijdens het omslagtraject gebeuren.

In 7.3. is ook aangekaart dat de ev ec door economische en andere vormen van samenwerking tussen regio's, organisaties en burgers optimaal weerbaar is tijdens een crisis. Hierdoor kan de samenleving optimaal blijven functioneren. Tijdens iedere crisis is mogelijk om organisaties en de activiteiten van mensen zodanig in te zetten dat dit een optimaal resultaat levert voor de samenleving als geheel.

Ook zorgt de structuur van de ev ec ervoor dat mensen in tijden van crisis er gemeenschappelijk de schouders onder willen zetten.
In de vrije markt treedt pas herstel op als de bodem bereikt is, de ev ec heeft altijd veerkracht
In 5.2. is toegelicht dat in de vrije markt tijdens een crisis veelal pas economische groei optreedt als de omstandigheden niet meer kunnen verslechteren.

Zojuist is al uitgebreid toegelicht waarom de ev ec onder alle omstandigheden -ook tijdens een crisis- veerkracht kan tonen.

7.5. Smeltkroes aan ideeën en technische ontwikkelingen biedt in de even­wichts­eco­nomie een weg omhoog

De dynamiek in de samenlevingen stimuleert een vruchtbare smeltkroes aan ideeën en ontwikkelingen
In 5.3 hebben we gezien dat de dynamiek van een samenleving in de vrije­markt­economie tijdens chao­tische tijden alleen maar leidt tot meer chaos. Daarmee is er een slechte voe­dings­bodem is voor het ontstaan van vruchtbare ideeën en innovatieve ontwikkelingen.

De samenwerking en de sociale cohesie zorgt ervoor dat als er problemen ontstaan men bereid is om er samen de schouders onder te zetten. En omdat de samenleving als geheel in staat is om haar eigen lokale economie en alle lokale organisaties te sturen wordt het samen de schouders eronder zetten een stuk gemakkelijker.

Ook is bij dit soort innovatie zeer brede samenwerking mogelijk. In principe kan er wereldwijd worden samengewerkt.

Bovendien kunnen, als de zaken even niet lopen in een regio, andere regio's verder werken aan ideeën en producten die het geheel vooruit helpen.

Al met al creëert de dynamiek in de ev ec een vruchtbare voe­dings­bodem is voor het ontstaan van succesrijke ideeën en innovatieve ontwikkelingen. Ontwikkelingen die de gehele samenleving verder brengen.
De smeltkroes is succesvol omdat er coördinatie is en er een centrale focus op het algemeen belang is
In 5.3 hebben we gezien dat in de vrije markt een smeltkroes aan ideeën niet werkt zonder centrale regie en waarschijnlijk te laat resultaten oplevert. Je zou de oorzaak daarvan ook kunnen omschrijven als een zoektocht van ondernemers naar hoe zij persoonlijk het beste af kunnen zijn met duurzaamheid, terwijl duurzaamheid gaat over hoe de samenleving en de Aarde het beste af is.

De ondernemers in de ev ec richten een organisatie met steun hebben van de Verbindende Organisatie en daarmee met steun van van de samenleving. Door die steun beschikken zij ook over voldoende inkomsten en hebben zij geen focus op geld verdienen. Daardoor richten zij zich op de belangen van de samenleving en komt duurzaamheid centraal te staan. Zij hebben de mogelijkheid om optimaal met andere organisaties en onderzoekers samen te werken omdat er geen concurrentie is. We hebben net al gezien dat bij innovatie zeer brede samenwerking mogelijk is. En in principe wereldwijd kan worden samengewerkt. Hierdoor kan innovatie veel sneller gaan dan in een vrije markt.

7.6. Gedragsverandering essentieel onderdeel van de even­wichts­eco­nomie

In 5.4. is na voren gekomen dat ons gedrag klimaatverandering veroorzaakt. Velen gaan ervan uit of hopen dat zij hun gedrag niet hoeven te veranderen omdat er toch wel weer technische oplossingen zullen worden gevonden. We hebben gezien dat dit geen realistische oplossing is.

Door niet het geld maar de mens centraal te zetten worden we flexibeler
Deelnemers aan de ev ec zullen zich flexibeler opstellen omdat deze economie en deze manier van samenleven veel meer kansen en mogelijkheden biedt. In de ev ec staat namelijk de mens centraal niet het geld. Die flexibiliteit maakt dat mensen zich ook gemakkelijker aan kunnen passen aan zaken die van belang zijn voor de samenleving en het milieu.
Samenwerking maakt gedragsverandering vanzelfsprekender en gemakkelijker
De brede intensieve samenwerking in de ev ec betekent dat alle betrokkenen een gelijkwaardige langdurige relatie met elkaar aangaan. Een langdurige relatie bouw je met elkaar op door rekening te houden met elkaars wensen en behoeften. Door die langdurige relatie ben je ook eerder bereid je gedrag te veranderen als je het samenwerkingsverband daarmee kunt ondersteunen. Ook zal het samenwerkingsverband het individu ondersteunen bij het daadwerkelijk veranderen van zijn/haar gedrag.
Samenwerking stimuleert gedragsverandering richting duurzaamheid
Door het samenwerkingsverband ben je veel meer gefocussed op de wensen en behoeften van de samenleving. En in een samenleving waarin de mens centraal staat en niet het geld zijn het milieu, de omgang met onze Aarde en de gemeenschappelijke toekomst belangrijk.
De ev ec stimuleert gedragsverandering consument richting duurzaamheid
Een andere belangrijke reden waarom gedragsverandering richting duurzaamheid gaat is dat organisaties hun klanten niet stimuleren om meer te kopen maar vragen waar echt behoefte aan is. De afwezigheid van de reclame en big data sector gericht op het aanwekkeren van de kooplust van de consumenten zorgt ervoor dat consumenten zich meer bewust kunnen worden van waar zij echt behoefte aan hebben.
Hierdoor zal het gedrag van mensen als consument ook gaan verduurzamen.

Deelnemers aan de ev ec komen in een sociale omgeving terecht waarin iedereen duurzaamheid de normaalste zaak van de wereld vindt en daar ook naar handelt. In zo'n sociale omgeving zorgt groepsdruk ervoor dat nieuwkomers of mensen die liever toch wat meer op hun eigen belang letten zich vanzelf duurzamer gaan gedragen.

7.7. Duurzaamheid staat centraal in het economisch systeem en in de samenleving

Organisaties in de even­wichts­eco­nomie gefocust op duurzaamheid
Voor bedrijven of boerenbedrijven speelt geld een rol. Minder aandacht voor het milieu betekent in de vrije markt vaak kostenbesparing. Met regelgeving kun je ondernemers dwingen om milieumaatregelen te nemen. Maar we weten allemaal dat men dan de grenzen opzoekt of er overheen gaat.

In de ev ec brengt meer aandacht voor het milieu niet minder geld in het laatje. Hier worden organisaties juist afgerekend op hoe zeer zij met hun activiteiten bijdragen aan het algemeen belang. En duurzaamheid is in het belang van ons allemaal.

Alle toeleveranciers, ook als het multinationals zijn, kunnen alleen klanten in de ev ec bedienen als zij zelf onderdeel daarvan zijn. Hierdoor wordt duurzaamheid op een brede schaal gedragen.
Samenleving in de even­wichts­eco­nomie gefocust op duurzaamheid
Bij bedrijven ligt de focus begrijpelijkerwijze vaak op de korte termijn en op het bedrijfsbelang. Duurzaamheid is meer iets van de lange termijn en het algemeen belang.
Eerder is al toegelicht dat de politiek gericht is op de dynamiek van de vrije markt en dus ook meer de neiging heeft om de nadruk op de korte termijn te leggen.

De grootschalige, langdurige samenwerking tussen mensen en organisaties in de evenwichts­economie is alleen mogelijk als men investeert in elkaar en elkaars toekomst. Daardoor ligt in de de even­wichts­eco­nomie de focus op de lange termijn en op duurzaamheid. Men gaat aan de slag met eventuele toekomstige problemen ook als die nog niet zichtbaar zijn.
Duurzaamheid centraal in economie en samenleving
Burgers hebben zelf de controle over hun lokale economie. Zij zijn niet afhankelijk van bedrijfsleven en overheid zoals in de vrije markt. In de voorafgaande paragraaf en zojuist hebben we gezien dat in de even­wichts­eco­nomie duurzaam gedrag vanzelfsprekend is. Daarom stellen burgers duurzaamheid centraal in hun economie.

7.8. Klimaatverandering beter te voorkomen en op te vangen in even­wichts­eco­nomie

In paragraaf 3.1. is onderbouwd dat dat de temperatuurstijging tgv klimaatverandering in 2100 aanzienlijk boven de 2 graden uitkomt en daarna verder zal stijgen. Hierdoor zal ons leven er al voor 2050 heel anders gaan uitzien en generaties lang zullen mensen voornamelijk bezig zijn met overleven.

Voor wie zich even in de materie verdiept zijn de hoofdlijnen snel duidelijk: minder energieverbruik, alleen duurzame energiebronnen, veel minder spullen kopen, geen vlees, niet vliegen. Uiteraard zijn er vele klimaatrapporten en boeken waarin veelal technische oplossingen worden aan gedragen. [klaanb]
Maar hoe bereiken we dat burgers, bedrijven en overheden wereldwijd deze enorme veranderingen gaan doorvoeren? In 3.1., 5.2. en 5.3. hebben we gezien dat we dat in de vrije markt niet of in ieder geval niet op tijd zullen gaan doen.
---
[klaanb] IPCC rapporten geven aanbevelingen voor overheden:
Bijdragen diverse wetenschappers met uiteenlopende voorstellen: Boek: Drawdown, the most comprehensive plan ever proposed te reverse global warming, Project Drawdown 2017 website: https://drawdown.org/ Film Kiss the ground waarin wordt toegelicht dat we door regeneratieve landbouw te bedrijven meer CO2 in de grond kunnen opslaan dan we nu produceren, geen pesticiden en kunstmest meer nodig hebbben, het land vruchtbaar houden en meer opbrengst hebben. https://www.youtube.com/watch?v=Z8ZWAYHZdDs

Overheden kunnen de boodschap van klimaatwetenschappers niet effectief omzetten in beleid
Het IPPC (Intergovernmental Panel on Climate Change) dat regelmatig rapporten schrijft over klimaatverandering is een organisatie van de Verenigde Naties. Hierdoor zijn de adviezen die het IPCC geeft veelal gericht op overheden. Ook als klimaatwetenschappers aanbevelingen doen dan zijn die veelal gericht aan overheden.

Het voeren van klimaatbeleid is in het belang van iedereen op de wereld, het algemeen belang in brede zin. In paragraaf 1.2. is reeds uitvoerig toegelicht dat overheden niet meer gericht zijn op het algemeen belang. Zij zullen de aanbevelingen van klimaatwetenschappers daarom maar ten dele omzetten in beleid.
In 1. hebben we gezien dat de enorme veranderingen -systeemveranderingen- die eigenlijk nodig zijn niet door overheden worden gestimuleerd.
Systeemverandering belicht vanuit meerdere invalshoeken
We zullen nu gaan zien dat systeemveranderingen wel mogelijk zijn binnen de ev ec.

Bij een serieuze aanpak van klimaatverandering kun je een aantal stromingen onderscheiden. [systchange] Iedere stroming heeft een andere benadering van de oorzaak van het probleem, maar heeft in essentie dezelfde boodschap:

  • Klimaataanpak vraagt om een systeem zonder groei [systchange]
    De wereld produceert in 2020 8 miljard megawattuur meer schone energie dan rond de eeuwwisseling. Maar door de economische groei is de vraag naar energie dan met het 6 voudige gestegen, oftewel 48 miljard megawattuur. [https://www.jasonhickel.org/about] En om al die zonnepanelen, windturbines en electrische auto's te bouwen hebben we een onmogelijke hoeveelheden grondstoffen nodig. (zie 7.11. )
    'We moeten toch leuk kunnen blijven leven.' (Rutte 2021) [leukleven] en de Groene Groei wens van onze wereldleiders [GG] zullen snel worden ingehaald door de realiteit. Om de toenemende vraag naar energie in te perken zullen we onze economie en onze maatschappij op een heel andere manier -zonder groei- moeten gaan inrichten.
  • Gedragsverandering niet alleen verantwoordelijkheid van het individu maar ook van de samenleving [gedragver]
    Als het gaat om het bereiken van gedragsveranderingen dan wordt dit vaak gezien als de verantwoordelijkheid van mensen afzonderlijk. [systchange] We weten dat het neerleggen van het klimaatprobleem bij de consument niet werkt, of in ieder geval niet snel genoeg gaat werken. Natuurlijk willen de meeste mensen wel kiezen voor zonnepanelen of isoleren als ze het geld ervoor hebben en het geld oplevert. Maar grote klimaatoffers waar men zelf geen voordeel bij heeft?
    Duidelijk omlijnde algemene kaders kunnen het individu wel begeleiden bij de noodzakelijke gedragsveranderingen. [gedrgroep]
  • Bij klimaataanpak zouden ook bedrijven en overheden gericht moeten zijn op het algemeen belang
    Bij effectieve klimaatgerichte maatregelen en/of keuzes moet niet het eigen belang van bedrijven of regeringen voorop staan maar het algemeen belang.
    Maar bedrijven kunnen, door de manier waarop zij functioneren, hun eigen belang niet opzij zetten. Ook de partijen in een regeringscoalitie kijken in eerste instantie naar hun eigen achterban en hun eigen partij belangen.
    De betere wereld begint daarom niet alleen bij onszelf, maar ook bij de machtstructuren die we gevormd hebben. [beterewer]
  • Klimaataanpak niet los te zien van het breder geheel van maatschappelijke en sociale problemen
    Het tegengaan van klimaatverandering is moeilijk te realiseren bij ongeremd kapitalisme, toenemende ongelijkheid, het verval van de democratie en een versplinterde samenleving.
    Het tegengaan van klimaatverandering vraagt om het mobiliseren van grote groepen mensen. De huidige vrijemarkteconomie met de nadruk op individualisme veroorzaakt polarisatie en een versplinterde samenleving. Hierdoor is het mobiliseren van grote groepen mensen rondom hetzelfde thema vrijwel onmogelijk.
    In onze maatschappij zijn er ook grote groepen mensen die geen geld hebben om mee te doen aan de klimaatmaatregelen. Een electrische auto mag dan uiteindelijk wel goedkoper zijn dan een benzine auto maar je moet hem wel kunnen kopen.

Overigens geldt bovenstaande niet alleen voor de aanpak van klimaatverandering. Voor biodiversiteit, milieuverontreiniging, voedseltekorten en ongelijkheid geldt in essentie dezelfde boodschap.

----
[leukleven] https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/de-planeet-redden-en-iedereen-een-tesla-voor-de-deur-dat-kan-dus-niet~b883cd54/ https://www.mo.be/interview/jason-hickel-we-kunnen-zo-veel-beter-dan-het-kapitalisme
----
[GG] Het ‘verhaal’ van groene groei dat wereldleiders houden, is op zijn zachtst gezegd onbewezen, concluderen de onderzoekers, Trouw 6 november 2021 https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/groene-groei-bestaat-dat-de-baten-van-stringent-klimaatbeleid-versus-de-kosten-van-gevaarlijke-opwarming~be3fe20e/ Overheid steunt groene groei economie, Nederlandse rijksoverheid https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzame-economie/groene-groei Groene groei voorlopig utopisch, Groenere groei wel haalbaar https://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/cpb-policy-brief-2011-12-groene-groei-een-wenkend-perspectief.pdf Groene Groei Strategie, Belgische Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling https://www.duurzameontwikkeling.be/nl/internationaal-beleid/oeso/groene-groei-strategie
----
[systchange] BELUISTER HET GELUIDSFRAGMENT in de volgende referentie, hierin een overzicht van alle stromingen in aanpakken klimaatcrisis
Goed gedrag is niet genoeg. Om het klimaat te redden is een systeemverandering nodig, Vrij Nederland 18 april 2020, https://www.vn.nl/goed-gedrag-niet-genoeg/ Enkele van het in het geluidsfragment genoemde stromingen worden in de volgende referenties toegelicht:
Vier perspectieven op transitiedenken en doen in vogelvlucht, https://www.sociaalcirculair.nl/wp-content/uploads/2021/02/Houvast-voor-duurzame-vernieuwers_in-vogelvlucht.pdf
https://www.parool.nl/columns-opinie/opinie-het-is-tijd-economische-groei-af-te-zweren-om-de-klimaatcatastrofe-te-keren~bbce4d3a/
https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4863666/klimaatstaking-staking-klimaat-wetenschappers-petitie
----
[gedragver]Want is het klimaatprobleem wel te reduceren tot mijn individuele gedrag? https://magazine.hva.nl/bewogen-stad-klimaatverandering/gedragsverandering-essay-eelco-van-wijk/)
----
[gedrgroep] https://magazine.hva.nl/bewogen-stad-klimaatverandering/gedragsverandering-essay-eelco-van-wijk/
----
[beterewer] De betere wereld begint helemaal niet bij onszelf, socialevraagstukken.nl https://www.socialevraagstukken.nl/de-betere-wereld-begint-helemaal-niet-bij-onszelf/

Bovenstaande invalshoeken om te komen een effectieve aanpak van klimaatverandering zijn wel een vanzelfsprekend onderdeel van de ev ec:

  • Klimaataanpak vraagt om een systeem dat niet telkens meer vraagt
    In 5. hebben we gezien dat de vrijemarkteconomie geen uitweg kan bieden op het moment dat rond 2040 het omslagtraject begint. De in de vrijemarkt gevestigde hoop dat technische oplossingen dit kunnen bewerkstelligen en zo het systeem in stand kan worden gehouden is tevergeefs. (zie 5.4.) In 6. hebben we gezien dat de tot nu toe opgeworpen ideeën om binnen de vrijemarkt de zaken iets anders aan te pakken niet zullen leiden tot een uitweg. In 7.1. hebben we gezien dat alleen een economisch systeem waarin brede intensieve samenwerking centraal staat kan leiden tot een weg omhoog. Dit economisch systeem moet, wil het succesvol zijn, alle problemen van deze tijd tegelijk kunnen aanpakken.
    De overgang van de vrijemarkteconomie naar de ev ec is een systeemverandering die dit mogelijk maakt. Klimaataanpak en klimaatadoptatie vormen daardoor slechts een onderdeel van de verbeteringen die hiermee worden bereikt.
    In essentie wordt concurreren uit de vrijemarkteconomie in de ev ec vervangen door samenwerken. Echte samenwerking maakt mogelijk dat wij -burgers, bedrijven en overheden- met een op het geheel gerichte aanpak kunnen werken. In plaats van dat iedereen en ieder bedrijf primair handelt in het eigen belang kan de samenleving/maatschappij als geheel zich richten op een gemeenschappelijke klimaataanpak.
  • Gedragsverandering niet alleen verantwoordelijkheid van het individu maar ook van de samenleving
    Als individu ben je alleen niet in staat om je gedrag af te stemmen op de klimaatverandering:
    Veel mensen wijken niet graag af van hun gewoontes. Je hebt de informatie niet, je hebt de tijd niet om het uit te zoeken, je kunt je niet altijd zelf motiveren en motivatie is ook moelijk op te brengen als anderen en bedrijven niets doen.
    In de ev ec staan alle neuzen dezelfde kant op. Doordat alle burgers en organisaties prioriteit geven de aanpak van klimaatverandering wordt en blijf je zelf ook gemotiveerd.
    Omdat de ev ec -als het eenmaal duidelijk welke voordelen het systeem te bieden heeft- blijft groeien krijgt het klimaat meer en meer prioritiet.
  • Bij klimaataanpak zouden ook bedrijven en overheden gericht moeten zijn op het algemeen belang
    In de ev ec hoeven organisaties niet gericht te zijn op het eigen overleven, maar stellen zij zich in dienst van de samenleving als geheel. En voor de samenleving als geheel is klimaataanpak van wezenlijk belang.
    In onze maatschappij zijn de normen horend bij de vrije markt telkens meer gemeengoed geworden. Individuele keuzes ongeacht de schade die deze voor anderen aanrichten. Met als gevolg ongelijkheid en tegenstellingen/versplitering in de samenleving Met deze normen maken kiezers ook hun keuze in het stemhokje. En dat bepaalt uiteindelijk weer het politieke klimaat bij onze regeringen. Door in het economisch systeem niet het eigen belang maar het gemeenschappelijk belang centraal te stellen zal ook ons politieke systeem weer meeer gericht kunnen zijn op het belang van de samenleving als geheel.
  • Klimaataanpak niet los te zien van het breder geheel van maatschappelijke en sociale problemen
    De ev ec heeft een passend antwoord op veel van onze huidige maatschappelijke en sociale problemen. Kenmerkend voor de ev ec is namelijk geringe ongelijkheid en sterke sociale cohesie. Brede samenwerking maakt het mogelijk dat alle delen van de economie en van de samenleving gemeenschappelijk een passend antwoord op de milieuproblemen vinden.

7.9. Biodiversiteitsverlies beter op te vangen in even­wichts­eco­nomie

A Life on Our Planet, David Attenborough https://www.netflix.com/nl/title/80216393
--
In paragraaf 3.2. hebben we gezien dat er ingrijpende wereldwijde maatregelen nodig zijn om biodiversiteitsverlies te stoppen. Het rapport dat hieraan ten grondslag ligt[Bendbiodiversity] spreekt van "onmiddelijke inspanningen, een bredere duurzaamheidsagenda en een ongekende ambitie en coördinatie". In 3.2. is aangestipt dat dit waarschijnlijk moeilijk te realiseren in het huidige economische en politieke klimaat. De landbouw is volgens Frans Timmermans een van de belangrijkste oorzaken van het verlies van biodiversiteit in de EU. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/brussel-pompt-miljarden-in-biologische-landbouw-we-moeten-evenwicht-herstellen-in-onze-natuur~bb12d7da/

We gaan nu bespreken in hoeverre deze en andere aanbevelingen uit het rapport[Bendbiodiversity] wel te realiseren zijn in de even­wichts­eco­nomie.

Als even­wichts­eco­nomie mondiaal functioneert kan het pas wereldwijde inspanningen leveren
Voor de biodiversiteit en natuurlijk ook voor het klimaat zijn onmiddelijke wereldwijde inspanningen vereist. Dit kan de ev ec rond 2020 nog niet waarmaken. Uiteraard heeft de even­wichts­eco­nomie de tijd en de gelegenheid nodig om te groeien.

Daarom wordt teruggegrepen naar het centrale thema van deze paragraaf 7: Kan de even­wichts­eco­nomie tijdens het omslagtraject vanaf 2040 een goede bijdrage leveren aan een weg omhoog naar een samenleving die leefbaar is?
Brede duurzaamheidsagenda voor biodiversiteitsverbeteringen onderdeel van even­wichts­eco­nomie
Het rapport[Bendbiodiversity] geeft aan dat een brede duurzaamheidsagenda essentieel is voor het verbeteren van de biodiversiteit. In deze paragaaf 7. komen alle onderwerpen aan bod die geheel of gedeeltelijk gelinkt kunnen worden aan duurzaamheid. Bij deze onderwerpen wordt duidelijk gemaakt dat de even­wichts­eco­nomie een veelal belangrijke bijdrage gaat leveren aan het oplossen van deze duurzaamheids issues.
Ongekende ambitie en coördinatie onderdeel van even­wichts­eco­nomie
In het rapport[Bendbiodiversity] wordt aangegeven dat een ongekende ambitie nodig is om biodiversiteitbehoud te bewerkstelligen. In 7.7. is tussen de regels door te lezen dat alle elementen voor zo'n ambitie aanwezig zijn in de ev ec.

Ook is nogal wat coördinatie nodig om een samenhangend pakket aan maatregelen wereldwijd te kunnen uitvoeren. Hiervoor is de ev ec bij uitstek geschikt omdat lokale en mondiale samenwerking de kern van het systeem is. Verder is door de samenwerking mondiaal gecoördineerde innovatie vanzelfsprekend.
Twee typen maatregelen gericht op biodiversiteitsverbeteringen
Zoals we in de literatuur bij paragraaf 3.2. hebben kunnen zien, zijn er zeer veel vormen van biodiversiteitsverleis en er zijn meerdere oorzaken. Om biodiversiteitsverlies tegen te gaan blijkt een uitgebreid pakket van samenhangende maatregelen nodig. [Bendbiodiversity] In deze context is het niet van belang om te bespreken welk type maatregelen hoe geïmplementeerd zouden kunnen worden.

Net zijn ambitie en coördinatie aan bod geweest. We gaan nu bekijken of de ev ec qua structuur geschikt is om dit soort maatregelen optimaal uit te voeren. Globaal zijn er twee type maatregelen.
Ten eerste, maatregelen gericht op natuurherstel en milieuvervuiling onder handen nemen
Het eerste type maatregelen zijn maatregelen waarbij we gedane schade aan de natuur, aan het milieu ongedaan maken. Daarbij gaat het om het anders inrichten van het landschap en van onze steden en het aanpakken van milieuverontreiniging.

Bedrijven en burgers in de vrije markt zullen deze uitdagingen minder snel oppakken. Zij zullen al snel wijzen naar de overheid.

Vanuit de samenleving in de ev ec zal het nemen van dergelijke maatregelen uiteraard ondersteund worden, zie 7.7.. In 7.6. is duidelijk gemaakt dat het economisch systeem genoeg flexibel is om deze veranderingen te dragen. Voor het anders inrichten van het landschap en de steden zal natuurlijk samenwerking gezocht worden met de overheid.
Ten tweede, maatregelen die erop zijn gericht de voedselketen te verduurzamen
Het tweede type maatregelen zijn maatregelen waarbij we zo omgaan met de Aarde dat we geen schade aanrichten. Voor biodiversiteit is het verduurzamen van de voedselketen daarbij een belangrijke stap daarbij. Het gaat dan om minder voedselverspilling in de totale keten en gedragsverandering van de consument door minder dierlijke producten en meer plantaardige producten. system change

Omdat in de ev ec alle toeleveranciers uit de voedselketen zoveel mogelijk worden ondergebracht in de ev ec is de gehele voedselketen gericht op duurzaamheid. Samenwerking tussen alle betrokken organisaties versterkt dit.

Hierdoor is de hele voedselketen in staat om als een geheel, zonder te hoeven bezig te zijn met concurrentie, verbeteringen aan te brengen. Het verminderen van voedselverspilling is een aspect daarvan.

Het verduurzamen van de voedselketen kan niet zonder de consument. Als het bijvoorbeeld gaat om gedragsverandering als zo weinig mogelijk vlees eten dan zijn consumenten in de ev ec bij dit soort essentiele zaken meegaand. Zoals we al in 7.6. zagen, wordt de consument hierin meegenomen door het economisch systeem.

7.10. Milieuverontreinigingen goed aan te pakken in even­wichts­eco­nomie

In paragraaf 3.3. is toelicht dat milieuverontreinigingen nu en zeker in de nabije toekomst een grote impact zal hebben op ons leven. In 2012 was milieuverontreininging al de oorzaak 23% van de sterfgevallen wereldwijd volgens de Wereldgezondheidsorganisatie. [mo23as] Dit geeft aan dat milieuverontreiniging qua omvang vergelijkbaar is met klimaatverandering en biodiversiteitsverlies.

Wereldwijd wordt er weinig gedaan aan milieuverontreiniging. [mewnlpj] In Europa wordt er vooruitgang geboekt maar de vooruitzichten zijn weinig bemoedigend. [hmie]

Het Europees Milieuagentschap doet in haar rapport uit 2019 een aantal verstrekkende aanbevelingen om onder andere milieuverontreininging aan te pakken.[hmie] Het Europees Milieuagentschap richt haar aanbevelingen aan de Europese overheden. We hebben echter bij 7.1. gezien dat overheden een bescheiden rol kunnen en zullen spelen als het gaat om duurzaamheid. En we hebben bij 6.2. gezien dat dat na 2040 zeker niet het geval zal zijn.
De aanbevelingen die het Europees Milieuagentschap doet zijn overigens al onderdeel van de even­wichts­eco­nomie.

"Misschien is de belangrijkste factor die ten grondslag ligt aan de aanhoudende uitdaging op het gebied van milieu en duurzaamheid in Europa dat zij onlosmakelijk verbonden zijn met economische activiteiten en levensstijlen." © Europees Milieuagentschap, 2019 [hmie]
Daarmee zegt het Europees Milieuagentschap dat het milieuvraagstuk in wezen hetzelfde vraagstuk dat aan de orde is gekomen in de voor­afgaande paragrafen over het duurzaam­heid, het klimaat en de biodi­versiteit.

'Uitdagingen op het gebied van milieu en duurzaamheid veroorzaakt door economische activiteiten en levensstijlen.' zijn alleen te trotseren door systeemverandering. In 7.1. is geconcludeerd dat systeemverandering alleen kan met een ander economisch systeem. Een ander economisch systeem waaraan normen en waarden ten grondslag liggen die het goed omgaan met elkaar, de Aarde en al haar levensvormen vanzelfsprekend maken. En in de voorafgaande paragrafen is uitgebreid toegelicht hoe dat in de ev ec wordt vormgegeven.

--
[hmie] Het milieu in Europa Toestand en verkenningen 2020 Europees Milieuagentschap, 2019 https://www.eea.europa.eu/nl/publications/het-milieu-in-europa-toestand (citaat pag 10 onderaan)
--
[mewnlpj] Milieuvervuiling eist wereldwijd negen miljoen levens per jaar, RTLnieuws 18 mei 2022 https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5309317/milieuvervuiling-doden-luchtvervuiling-lancet-planetary-health
--
[mo23as] In de media Milieuvervuiling oorzaak 23% sterfgevallen wereldwijd, Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op basis van de cijfers van 2012 https://www.foodlog.nl/artikel/kort/milieuvervuiling-is-oorzaak-23-sterfgevallen-wereldwijd/

op het gebied van milieu en duurzaamheid in Europa dat zij onlosmakelijk

7.11. Grondstoffenproblematiek beter op te vangen in even­wichts­eco­nomie

In paragraaf 3.4. is aangegeven dat vanaf 2040 de eerste grondstoffen moeilijker verkrijgbaar zullen worden. Geleidelijk aan zullen meer grondstoffen schaars worden.

Tijdens de energietransitie ontstaat er schaarste bij grondstoffen die onmisbaar zijn bij die energietransitie. Ook de wereldwijde kunstmestvoorraden in de vorm van fosfaat zullen snel opraken.

In deze subparagraaf wordt u meegenomen in waarom de grondstoffenproblematiek beter is op te vangen in de ev ec. Hierbij wordt gekeken vanuit meerdere invalshoeken.
In 8.7. wordt meer in detail bekeken welke concrete maatregelen er genomen kunnen worden om, gegeven de omstandigheden, optimaal te blijven functioneren tijdens de aanstormende grondstoffencrisis.

De circulaire economie en cradle to cradle geven geen reëel beeld van onze toekomst
Principe circulaire economie en cradle to cradle
De circulaire economie[circulairpbl], waarin gesteefd wordt zo min mogelijk of geen gebruik van nieuwe grondstoffen, gaat de grondstoffenschaartste waarschijnlijk niet oplossen. [curculairgaatonsnietredden1][curculairgaatonsnietredden2] De knelpunten worden kernachtig en duidelijk gefomuleerd bij. [curculairgaatonsnietredden1]
Het Cradle to cradle principe gaat ervan uit dat elke grondstof en materiaal zonder verlies kan worden hergebruikt en alles oneindig herbruikbaar is. Ook het Cradle to cradle principe biedt geen oplossing voor de grondstoffenproblematiek. [cradleutopie]

De circulaire economie leeft vooral bij overheden, platformen voor bedrijven en in 2022 een minderheid van de bedrijven.
Cradle to cradle is rond 2020 niet meer zo 'hip'. De werkwijze sluit minder aan op het bedrijfsleven.
Principe van circulair of cradle in de milieustraat/milieupark
Probeer een keer alle producten die je naar de milieustraat/milieupark brengt zodanig te demonteren dat er alleen delen overblijven die uit één materiaal bestaan en dus optimaal te hergebruiken zijn. Al was het maar in gedachte. Dan realiseer je je al dat optimaal hergebruiken met de huidige producten ondoenlijk is.
Kijk dan ook eens wat en hoeveel er wordt weggegooid. Als je dat tot je door laat dringen dan realiseer je je dat we daar niet altijd mee door kunnen gaan.
Ondanks circulair en cradle zal ons vertrouwde consumptiepatroon eindigen
In zowel bij de de circulaire economie als bij cradle to cradle wordt ervan uitgegaan dat we ons vertrouwde consumptiepatroon zo veel mogelijk kunnen voortzetten. Door een gang naar de milieustraat of het milieupark zou je hierover al kunnen gaan twijfelen. Maar in de loop van deze subparagraaf zal blijken dat ons consumptiepatroon drastisch omlaag zal moeten:

---
[cradleutopie] Groei met circulaire economie blijkt utopie https://stadszaken.nl/artikel/452/cradle-to-cradle-is-utopie
---
[circulairpbl] Integrale Circulaire Economie Rapportage 2021 (erg goed, kritiek zit er wel in maar wollig en verstopt) https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-integrale-circulaire-economie-rapportage-2021-4124.pdf
---
[curculairgaatonsnietredden1] Van een circulaire economie worden we niet duurzamer, RTLNieuws 16 januari 2018 (Kernachtig, goed geformuleerd? Stegerman) https://www.rtlnieuws.nl/economie/column/3815121/van-een-circulaire-economie-worden-we-niet-duurzamer Circulaire economie, van wens naar uitvoering, Raad voor leefomgeving en infrastructuur juni 2015 (Zie ook H3 belemmeringen) https://www.rli.nl/sites/default/files/rli028-1_wtk_advies_circ_eco_interactief_2.pdf
---
[curculairgaatonsnietredden2] Ook circulaire economie pleegt roofbouw op planeet, lowtechmagazine 23 juli 2018 (beetje intellectueel,klopt niet helemaal) https://www.lowtechmagazine.be/2018/07/kritiek-de-circulaire-economie-roofbouw.html de circulaire economie alleen gaat ons niet redden, NRC 11-11-2020 https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/11/de-circulaire-economie-alleen-gaat-ons-niet-redden-a4011717 'De circulaire economie slaagt alleen als we onze mindset drastisch veranderen', Noordz.nl 9-11-2020 https://www.noordz.nl/2020/11/09/dommerholt-circulaire-economie/ De ongemakkelijke waarheid van de circulaire economie https://www.oneworld.nl/lezen/achtergrond/de-ongemakkelijke-waarheid-van-de-circulaire-economie/ https://www.universiteitleiden.nl/zoeken?website=external-site&language=nl&q=circulaire+economie Waarom bijna geen enkele circulaire ‘oplossing’ echt duurzaam is de Correspondent 29 december 2020 https://decorrespondent.nl/11912/waarom-bijna-geen-enkele-circulaire-oplossing-echt-duurzaam-is/6016759085744-b37f1d58 thema Circulariteit, DRIFT https://drift.eur.nl/nl/themas/grondstoffen-circulariteit/ https://www.managementimpact.nl/artikel/de-vrije-markt-beperkt-de-circulaire-economie-deel-2/ Circulaire economie (deel 1): Doelen, definities en strategieën => VEEL ECONOMEN ZEGGEN DAT VOOR CIRCULAIR EEN RADICAAL ANDERE ECONOMIE NODIG IS https://www.managementimpact.nl/artikel/circulaire-economie-deel-1-doelen-definities-en-strategieen/ De vrije markt beperkt de circulaire economie (deel 2) Hans Stegeman, erg goed maar te ingewikkeld voor gemiddelde lezer https://www.managementimpact.nl/artikel/de-vrije-markt-beperkt-de-circulaire-economie-deel-2/ https://downtoearthmagazine.nl/lowtech-circulaire-economie/ https://economie.rabobank.com/publicaties/2015/juli/de-potentie-van-de-circulaire-economie/ (soort verkenning macroeconomie-circulair, weinig nut voor hier )
Circulair op gespannen voet met vrijemarkteconomie maar past in de ev ec.
Vrije markt en circulair hebben andere principes
De principes van de circulaire economie (en cradle to cradle) werken averechts in de vrijemarkteconomie. De circulaire economie werkt in grote lijnen met het opknappen van producten, hergebruik van onderdelen/grondstoffen en producten met een langere levensduur. Dit heeft in de vrije markt niet altijd het gewenste effect:

  • Als bijvoorbeeld meer goederen worden opgeknapt door bedrijven dan ontstaat er een markt die er daarvoor nog niet was. De markt van refurbished mobieltjes bijvoorbeeld concurreert maar beperkt met nieuw. Dus door producten op te knappen wordt de markt groter, een ongewenst effect.
  • Als een product gemaakt wordt met een hergebruikte grondstof dan wordt de prijs van de niet hergebruikte grondstof lager. En wordt dus weer aantrekkelijker om de niet hergebruikte grondstof te gebruiken.
  • Als de producten langer meegaan dan houdt de consument geld over dat hij ook zal gebruiken voor niet-duurzame consumptie.
Voor circulair is een ander economisch functioneren noodzakelijk
De vrije markt is primair gericht op winst en dat is ondergeschikt aan het zoveel mogelijk ontzien van grondstoffen in de Aarde. In de meeste literatuur over dit onderwerp valt te lezen dat ons huidige systeem anders moeten worden ingericht. Sommigen hebben het over een ‘radicaal nieuw economisch model’ of een ‘nieuwe manier van kijken naar de relatie tussen markten'. Want een circulaire economie houdt in dat financiële waarden, zoals winst en economische groei, ondergeschikt zijn aan de ecologische grenzen.
De evenwichtseconomie versterkt de circulaire en/of cradle to cradle principes
In de ev ec bepalen niet financiële mechanismen hoeveel grondstoffen aan de Aarde worden onttrokken.
Dat wordt afstemd binnen de samenleving op basis van wetenschappelijke inzichten. De organisaties voor sturing en samenwerking begeleiden dit afstemmingsproces en zien erop toe dat er ook gebeurt wat is afgesproken.

De burgers in de ev ec zijn gericht op een duurzame toekomst en zij zullen daarom ook de grootste waarde hechten aan de principes die ten gronslag liggen aan circulair en cadle to cradle.
Maar burgers zullen zich ook als consument duurzamer gedragen doordat de ev ec dit gedrag stimuleert.
En omdat alle organisaties dienstbaar zijn aan hun lokale samenleving zullen de duurzame koers uitgezet door de samenleving volgen.
Economische groei en bijbehorend consumentengedrag in de vrije markt staan haaks op de circulaire economie
Noodzaak van economische groei en dus groei consumptie in de vrije markt
Het jaarlijks gebruik van grondstoffen groeide wereldwijd van 27 Gt (Gt=1 miljard ton) in 1970 tot 92 Gt in 2017. Een toename 220%. In diezelfde periode was de economische groei 280%, oftewel ongeveer 3% per jaar. Economische groei houdt dus gelijke trand met de stijging van het grondstoffen gebruik.

De binnen de vrije markt noodzakelijke economische groei maakt dat we de Aarde blijven uitputten:
Het grondstoffenverbruik stijgt dus met de economische groei. Die groei maakt een circulaire economie onmogelijk. Zelfs al zouden alle grondstoffen en/of onderdelen volledig kunnen hergebruiken dan nog zal de hoeveelheid gerecyclede grondstoffen altijd kleiner zijn dan de benodigde hoeveelheid grondstoffen.

Kijk je ook nog naar de groeiende vraag naar zeldzame metalen voor bijvoorbeeld mobieltjes dan zie je de circulaire economie daar geen antwoord op kan geven. Men moet weer op zoek naar andere manieren -met weer risico's- om aan de groeiende vraag te kunnen voldoen.[opweg]
---
[opweg] Op weg naar een circulaire econopmie: Hoe staat Nederland ervoor?, scientas 3 febr 2021 https://scientias.nl/op-weg-naar-een-circulaire-economie-hoe-staat-nederland-er-voor/
Economische groei overbodig in de ev ec
Economische groei is overbodig in de ev ec. Door de burgers centraal te stellen in plaats een geldsysteem kan een bloeiende economie ontstaan zonder noodzaak voor groei.
En zoals al eerder vermeld zullen burgers zich duurzamer gaan gedragen. Er is dan geen behoefte aan meer producten.
Belemmeringen bij Circulair kijkend naar de grote grondstoffen- en goederenstromen
De grondstoffen en producten worden vaak maar beperkt hoogwaardig hergebruikt. We richten ons nu even tot de grote afvalstromen:
De praktijk
In 2018 is van alle materialen die in de Nederlandse economie gemaakt en geïmporteerd worden nog geen 10 procent gerecycled. https://www.change.inc/retail/nederland-recyclet-veel-maar-is-nog-niet-heel-circulair-28055 https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-integrale-circulaire-economie-rapportage-2021-4124.pdf

De EU streeft naar volledige circulariteit in 2050. Een belangrijke stip aan de horizon. De Nederlandse situatie in 2018 geeft al aan dat er nogal wat praktische problemen zijn. https://scientias.nl/op-weg-naar-een-circulaire-economie-hoe-staat-nederland-er-voor/ (lange weg, techniek<->gedrag) https://www.volkskrant.nl/economie/2050-de-revolutie-die-nog-30-jaar-duurt~b10ed4fc/

Kijk je naar de door multinationals gehanteerde praktijken dan lijkt circulair nog ver weg.

Van de wereldwijde geproduceerde spullen landt een aanzienlijk deel ongebruikt als chemisch afval op gigantische afvalbergen veelal in derde wereldlanden. [planetairecris]

Ongeveer een derde van de door de grote kledingmerken geproduceerde kleding wordt gemaakt voor het geval er meer gekocht wordt. Omdat dit vaak niet het geval is landt deze nieuwe kleding ongedragen op afvalbergen veelal in derde wereldlanden. (2022) [koab]

---
[koab] Enorme berg afgedankte kleding gedumpt in Chileense woestijn, Nu.nl 18 januari 2022 https://www.nu.nl/290575/video/enorme-berg-afgedankte-kleding-gedumpt-in-chileense-woestijn.html Tweedehands kleding: een doekje voor het bloeden? De kledingafvalberg blijft groeien. Wat nu? OneWorld 23-52018 https://www.oneworld.nl/lezen/klimaat/tweedehands-kleding-een-doekje-voor-het-bloeden/ Een derde van onze kleding wordt nooit gedragen, nieuwsuur 5 okt 2019 https://www.youtube.com/watch?v=RvENwX6g_MI

Voor een multinationasl als Amazon is het goedkoper om de vele teruggezonden spullen niet te hergebruiken. Het controleren van de teruggezonden goederen en het opslaan ervan is duurder dan het dumpen en nieuwe kopen. Onder druk van de publieke opinie heeft het bedrijf haar werkwijze rond 2020 aangepast.
Belemmeringen
Naast deze niet circulaire instelling van veelal multinationals zijn er ook andere belemmeringen.
Een aspect van circulair is dat bij het hergebruiken van grondstoffen en materialen vaak veel energie nodig is. Ook als alle energie via duurzame bronnen (wind, zon) opgewekt zouden worden dan nog is er energie nodig om die windmolens en zonnepanelen te maken. Echter maar een klein deel van de energie (zo'n 11% in 2021) wordt duurzaam geproduceert. Voor volledig recyclen van de bulk aan goederen en grondstoffen zijn meer belemmerigen. Dit wordt uitstekend beschreven in de de literatuur. Hier wordt ook aangegeven: 'Nederland volledig circulair in 2050' moet met een korrel zout worden genomen. [zpwer]

---
[zpwer] https://www.managementimpact.nl/artikel/circulaire-economie-deel-1-doelen-definities-en-strategieen/ https://www.managementimpact.nl/artikel/de-vrije-markt-beperkt-de-circulaire-economie-deel-2/ Hernieuwbare Energie in Nederland 2020, CBS 30 sept 2021 https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2021/hernieuwbare-energie-in-nederland-2020 (zo'n 11% hernieuwbare energie in 2021) In kringetjes vooruit. De circulaire economie als recept voor duurzaamheid, Universiteit van Leiden 26 februari 2016 https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2942170/view https://circulareconomy.europa.eu/platform/sites/default/files/pbl-2019-circulaire-economie-in-kaart-3401.pdf
Meerwaarde ev ec
Als het gaat de bulk aan stoffen die we gebruiken dan is een aanzienlijk deel niet circulair te maken, zoals aangegeven is in de literatuur. [zpwer]

Als het gaat om de bovenstaande beperkingen in de circulaire economie voor de rest van de bulkstoffen dan kun je in de literatuur globaal twee typen oplossingen onderscheiden: Technische aanpassingen (in de breedste zin) en gedragsverandering.
Het merendeel van de wetenschappers realiseert zich wel dat technische oplosingen van relatief korte duur zullen zijn. De economische groei en de groei van de wereldbevolking zorgt ervoor dat de mensheid weer snel met de beperkingen van de aardse grondstoffen te maken krijgt.
Maar ook van gedragsverandering zien veel wetenschappers als moeilijk haalbaar. Men beveelt gedragsverandering wel aan en hoopt overheden dit teweeg gaan brengen.

In 7.6. is al aan bod gekomen dat in de ev ec gedragsverandering die ervoor zorgt dat toekomstige generaties ook nog een goed leven kunnen hebben vanzelfsprekend is. Als deze zorg voor onze kinderen betekent dat we anders moeten omgaan met onze grondstoffen dan zal de samenleving daar soepel op anticiperen.
Grondstoffen belangrijk voor de energietransitie en elektronica
Schaarste aan grondstoffen voor elektronica en voor de energietransitie
In 3.4. is aangegeven dat zeldzame aardmetalen voor de elektronica tijdens het omslagtraject schaars gaan worden. Ook de aardmetalen die een vitale rol spelen bij de bouw van windmolens, zonnepanelen en elektrische auto's zulllen door de grote vraag tijdens de energietransitie schaars worden.
Hoe ziet het leven met minder elektronica en minder producten voor de energietransitie eruit in de vrije markt?
Als de grondstoffen voor onze computers en onze mobieltjes echt schaars worden dan levert dat schade op. We zullen namelijk terug moeten vallen op vervangende technologie die minder mogelijkheden heeft. De werkzaamheden in bedrijven en overheden zullen anders -primitiever- moeten worden vormgegeven. Het economisch systeem gaat daardoor haperen. En de consument/burger krijgt niet meer wat hij jarenlang als een vanzelfsprekendheid tot zijn beschikking had.
De Westerse beschaving zal moeilijk kunnen omgaan met dit soort veranderingen, verslaafd als we zijn aan onze moderne verworvenheden. Ook zijn velen niet meer in staat zich aan te passen aan een leven met minder moderne technologie. Vraag iemand geboren na 1980 maar eens een dag zonder mobiel door te brengen.

In de vrije­markt­economie leiden deze ontwikkelingen tot een negatieve spiraal omdat we individualistisch zijn ingesteld en gericht zijn op het eigen belang. De geschiedenis leert dat dit soort veranderingen leiden tot veel maatschappelijke onrust, verdeeldheid en agressie. De sociale cohesie neemt af en de samenleving komt in de overlevingsmode.
Hoe ziet het leven met minder elektronica eruit in de ev ec?
In de ev ec leiden dit soort ontwikkelingen nauwelijks tot serieuze schade aan het economisch systeem. Er zal geen werkloosheid ontstaan en het ecosysteem van organisaties zal worden aangepast aan de nieuwe behoeften van de lokale bevolking, maar zal gewoon in tact blijven.

Zoals al in 7.6. toegelicht zijn mensen in de ev ec veel beter in staat om zich aan te passen aan een nieuwe realiteit. Binnen de ev ec zijn de mensen niet bezig met telkens meer wensen -zoals in de vrije markt- maar zij kijken naar hoe zij binnen de geven omstandigheden aan hun echte behoeften kunnen voldoen. Niet welvaart maar welzijn staat centraal in de ev ec.
Een dag zonder mobiel
Om even terug te komen op 'Vraag iemand geboren na 1980 maar eens een dag zonder mobiel door te brengen´: Het mobiel staat centraal in de vrijemarkt omdat het mobiel het verdieninstrument van multinationals is. Via het mobiel worden mensen door allerlei platforms benaderd met producten en diensten. De Googles, Facebooks en Tiktoks van deze wereld hebben er alle belang bij om ons zoveel mogelijk online te houden. Het effect daarvan is dat we veel minder door persoonlijk contact communiceren.

In de ev ec zijn we niet meer interessant voor de multinationals omdat we kopen bij organisaties binnen de ev ec. Dit soort multinationals zullen langzamerhand verdwijnen. Hierdoor krijgen we geen prikkels meer om voortdurend online te blijven.
Ook de mensen die na 1980 geboren zijn zullen daardoor weer de behoefte krijgen aan een gewoon gesprek van mens tot mens. Als een gesprek van mens tot mens weer de norm wordt passen we ons net zo snel weer aan als dat we verslaafd zijn geraakt aan de smartphone.
Fosfaat, nagenoeg onmisbaar bij de manier waarop we in de vrije markt voedsel produceren
Fosfaat, een grondstof voor kunstmest, wordt rond 2020 op het overgrote deel van de landbouwgronden gebruikt om de grond te bemesten. In 3.4. is aan bod gekomen dat we als we zo doorgaan hebben we ruim voor 2050 door piekwinning van fosfaat gehad. Het gebruik van kunstmest heeft (samen met andere factoren) ertoe geleid dat het overgrote deel van de landbouwgrond van onze planeet aangetast is. [mbc]
Hergebruik van fosfor
Fosfor dat in de natuur het meest voorkomt in fosfaatverbindingen is deels terug te winnen uit afvalstromen.[fosher] Toch gebeurt dat niet op grote schaal. Er zijn nogal wat belemmeringen. [belfosf] Daarom wordt ook gekeken naar andere opties.
Bij andere manier van landbewerking fosfaat overbodig
Ook het opraken van de fosfaatvoorraden betekent dat de landbouw wel zal moeten veranderen. Rond 2030 wordt de maximale hoeveelheid fosfaat gewonnen. [fo]

En in principe is het mogelijk om te werken zonder kunstmest. Als we de bodem weer gaan voeden met koolstofrijk organisch materiaal en deze zo min mogelijk verstoren dan blijkt dat in de bodem zelf weer fosfaat wordt aangemaakt. [Mycorrhizale schimmels]

De EU gaat ervan uit dat met haar Grean Deal de EU zelfvoorzienend zal zijn in 2050. Mits we een grote inspanning verrichten. De Europese Commissie wil het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen tegen 2030 te halveren en het gebruik van kunstmest met 20% te verminderen. Zij streeft naar een aandeel biologische landbouw van 25%. [EUzelf2050]

Ook wetenschappelijk onderzoek wijst in die richting. Daar hoort ook weer gedragsverandering bij: Minder vlees. Wetenschappelijke studies tonen aan dat de biologische landbouw [Biokanwereldvoeden] de wereld in 2050 kan voeden.

Toch zijn er ook tegengeluiden. Biologisch gaat leiden tot biodiversiteitsverlies. [Tegengeluid:] Bij die tegen geluiden wordt echter niet aangegeven wat er moet gebeuren als de kunstmest in de toekomst opraakt.

Regeneratieve landbouw is ook een manier om kunstmest overbodig te maken. Ook daarmee worden met name in de VS goede resultaten geboekt. [regenerat]

Toch zijn er ook tegengeluiden. Biologisch gaat leiden tot biodiversiteitsverlies. [Tegengeluid:] Bij die tegen geluiden wordt echter niet aangegeven wat er moet gebeuren als de kunstmest in de toekomst opraakt.
Gedragsverandering maakt fosfaatproblematiek én klimaatprobleem én voedselschaarste gemakkelijker hanteerbaar. De bereidheid daartoe is kenmerkend voor de ev ec.
In 7.6. is aan bod gekomen dat mensen ervaren hebben dat gedragsverandering in de ev ec leidt tot voordelen voor het individu en de groep. Hierdoor zijn in de ev ec mensen bereid om hun gedrag aan te passen. Zij zijn daarom sneller bereid om hun vlees en zuivelconsumptie te verminderen en zo bij te dragen aan een duurzamere manier van voedelconsumptie.
Hierdoor worden er minder dieren gehouden, hoeft er minder veevoer geproduceert te worden en is er dus minder landbouwgrond nodig. Dat vermindert het fosfaatgebruik.
Minder veehouderij leidt ook tot minder broeikasgassen waardoor het klimaatprobleem enigsinds verminderd wordt. Omdat er per inwoner minder landbouwgrond nodig is, wordt de voedselschaarste rond 2050 tgv de wereldwijde bevolkingsgroei beter hanteerbaar.
Beleid fosforproblematiek is in de ev ec gericht op de lange termijn
In de op de lange termijn gerichte ev ec zal rekening gehouden worden toekomstige tekorten aan kunstmest. De integrale aanpak binnen de ev ec maakt dat ook het verlies aan biodiversiteit -7.9.- en de te verwachten wereldwijde voedselcrises vanaf 2030-2050 -7.14.- betrokken worden in het beleid.

De landbouw in de ev ec is georganiseerd rond boerenorganisaties ipv boerenbedrijven. Een organisatie is een samenwerkingsverband tussen de boer en zijn klanten. Door deze organisatievorm zijn boeren optimaal flexibel. Iedere ingrijpende verandering, zoals het overgaan naar biologische landbouw of regeneratieve landbouw, verloopt daarom in principe soepeler. De veranderingen en mogelijke bijbehorende innovaties worden en kunnen worden gedragen door de lokale samenleving, ook financiëel.
Het beleid van de ev ec kan daarom soepel vormgegeven worden.

---
[mbc] Alarm voor de mondiale bodemcrisis: kwaliteit agrarische grond holt keihard achteruit, Reporters Online 2 mei 2022 https://reportersonline.nl/alarm-voor-de-mondiale-bodemcrisis-kwaliteit-agrarische-grond-holt-keihard-achteruit/ https://www.nemokennislink.nl/publicaties/fosfaatmijnen-raken-leeg-tijd-voor-hergebruik/
---
[fosher] https://www.nemokennislink.nl/publicaties/fosfaatmijnen-raken-leeg-tijd-voor-hergebruik/
---
[belfosf] Hergebruik van grondstoffen uit afvalwater, RIVM 2015 https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2015-0206.pdf

---
[regenerat] Regeneratieve landbouw in de VS in opmars, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit mei 2020 https://www.agroberichtenbuitenland.nl/landeninformatie/verenigde-staten/achtergrond/bodemverbetering_sp Kiss the Ground, Netflix 2020 https://www.netflix.com/nl/title/81321999 Documentaire Kus De Grond op https://consciousplanet.org/nl/soil https://www.sustainablefoodsupply.org/zes-stappen-voor-wereldwijde-duurzame-voedselzekerheid-in-2050/ Wat als… onze landbouw regeneratief zou zijn?, MaatschappijWij 13 juli 2022 https://maatschapwij.nu/blogs/regeneratieve-landbouw/

---
[Mycorrhizale schimmels] Mycorrhizale schimmels werken samen met fosfaatsolubiliserende bacteriën, die fosfaat vrij kunnen maken uit hun chemische binding. De schimmels vervoeren de fosfaat naar planten en bomen, die anders bijna niet aan fosfaat zouden kunnen komen. Er is dus geen fosfaatcrisis, maar een bodemlevencrisis. Als we de bodem weer gaan voeden met koolstofrijk organisch materiaal en deze zo min mogelijk verstoren (door minimale bodembewerking, maar ook door te stoppen met het gebruik van kunstmest en pesticiden), kunnen deze natuurlijke processen weer op gang komen. https://www.duurzaammbo.nl/kennisbank/57-kennisbank/planet/4347-schaarsegrondstoffen-2
---
[EUzelf2050] Met Biologische landbouw kan EU zelfvoorzienenend zijn in 2050: ON AN ACTION PLAN FOR THE DEVELOPMENT OF ORGANIC PRODUCTION, EU 25-3-2021 https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/food-farming-fisheries/farming/documents/com2021_141_act_organic-action-plan_en.pdf Organic farming could feed all of Europe by 2050, say scientists, euronews.com 21/06/2021 https://www.euronews.com/green/2021/06/21/organic-farming-could-feed-all-of-europe-by-2050-say-scientists
---
[Biokanwereldvoeden] Zes stappen voor wereldwijde duurzame voedselzekerheid in 2050, sustainablefoodsupply 6 maart 2020 https://www.sustainablefoodsupply.org/zes-stappen-voor-wereldwijde-duurzame-voedselzekerheid-in-2050/ Biologische landbouw kan de hele wereld voeden, Duurzaamnieuws 11 maart 2018 https://www.duurzaamnieuws.nl/biologische-landbouw-kan-de-hele-wereld-voeden-2/ Kan bio de wereld voeden?, bionext.nl https://bionext.nl/wat-doen-we/advies-en-onderwijs/biologische-vragenlijn/faq/Biologisch/kan-bio-de-wereld-voeden/ Wat we weten over Biologische en wereldvoedselproductie, wur https://edepot.wur.nl/116034
---
[Tegengeluid:] Kun je de wereld voeden en tegelijk de natuur redden? de Correspondent 2016 https://decorrespondent.nl/3932/kun-je-de-wereld-voeden-en-tegelijk-de-natuur-redden/878665980324-178fe959 Opinie: Duurzaam’ en ‘biologisch’ staan elkaar in de landbouw voorlopig nog in de weg,de Volkskrant 13 oktober 2021 https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-duurzaam-en-biologisch-staan-elkaar-in-de-landbouw-voorlopig-nog-in-de-weg~b04b5b75/
Beleid gericht op de toekomst
In de vrije markt nauwelijks grondstoffenbeleid gericht op de toekomst
Beleid gericht op de toekomst is in de vrije markt altijd een zwak punt geweest, zowel voor bedrijven als voor regeringen. een samenhangend toekomstgericht beleid is in de vrije markt moeilijk realiseerbaar omdat bedrijven en politieke partijen eigen belangen begrijpelijkerwijze moeten laten prefeleren.

'Het grote verhaal achter hoe noodzakelijke veranderingen moeten plaatsvinden ontbreekt bij regeringen. Er zijn visies op deelterreinen en akkoorden, maar deze zijn gebaseerd op bestaande situaties en mogelijkheden. Het zijn vaak geen vergezichten en ze zijn onderling niet met elkaar verbonden. Gemaakte keuzes op het ene deelterrein kunnen die op een ander terrein in de weg zitten.' volgens de Nederlandse Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie [visieweg]

Dat geld ook voor de manier waarop we omgaan met onze grondstoffen. Bij de grondstoffenproblematiek verwacht het bedrijfsleven actie van de politiek. [dpsoa]
---
[visieweg] https://www.awti.nl/documenten/adviezen/2020/02/07/awti-advies-versterk-de-rol-van-wetenschap-technologie-en-innovatie-in-maatschappelijke-transities Advies: Versterk de rol van wetenschap, technologie en innovatie in maatschappelijke transities VERSTERK DE ROL VAN WETENSCHAP, TECHNOLOGIE EN INNOVATIE IN MAATSCHAPPELIJKE TRANSITIES (pdf-file) https://www.awti.nl/binaries/awti/documenten/adviezen/2020/02/07/awti-advies-versterk-de-rol-van-wetenschap-technologie-en-innovatie-in-maatschappelijke-transities/AWTI-Advies+Versterk+de+rol+van+Wetenschap%2C+technologie+en+innovatie+in+maatschappelijke+transities.pdf https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/31741 Prinsjesdag 2021: economisch herstel maskeert gebrek aan visie op woningmarkt en klimaat, Rabobank.com 21 september 2021 https://economie.rabobank.com/publicaties/2021/september/prinsjesdag-2021-economisch-herstel-maskeert-gebrek-visie-woningmarkt-klimaat/ Gebrek aan visie houdt innovatie tegen, mkbservicedesk.nl 21 oktober 2016 https://www.mkbservicedesk.nl/9183/politieke-visie-essentieel-voor-innovatie.htm
---
[dpsoa] https://www.klimaatakkoord.nl/actueel/nieuws/2021/06/25/dreigend-probleem-van-grondstoffen-schreeuwt-om-actie
Meerwaarde ev ec
Langetermijnbeleid is wel een essentieel onderdeel van de ev ec. In de op de lange termijn gerichte ev ec zal rekening gehouden worden toekomstige tekorten aan grondstoffen. De op de lange termijn gerichte aanpak binnen de ev ec maakt dat ook een integrale aanpak mogelijk. Alle relevante potentiele crises worden betrokken bij het beleid.
De ev ec kan met haar economische invloed beter omgaan met geopolitieke spanningen rond grondstoffen dan afzonderlijke landen die opereren in de vrije markt
Geopolitieke spanningen doordat afzonderlijke landen grondstoffen gebruiken in hun politieke strategie
Op het moment dat grondstoffen erg schaars zijn en zij belangrijk zijn voor de economie van een land zal dat land, meestal ten koste van andere landen, proberen om de eigen grondstoffentoevoer zeker te stellen. Als andere landen daar reële schade van ondervinden dan leidt dit tot spanningen.

Maar ook als grondstoffen nog niet schaars zijn kunnen zij worden ingezet bij het domineren van landen. Wie ’s werelds essentiële bodemschatten in handen heeft, domineert het wereldtoneel.
----
Grondstoffen schaars door geopolitiek, NEMO kennislink 2012 https://www.nemokennislink.nl/publicaties/grondstoffen-schaars-door-geopolitiek/ Analyse grondstoffenstrijd, De vuile strijd om de metalen van de toekomst, de Volkskrant https://www.volkskrant.nl/kijkverder/track-en-trace/v/de-vuile-strijd-om-de-metalen-van-de-toekomst/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
Gemeenschappelijk belangen van landen in ev ec verminderen onderlinge spanningen rondom grondstoffen
Op het moment dat de ev ec een substantieeel deel uit maakt van de economieën in de wereld zal de ev ec spanningen rondom schaartste van grondstoffen doen verminderen.

Als ev ec een economisch systeem van betekenis is dan maken een groot aantal landen onderdeel uit van de ev ec. Dat betekent dat deze landen er belang bij hebben om de samenwerking binnen dit economisch systeem, waar ieder land voordeel van heeft, in stand te houden en niet te schaden. De samenwerking is gebaseerd op fairness. Er wordt dan ook gestreefd naar een samenwerking bij de verdeling van grondstoffen waarbij iedere belanghebbende zoveel mogelijk recht gedaan wordt.
Samenwerking tussen landen in economisch blok van ev ec sterker dan geopolitiek met grondstoffen door afzonderlijke landen
Er zullen altijd landen zijn die de grondstoffenschaarste gebruiken om geopolitiek te bedrijven. In een vrijemarkteconomie zijn landen door hun gerichtheid op het eigen belang niet gewend samen op te trekken als dat geen direct eigen voordeel oplevert. Dan blijft het meestal bij formele uitingen van verontwaardiging. Hierdoor is het moeilijk om samen een vuist te maken als een land de grondstoffentoevoer belemmert ten koste van een ander land.

Het economisch systeem van de ev ec beslaat in volle omvang meer dan bijvoorbeeld de EU, de VS, of China. Daarmee domineren de samenwerkende landen in de ev ec het wereldtoneel. Grondstoffenschaarste kan door niet deelnemende landen minder effectief ingezet worden om de eigen belangen door te drukken op het wereldtoneel.

Daarnaast zullen de economieën van landen die gericht zijn op samenwerking minder een bedreiging vormen dan landen in de vrije markt. Hierdoor is de noodzaak om te domineren, bijvoorbeeld met grondstoffen, minder urgent.
Al heeft dit in de geopolitiek weinig waarde, zoals de oorlog in Oekraïne ons weer pijnlijk duidelijk heeft gemaakt.

7.12. Geopolitieke conflicten beter op te vangen in evenwichtseconomie

De geopolitieke uitdagingen
De voornaamste geopolitieke uitdagingen nog even op een rijtje:
In 3.5. zijn aan bod gekomen de wens van China om Taiwan in te lijven, Rusland dat geopolitiek gezien waarschijnlijk sterker gaat worden en de EU meer gaat bedreigen, het groeien van een scheiding tussen 'het Westen' en landen onder de paraplu van China en Rusland. Zoals hierboven besproken zullen grondstoffen ook onderdeel zijn van deze geopolitiek.
China
Interne ontwikkelingen in China na 2040
President Xi heeft ervoor gezorgd dat hij een grote machtsbasis heeft en dat hij lang aan de macht kan blijven. De Chinese geschiedenis leert dat eerdere leiders met een vergelijkbare macht door hun autoritaire optreden ook problematische perioden hebben veroorzaakt. [hzcdvx] Het opereren van Xi als absoluut leider zonder echte tegenspraak zou ook die kant op kunnen gaan.
Daarnaast gaan de problemen die rond 2040 op China afkomen China hard raken.

Het is daarom te verwachten dat Xi en/of de communistische partij een andere koers zal moeten gaan varen.
China heeft namelijk een grote welvarende klasse [vhezem] en een welvarende middenklasse die zal handelen op het moment dat de eigen belangen in het geding komen. En zij kunnen ook handelen omdat de Chinese ICT infrastructuur (kamera's in publieke ruimten, controle op internet) die de burgers controleert na 2040 zoals zoveel zaken gebrekkig gaat functioneren.
De welvarende klasse zal haar geld, kennis en kunde elders gaan inzetten waardoor het land in grotere problemen komt. Gelet op de problemen die de bevolking gaat ervaren is in ieder geval veel onvrede te verwachten. Hoe dat uitpakt is moeilijk te voorspellen, maar het zal waarschijnlijk wel zorgen voor interne instabiliteit.
Verhouding tussen China en de buitenwereld na 2040
Als Xi al veel eerder dan 2040 pogingen heeft ondernomen om Taiwan in te lijven dan zal de Chinese economie waarschijnlijk te leiden krijgen onder de sancties van het Westen. Hoe de machtverhoudingen in de wereld daarna zullen zijn is moeilijk te voorspellen. Maar China zal daardoor waarschijnlijk slechter voorbereid op de ontwikkelingen vanaf 2040.

China heeft geen echte bondgenoten op NoordKorea na. (ook Rusland niet) [hzcdvx] China vergrooot zijn macht in de wereld door landen economisch afhankelijk te maken. [chmb] Op het moment de Chinese economie na 2040 sterk afzwakt wordt de machtspositie wereldwijd wankeler in zullen economisch afhankelijke landen een eigen koers gaan varen.

Met het instorten van de wereldwijde economische activiteiten na 2040 zal de met name de Chinese economie sterk krimpen. Hierdoor zijn veel grondstoffen en producten van buiten minder nodig. Het is daarom te verwachten dat China beduidend minder aspiraties in het buitenland zal hebben. China moet haar grip op het buitenland loslaten. Het is ook te verwachten dat China dan haar ambities met Taiwan (als het nog geen actie ondernomen heeft) zal bijstellen.
Hoe kijkt Peking na 2040 naar de ev ec?
China heeft al eens in haar geschiedenis onder grote druk de overstap gemaakt naar een ander economisch systeem: Deng Xiaoping, regeerperiode 1978 - 1989, heeft China omgevormd van een gesloten socialistisch economisch systeem naar een economie waarin telkens meer vrije markt werd toegelaten.
Ook na 2040 zal de druk om weer radicale veranderingen door te voeren groot worden.

In 5. en 6. is duidelijk gemaakt dat de vrije markt, op wat voor manier dan ook aangepast, niet voldoet. In 7. en 8. wordt duidelijk gemaakt dat de ev ec wel een weg omhoog zou kunnen bewerkstelligen. Dat kan de communistische partij triggeren. Peking zal uiteraard wel een eigen draai aan de ev ec proberen te geven. Echter daar is maar beperkte speelruimte voor.

Daarbij komt de de ev ec ook een antwoord heeft op andere problemen die kenmerkend zijn voor de vrije markt en waar China ook mee worstelt.
Xi spreekt zich altijd scherp uit tegen " corruptie, extravagante levensstijl en overmatige consumptie" en pleit voor een meer "sober leven". China wil de kloof tussen arm en rijk kleiner maken. Een doelstelling van China is om iedereen uit de armoede te halen. In de links wordt toegelicht dat de ev ec een goed antwoord heeft op deze problemen.

Ook is het niet ondenkbaar dat de ev ec na 2040 een groot economisch systeem is, zie toelichting verderop. Als China deelneemt aan de ev ec dan zal dat voor China voordelen opleveren.

Als op enig moment na 2040 de nood echt aan de man komt dan is het vrij logisch dat de Chinese overheid in eerste instantie beperkte lokale experimenten met de ev ec toestaat. Omdat die eerste stapjes een veel stabielere, welvarendere samenleving zullen opleveren ligt uitbreiding voor de hand.

---
[hzcdvx] Deze hoogleraar doet je begrijpen hoe China werkt (en wat het Chinese belang is in de oorlog in Oekraïne) , 12 maart 2022 https://decorrespondent.nl/13196/deze-hoogleraar-doet-je-begrijpen-hoe-china-werkt-en-wat-het-chinese-belang-is-in-de-oorlog-in-oekraine/930222355392-55e7535e Hoe ziet de Chinese droom van Xi Jinping eruit?, npokennis https://npokennis.nl/longread/7745/hoe-ziet-de-chinese-droom-van-xi-jinping-eruit
---
[vhezem] Voor het eerst zijn er meer rijke Chinezen dan vermogende Amerikanen, RTL Nieuws 2019 https://www.rtlnieuws.nl/economie/life/artikel/4892106/rijke-chinezen-amerikanen-wereldwijd-vermogen-rijkdom-verdeling [chmb] Met miljardenleningen als machtsmiddel muilkorft Xi Jinping andere landen, EW 30 september 2021 https://www.ewmagazine.nl/buitenland/opinie/2021/09/met-miljardenleningen-als-machtsmiddel-muilkorft-xi-jinping-andere-landen-847551/ Biden worstelt met Chinastrategie: de VS komen meer halen dan brengen, de Volkskrant 13 mei 2022 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/biden-worstelt-met-chinastrategie-de-vs-komen-meer-halen-dan-brengen-is-het-gevoel-in-zuidoost-azie~b13d16612/
Ontwikkelingen in Rusland
Met het inzakken van de machtsbasis van China na 2040 zal ook de machtsbasis van Rusland verzwakken. Olie en gas hebben Rusland tot dan toe een machtige positie gegeven. Met het inzakken van de wereldwijde economie zal ook de vraag naar olie en gas inzakken. Rusland kan daardoor minder effectief geopolitiek bedrijven met deze brandstoffen.

Daartegenover zal Rusland door de klimaatverandering waarschijnlijk over meer landbouwgrond beschikken. Daarnaast heeft het invloed op de voedselpolitiek in Kazachstan. Op het moment dat voedselschaarste wereldwijd nijpend wordt, vanaf 2030, heeft Rusland daarmee mogelijk een geopolitiek instrument in handen. Maar ook in Canada, delen van de VS en Scandinavië komen er landbouwgebieden bij door opwarming van de Aarde. Daarom zullen de voedselcrises na 2030 Rusland waarschijnlijk niet veel maar politieke macht in het buitenland opleveren.

Ook heeft Rusland (via Kazachstan) invloed op meer dan 45% van de Uraniumleveringen wereldwijd. Als Rusland hiermee geopoltiek gaat bedrijven tov het Westen dan zal dat uiteindelijk tot effect hebben dat het Westen haar Uranium ergens anders vandaan haalt. Maar het Westen zal zeker schade zal leiden.

Al met al zou Ruslands geopolitieke macht kunnen toenemen, maar zeker is dat allerminst. In Rusland zelf zorgt klimaatverandering [rskv] en ernstige milieuverontreiniging [rvmvo] voor minder goed draaiende maatschappij. Omdat intern de zaken niet op orde zijn kan Rusland minder effectief geopolitiek bedrijven.

---
[vsr] Rol Rusland in mondiale voedselzekerheid steeds groter, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit https://www.agroberichtenbuitenland.nl/specials/voedselzekerheid/rusland
Verschuift de landbouw naar het noorden door opwarming?, De Nieuwe Oogst 18-6-2021 https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2021/07/16/verschuift-de-landbouw-naar-het-noorden-door-opwarming [rskv] Rusland spreekt zorgen uit over klimaat, doet mee met Parijsakkoord https://www.nu.nl/klimaat/6001217/rusland-spreekt-zorgen-uit-over-klimaat-doet-mee-met-parijsakkoord.html rvmvo] Greenpeace: 'Ecologische ramp Oost-Rusland onthulde meer milieuproblemen'.Nu.nl 3 aug 2022 https://www.nu.nl/buitenland/6085212/greenpeace-ecologische-ramp-oost-rusland-onthulde-meer-milieuproblemen.html Wetenschappers pogen cijfers over vervuilde steden te verdoezelen https://raamoprusland.nl/actueel/1834-wetenschappers-pogen-cijfers-over-vervuilde-steden-te-verdoezelen Milieuramp Nornikel toont kwetsbaarheid van het poolgebied, Raam op Rusland https://www.raamoprusland.nl/dossiers/economie/1696-milieuramp-nornikel-toont-kwetsbaarheid-van-het-poolgebied Milieukwesties in Rusland https://stringfixer.com/nl/Environmental_issues_in_Russia (rare site) Milieu in Rusland, frwiki.wiki https://nl.frwiki.wiki/wiki/Environnement_en_Russie
Hoe kijkt Moskou na 2040 naar de ev ec?
Voor het Kremlin is een machtig Rusland dat een belangrijke plaats op het wereldtoneel heeft van groot belang. Het lot van haar burgers is daarbij van ondergeschikt belang.

Het uitbreiden van de machtsbasis van Rusland zou in de ev ec zal niet plaatsvinden omdat in de ev ec de hele economie gericht is op samenwerken. Burgers en organisaties in de ev ec werken toekomstgericht samen op basis van gelijkwaardigheid. Bij deze vorm van samenwerking stranden alle pogingen die gericht zijn op het verkrijgen van dominantie. Het Kremlin heeft daarom geen interesse in een economisch systeem dat ook nog eens gericht is op het welzijn en de mondigheid van haar burgers.

De economie van Rusland is echter maar twee maal zo groot als die van Nederland. China valt na 2040 weg als belangrijke 'partner' en in geopolitiek opzicht zijn er wellicht minder mogenlijkheden dan gehoopt.

Na 2040 is het economisch systeem van de ev ec het enigste systeem dat haar economie nog redelijk overeind weet te houden, zoals elders uitgebreid toegelicht. Met het groeien van de ev ec wordt op een gegeven moment moeilijk voor Rusland met haar eigen toch al niet te sterke economie om om de ev ec heen te kunnen. En handel drijven met de ev ec betekent nu eenmaal dat de eigen economie anders wordt vormgegeven, met andere normen en waarden. De eigen economie zal daardoor wel beter gaan draaien.
Als na 2040 ook het Kremlin zelf geraakt wordt door de rampen en er is op een gegeven moment behoefte aan een uitweg uit de noodsituatie dan komt de ev ec in beeld.
Hoe ontwikkelt de ev ec zich na 2040 in de VS?
NOG UITWERKEN.
Veel zal afhangen van of de Amerikaanse samenleving verder zal polariseren, waar het nu zeker naar uitziet.
Voorlopig is mijn inschatting dat de ev ec rond 2040 kan landen in staten waar de democraten in de meerderheid zijn. Na 2040, op het moment dat sociale media gebrekkiger functioneren, en men als land tegen een 'grotere vijand' moet vechten worden de rangen gesloten.
Hoe ontwikkelt de ev ec zich na 2040 in de EU?
NOG UITWERKEN.
In de EU is het geloof in het neoliberalisme waarschijnlijk nog lang aanwezig, ook al is daar geen rationele grondslag meer voor. De ev ec past niet in veel van de wetten die de EU heeft vastgelegd over het functioneren van de vrije markt omdat er dan letterlijk geen vrije markt meer is.
Bij een in eerste instantie gering deel van de Europese bevolking zullen de ideeën en de principes van de ev ec aanslaan. Elders wordt uitgelegd waaron de ev ec autonoom zal groeien als de ev ec eenmaal in bepaalde gebieden functioneert.
De even­wichts­eco­nomie potentieel een mondiale economie
Een sterke economie/grote bevolkingsomvang/militaire slagkracht geeft geopolitieke kracht
Slechts enkele landen zijn in staat om veel invloed uit te oefenen op veel andere landen. De geschiedenis leert dat deze landen vaak een sterke economie, een grote bevolkingsomvang en/of militaire slagkracht hebben. Anno 2020 zijn dat de VS, China en Rusland.

Is de ev ec in staat om een eigen koers te varen en om tegenwicht te bieden aan geopolitieke krachten van een land of een groep van landen? We zullen nu gaan zien waarom de ev ec in ieder geval zal uitgroeien tot een mondiale economie. Hierna komt aan bod waarom deze mondiale evenwichtseconomie een sterke mondiale geopolitieke speler zal zijn.

---
https://www.ser.nl/nl/Publicaties/geopolitiek GOED, geen aandacht voor klimaatinvloed in Afrika
Waarom de even­wichts­eco­nomie in aanloop naar 2040 en daarna zal groeien
Er zijn een aantal reden waarom de ev ec in de aanloop naar 2040 en daarna snel zou kunnen gaan groeien:

  • Er is geen andere optie. Er ontstaat een bewustwordingsproces dat na 2040 de vrije markt zal vervagen instorten en alleen zoiets als de ev ec kan functioneren. Kleine groepen early adopters [Note earlyadopt] gaan deelnemen aan de ev ec om het straks ook nog een redelijk leven te hebben en/of deel uit te maken van economie die wel nog kan draaien.
  • Redenen van deelname voor andere early adopters zijn; klimaat, duurzaamheid, kleinschaligheid en lokaal, een meer menselijke samenleving, niet geld/economie maar mens centraal.
  • Daarna volgt een periode van autonome groei: Als de ev ec eenmaal draait dan zien ook anderen de andere voordelen van deze economie. Ook de mensen die in eerste instantie nog even de kat uit de boom keken gaan nu overstappen op de ev ec.
  • Na 2040 wordt het op enig moment pompen of verzuipen. Kies je voor de ev ec (of iets lokaals wat daar op lijkt, zie 8.) dan zijn je overlevingskansen aanzienlijk groter. Dat geldt zowel voor het individu als voor een land.
  • En niet onbelangrijk: de ev ec is zo gestructureerd dat het een snelle mondiale goei kan doorlopen.

Het is dus zeer goed mogelijk dat de ev ec een snelle groei doormaakt en dat het een groot economisch systeem kan worden.

---
[Note earlyadopt]
De volwassen ev ec zou grote gebieden van de verschillende werelddelen kunnen beslaan
Het economisch systeem van de ev ec kan in volle omvang groter zijn dan de economie van de EU, de VS of China:
We hebben net al gezien dat de ev ec relatief snel kan aanslaan in de EU, wat langzamer in de VS en als de nood aan de man komt zou China kunnen volgen.
Hoe zou de groei verlopen in de overige delen van de wereld? Kijken we naar de wereldkaart dan is te zien dat de wereld redelijk gelijk verdeld is in meer democratisch georiënteerde landen en landen met meer autoritaire trekken.
Democratisch gehalte in de wereld. Democratisch gehalte in de wereld [Bron: Economist Intelligence Unit; Democracy index]

Het ligt voor de hand dat burgers in meer democratisch georiënteerd landen op enig moment gaan deelnemen aan de ev ec. De argumentatie van deze early adoptors zal dan zijn; voorbereid zijn op wat na 2040 komen gaat (Waarom 1.) of men is geraakt door een of meerdere rampen en ziet de ev ec als enige oplossing. (Waarom 4.)

Bij autoritair geregeerde landen hebben burgers zelf veelal niet de mogelijkheid om zonder toestemming van het regime deel te nemen aan de ev ec. In het gunstigste geval zou het regime, getroffen door een of meerdere rampen, besluiten om haar burgers te stimuleren om deel te nemen aan de ev ec om te redden wat er te redden valt.
Ook is het goed mogelijk dat een regime uiteindelijk geen middelen meer heeft om controle te houden over zijn inwoners. Mogelijk dat burgers dan nog in staat zijn om deel te nemen aan de ev ec. Vertegenwoordigers van de ev ec elders zouden dan het economisch systeem ter plaatste kunnen opzetten.

Het kan ook zijn dat het autoritaire regime in economisch opzicht niet om de ev ec heen kan en (een deel van) het land laat deelnemen aan de ev ec om daar de economie te laten draaien. (Waarom 4.)
Kracht even­wichts­eco­nomie in het geopolitieke spanningsveld
Grote gemeenschappelijk belangen verminderen eventuele onderlinge spanningen
In paragraaf 1. is toegelicht dat de overheid het algemeen belang is gaan verwaarlozen.
In de vrije markt streven burgers en bedrijven hun eigen belang na, hetgeen niet het optimale resultaat levert voor de gemeenschap als geheel. Om het algemeen belang wel te dienen moeten er regels worden opgelegd aan de vrije markt, het reguleren van de vrije markt. Maar de vrije markt brengt op korte termijn ook voordelen voor de schatkist of het banksaldo van de dictator. En het is daarom vaker verleidelijk om niet te reguleren omdat je daarmee jezelf benadeeld. Ook lobbyen bedrijven die benadeeld dreigen te gaan worden door de regulatie.
Bovendien, in geval van democratieën, denken kiezers in termen van de vrije markt en politieke partijen volgen het liefst de opvattingen van hun achterban.

Hierdoor is de overheid de logica, de normen en waarden van de vrije markt telkens meer is gaan internaliseren.

Omgekeerd zal het ook zo zijn dat een overheid die werkt met de ev ec de logica, de normen en waarden van de ev ec zal overnemen. Bijvoorbeeld als in de economie samenwerking centraal staat en de overheid wil voor een project diverse organisaties benaderen voor een zo scherp mogelijke offerte dan loopt dat mank: In de ev ec zullen organisaties met elkaar samenwerken om de opdracht, zonder winstoogmerk, zo goed mogelijk uit te voeren. Daarbij kan iedere organisatie putten uit alle kennis van de collega-organisaties en men kan samenwerken op het personele vlak.

Landen die werken met de ev ec hanteren normen en waarden die horen bij samenwerking en zijn gericht op het versterken van elkaar. [Note samenwerking] Deze samenwerking is gericht op het fair met elkaar omgaan. En landen stellen hun gemeenschappelijk belang centraal. Landen in de ev ec hebben ervaren en/of realiseren zich ook dat deze vorm van samenwerking op de lange termijn voor alle deelnemers veel beter uitpakt. Natuurlijk zullen er ook landen bij zijn die liever wat meer letten op het eigen belang ipv het algemeen belang. Daarom zijn er richtlijnen voor samenwerking tussen landen opgesteld. Op die richtlijnen wordt gehandhaafd. Het niet opvolgen van de richtlijnen zal consequenties voor het betreffende land hebben.

Omdat de samenwerking is gebaseerd op fairness zullen eventuele spanningen afnemen: Landen stellen niet hun eigen belang maar hun gemeenschappelijk belang voorop. Deze landen hebben er dan belang bij om de samenwerking binnen dit economisch systeem -waar ieder land voordeel van heeft- in stand te houden en niet te schaden.
Samenwerking tussen landen in de ev ec sterker dan geopolitieke krachten van enkele landen daarbuiten
Het economisch systeem van de ev ec beslaat in volle omvang meer dan de EU, de VS of China. En na 2040 zal dit op enig moment het enige economisch systeem zijn dat nog operationeel kan zijn. Daarmee domineren de samenwerkende landen in de ev ec het wereldtoneel op economisch vlak.
De landen in de ev ec hebben waarschijnlijk geen gemeenschappelijke krijgsmacht. Maar hun gemeenschappelijke economische belangen en hun samenwerking gericht op het gemeenschappelijk belang maakt dat zij ook in militiar opzicht elkaars belangen zullen behartigen.
Daarmee heeft de ev ec genoeg mogenlijkheden om geopolitieke bedreigingen van landen buiten haar invloed op een effectieve manier af te wenden.

Maar het is ook zo dat landen uit de ev ec minder gezien worden als een bedreiging omdat zij gericht zijn op samenwerking.

----
[Note samenwerking] Samenwerken gaat in dit verband verder dan samenwerking volgens de waarden van de vrije markt. Samenwerken heeft in de vrije markt het primaire doel om er zelf beter van te worden. Er wordt vaak beduidend minder rekening gehouden met de uitkomst voor andere landen in het samenwerkingsverband. Samenwerken in de ev ec betekent dat iedereen elkaars belangen behartigt.

7.13. Instabiliteit in de armere delen van de wereld is beter te voorkomen met de ev ec

In 3.6. is aan bod gekomen dat voor Europa het voorkomen van instabiliteit in Afrika belangrijk is. Een actieve houding van Europa bij het voorkomen van armoede, voedselproblemen en daarmee gepaard gaande honger en geweldsuitbarstingen is in haar eigen belang. Toch doet Europa relatief weinig.

In de figuur hierboven is te zien dat Afrika nogal wat autoritaire regimes heeft. Het merendeel van de landen met die regimes bevinden zich rond de evenaar. Daar worden landen het het snelst en het hardst getroffen door klimaatverandering. Het zal niet zo lang duren voordat die landen hulp van buitenaf nodig hebben. Het is mogelijk dat landen die met de vrije markt werken genoeg eigen problemen hebben en nauwelijks hulp kunnen bieden. Dan is het mogelijk dat de regimes in die landen de ev ec toelaten om hulp te bieden bij de humanitaire rampen die zich voltrekken.

Natuurlijk is het naïef om te denken dat corruptie of een dictatoriaal regime wel zal bijdraaien als de ev ec zich begint te settelen in een land. Maar het is wel mogelijk om uit te gaan van wat wel al werkt en zo langzamerhand meer stabiliteit, economische bloei en samenwerking tot stand te brengen.

In de ev ec zullen regio's in Europa samenwerken met regio's in Afrika. In eerste instantie zal de samenwerking gericht zijn op de humanitaire rampen die zich voltrekken.

Tegelijkertijd wordt begonnen met samenwerking volgens het model van de ev ec. De Europese ev ec zal regio's in Afrika ondersteunen. De ondersteuning houdt in dat een Europese regio en een Afraanse regio op een gelijkwaardige manier handel drijven, kennis uitwisselen en elkaar helpen bij het opzetten van organisaties die producten maken bedoeld voor de andere regio zodat er een gelijkwaardige handelsrelatie kan ontstaan. Faire samenwerking houdt overigens ook in dat de Europese economieën niet de Afrikaanse overeind hoeven te houden. De ondersteuning hoeft daarom niet persé financiëel te zijn.

Omdat de regio's elkaar ondersteunen wordt ook gekeken naar hoe geholpen kan worden bij bereiken stabiliteit in een regio. Daarbij hoort het opzetten van een lokale economie en infrastructuur. En het werken aan het voorkomen of indammen van mogelijke geweldsuitbarstingen in de regio.

7.14. Voedseltekorten minder problematisch in de ev ec

In 3.7. is aan bod gekomen dat voedselproblemen al sinds 2014 voornamelijk in ontwikkelingslanden toenemen. Ook is het vanaf 2030 waarschijnlijker dat misoogsten zullen optreden die leiden tot een wereldwijde voedselcrises. En vanaf 2050 zal een langdurig wereldwijd voedselprobleem gaan optreden.

Voedseltekorten door misoogsten beter op te vangen in ev ec
Wereldwijde voedseltekorten door misoogsten van basisgewassen (zoals maïs, tarwe en soya) in enkele regio's in de wereld zijn in de ev ec in principe niet aan de orde. In de ev ec wordt namelijk zo lokaal mogelijk geproduceerd. Hierdoor zal ons voedsel niet op een beperkt aantal plaatsen in de wereld geproduceerd worden. En als een lokale oogst mislukt dan zal door de samenwerking andere regio's bijspringen.
Wereldwijde langdurige voedselcrisis beter op te vangen in ev ec
Als we kijken naar de te verwachten langdurige wereldwijde voedselcrisis na 2050 dan hebben we in 3.7. gezien dat twee elkaar bestrijdende kampen met verschillende benaderingen -technologische benadering versus de ecologische/gedrags verandering /systeem verandering benadering- beiden geen sluitende oplossingen kunnen bieden. In beide kampen consteert het merendeel van de onderzoekers dat een radicale gedragsverandering bij de consument -plat: minder vlees- noodzakelijk is.
Gedragsverandering
In de ev ec is de consument op de hoogte wat het effect van zijn consumptie op de rest van de wereld is en de consument is flexibel genoeg om zijn consumptiepatroon aan te passen. Dit is al uitvoeriger aan bod gekomen in 7.6.. En uiteindelijk is een verandering van consumptiepatroon een collectieve beslissing waarvan de naleving ook door het collectief wordt gedragen en gehandhaafd.
Verdelingsvraagstuk
Ook is het vraagstuk grotendeels een verdelingsvraagstuk: Als het voedsel beter verdeeld zou worden dan zou het voedselprobleem geheel of gedeeltelijk -afhankelijk van het onderzoek- zijn opgelost.

Maar zo'n grootschalige herverdeling is een vrije markt nauwelijks mogelijk. Immers de koopkrachtige consument kan vaak zijn deel kopen ten koste van de consument uit het armere deel van wereld. Ook is het onwaarschijnlijk dat zo'n grootschalige herverdeling door de rijkere landen wordt georganiseerd.

Het voedselprobleem zal i in de ev ec minder catastrofaal zijn doordat het verdelingsvraagstuk op globaal niveau wel kan worden aangepakt. In de ev ec is er namelijk samenwerking tussen alle regio's in de wereld. Die regionale samenwerking zorgt er voor dat regio's elkaar ondersteunen op basis van gelijkwaardigheid en fairnes.

Of een -volwassen- ev ec uiteindelijk de vele voedselproblemen zal kunnen oplossen of in ieder geval grotendeels zal kunnen verlichten hangt af van welke wetenschappelijke publicaties als uitgangspunt genomen worden. Als je bijvoorbeeld er vanuit kunt gaat dat het voedselprobleem van na 2050 uitsluitend een verdelingsvraagstuk is dan zal de ev ec hierop een sluitend antwoord hebben.
Systeemverandering
Maar ook met een gedragen grootschalige systeemverandering is het mogelijk om de voedselproblemen vanaf 2050 te vermeiden. [zzove] Dat blijkt moeilijk te realiseren. Maar in de ev ec is deze systeemverandering wel mogelijk.

---
[zzove] Wetenschappers komen een grootschalige systeemverandering op zes verschillende gebieden, een systeemverandering die prima gedragen kan worden door de ev ec:
Zo zou ons voedelsysteem eruit kunnen zien in 2050, VPROTegenlicht 27 januari 2021 https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2021/prijswinnende-systeem-milieu-verantwoord-vlees-eten.html technologen en ecologen staan lijnrecht tegenover elkaar https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/voedselzaak/artikelen/weg-met-het-hokjesdenken-in-de-landbouw/ Genuaceerd, prima https://www.natureandmore.com/nl/all-about-organic/kan-bio-de-wereld-voeden

7.15. Grote vluchtelingenstromen beter te voorkomen en op te vangen met de ev ec

In 3.8. en 4.2. is aan bod gekomen dat het waarschijnlijk is dat grote bevolkingstromen op zoek naar een veilig bestaan op gang komen. In delen van Afrika, Asië en Zuid-Europa zullen mensen op drift raken en de neiging hebben richting West-Europa te trekken.

De vrije­markt­economie niet toegerust om om te gaan met grote vluchtelingenstromen. Mogelijk dat de EU besluit om haar grenzen richting 204 verder te sluiten. Maar of gaat gebeuren, of dit mogelijk is en of daarmee de problemen worden afgewend is nu niet te overzien.
De ev ec kan beter omgaan met de vluchte­lingen­proble­matiek. Kijkend naar de problemen die rond 2040 op ons afkomen wordt nu globaal toelicht waarom de ev ec hiermee wel kan omgaan.

Bij een volgend thema wordt dieper ingegaan op waarom de ev ec hiervoor principieel geschikter is dan de vrijemarkteconomie. Ook wordt in detail toegelicht hoe de ev ec omgaat met de vluchtelingenproblematiek.

Het voorkomen van vluchtelingenstromen
Vluchtelingenstromen kunnen worden voorkomen door te zorgen voor stabiliteit in de regio waar mensenlevens bedreigd worden door repressie, oorlog, genocide, voedselschaarste, overstromingen of droogten.

Een belangrijk onderdeel van die stabiliteit is het voorkomen van voedselschaarste. In 7.14. is al aangegeven dat de ev ec zo is georganiseerd dat gedragsverandering van de welvarende consument en een betere voedselverdeling wereldwijd de schaarste grotendeels zullen voorkomen.

In 7.13. is al aangegeven dat de ev ec beter in staat is om stabiliteit in de Afikaanse regio's te bewerkstelligen, doordat regio's in Europa samenwerken met regio's in Afrika.

Om stabiliteit in een land of regio te bereiken kan het nuttig zijn om economische en/of politieke druk uit te oefenen. Zoals we in 7.12.zagen heeft de ev ec in principe voldoende mogelijkheden om de regering van een land zo te beïnvloeden dat vluchtelingenstromen kunnen worden voorkomen.

Daarnaast zal de ev ec gevestigd in Afrika ook de uitdagingen die genoemd zijn in 7.4. tot en met 7.11. oppakken. Ook hierdoor zal Afrika stabieler blijven.
Het goed omgaan met vluchtelingenstromen
Voedselschaarste in Afrika wordt deels veroorzaakt door klimaatverandering. Klimaatverandering gaat er ook toe leiden dat delen van Afrika nauwelijks bewoonbaar zullen zijn. Extreme hitte en overstromingen bijvoorbeeld, leiden tot volksverhuizingen.

De ev ec kan dan werken aan een goede opvang in de regio of een goede opvang in de eigen regio.

Het kan hierbij nuttig zijn om economische en/of politieke druk uit te oefenen op landen die niet werken met de normen en waarden van de een ev ec. Zoals we in 7.12. zagen heeft de ev ec voldoende mogelijkheden om deze landen nadrukkelijk te verzoeken om vluchtelingenstromen in goede banen te leiden.

7.16. Pandemieën veel beter op te vangen in even­wichts­eco­nomie

Het Coronavirus legt in 2020 de economie langdurig en bijna volledig plat. Het virus blijft daarna ook de economie en de samenleving teisteren. In 3.9. is al vermeld dat vergelijkbare pandemieën binnen afzienbare tijd te verwachten zijn.

In het volgende thema zal al uitgebreid aan bod komen waarom de ev ec veel beter met de Coronapandemie zou omgaan. De belangrijkste punten worden nog even benoemd:

Overheden hebben de vele waarschuwingen en rapporten van virologen over een goede voorbereiding op dergelijke pandemieën lang voor de Coronapandemie telkens genegeerd. In het vorige thema is aangegeven waarom in de ev ec beleid op de lange termijn belangrijk is en men de voorbereidingen voor het uitbreken van een pandemie zou hebben getroffen.

Ook is in het voorafgaande thema het crisismanagement van de Nederlandse regering in de beginperiode van de crisis onder de loep genomen. Hier is aan bod gekomen dat de mogelijkheden binnen de ev ec maken dat dit crisismangement waarschijnlijk effectiever zal zijn.

De Coronapandemie legt de zwakheden van de marktwerking bloot. Dat kun je goed zien als hetgeen er gebeurt in de vrijemarkteconomie in 2020 vergelijkt met hoe dit in de ev ec zou verlopen. Zonder op deze plaats in detail te treden wordt in deze vergelijking duidelijk dat een economie gebaseerd op onderling vertrouwen meerwaarde heeft.

Maar ook zou tijdens de Cronacrisis financiële steun aan de bedrijven en zzp'ers overbodig zijn, zou er geen werkloosheid ontstaan -ja, in 2020 nog wel- en zouden de in de vrijemarkteconomie haperende productieketens soepel blijven lopen.

7.17. Veel minder overgewicht en oplossingen voor vergrijzing in even­wichts­eco­nomie

Veel minder overgewicht en obesitas
In 4.2. is aan bod gekomen dat in Nederland en België een groeiend aantal mensen overgewicht en bijbehorende ziekten zullen krijgen. De vrije­markt­economie zal dat rond 2040 een ernstige problemen gaan veroorzaken. Er zijn dan te weinig werkenden.

In de vrije­markt­economie is de verleiding van ongezonde producten te groot. De honderden reclame boodschappen per dag, de manier waarop je door de supermarkt geleid wordt, snackbars in de buurt van scholen, pizza bestellen via app op het schoolplein. Begrijpelijk, de individuele ondernemer of de winkelketen zal er alles aan doen om de omzet te vergroten en dat leidt in toenemende mate tot dit soort grote verleidingen. De Nederlandse overheid probeert via het preventieaccoord alles aan om het tei te keren. [prevacc] Dat is een onbegonnen zaak omdat ondernemers nieuwe manieren zullen vinden om de klant te verleiden. De overheid holt er altijd achteraan met het regulering van de vrije markt.

De ev ec heeft geen ondernemers de klant graag meer ongezonde producten zouden willen verkopen. In het model van de ev ec, waarbij iedere organisatie vaste inkomsten heeft van een vaste klantenkring zal een ondernemer niet streven naar meer omzet. Hij verdient al een goede boterham. (Overigens zijn zijn inkomsten het resultaat van hoe de samenleving het heeft ingericht en hij is op die basis begonnen.) Een belangrijke reden van de toename van overgewicht vervalt daarmee.
In de ev ec wordt de lokale economie vormgegeven door de gemeenschap. Omdat de gemeenschap als geheel stuurt zal het algemeen belang centraal staan. En het is in het belang van de gemeenschap om een samenleving te hebben met een gezonde, vitale bevolking. Daarom zal de maatschappij in principe worden in gericht zonder verleidingen van ongezonde producten en zonder bijbehorende reclameboodschappen.

---
[prevacc] Aantal mensen met overgewicht stijgt: 'Verleiding ongezonde producten te groot', nu 18 mei 2022 https://www.nu.nl/gezondheid/6201461/aantal-mensen-met-overgewicht-stijgt-verleiding-ongezonde-producten-te-groot.html Drinken, roken en overgewicht ondanks Preventieakkoord 2018 nog lang niet genoeg omlaag: 'Rijksoverheid moet tandje bijzetten' https://eenvandaag.avrotros.nl/item/drinken-roken-en-overgewicht-ondanks-preventieakkoord-2018-nog-lang-niet-genoeg-omlaag-rijksoverheid-moet-tandje-bijzetten/ Leuk: Goede tips Gezonde voedingspatronen https://www.nice-info.be/nutrinews/gezonde-voedingspatronen
Oplossingen voor vergrijzing
In 3.10. is ter sprake gekomen dat er door de vergrijzing te weinig mensen beschikbaar zullen zijn om de economie in de toekomst draaiende te kunnen houden. We zullen nu zien dat er in de ev ec ondanks de vergrijzing genoeg er mensen zullen zijn om de gehele ev ec draaiende te houden.
Er zijn minder mensen nodig in de economie
In de ev ec zijn veel van de beroepen uit de vrije markt overbodig omdat de economie effeciënter is ingericht.
Nauwelijks activiteiten in de markting
Zo zijn veel beroepen uit de marketing sector overbodig omdat de reclame zoals we die uit de vrije markt kennen overbodig is.
Niemand werkzaam in harde financiële sector
Ook is de gehele financiële sector zoals we die nu kennen van banken, schaduwbaken, flitshandelaren, beleggingsmaatschappijen en het beleggingsdeel van pensoenfondsen met toeleveranciers (advokaten, catering, autolease, gebouwbeheer, etc) overbodig. Een organisatie komt daarvoor in de plaats. Door deze efficiëntere manier van inrichten van de economie komt veel arbeid vrij die bijvoorbeeld door de vergrijzing nodig kan zijn.
Organisaties werken efficiënter dan bedrijven
Verder is de functie van organisaties (ipv bedrijven) afgeslankt: Organisaties hebben uitsluitend als doel om goede duurzame producten en diensten te maken voor de samenleving.
Managementlagen die bezig zijn met strategische belangen van een bedrijf (overnames, groei, nieuwe markten, etc.) zijn overbodig in de ev ec. Zoals al eerder ter sprake is gekomen dienen die afzonderlijke bedrijfsbelangen niet het algemeen belang.
In de ev ec kent daarom een centrale organisatie die alle andere organisaties op hoofdlijnen stuurt. Deze centrale organisatie zal wel het algemeen belang (kunnen) dienen.
Minder ongezonde producten dus minder personeelsdruk in de gezondheidszorg
Hierboven zagen we al waarom in de ev ec de consument niet met ongezonde producten verleid zal worden. Mensen zullen daardoor een gezonder leven leiden. Hierdoor zijn er minder huisartsbezoeken, ziekenhuisopnames, minder revalidatie en minder tandartsbezoeken nodig. In die sector komen dus veel uren vrij.
Duurzame producten dus minder personeel nodig
Als we nog even hierop verder gaan: de consument zal in de ev ec ook niet verleid worden om een overdaad aan veelal wegwerpspullen te kopen. Hierdoor is er geen overconsumptie. En uiteraard worden in de ev ec duurzame producten verkocht. Er worden dus minder producten verkocht en ze blijven ook nog eens langer goed. Hierdoor zijn naar alle waarschijnlijkheid minder mensen nodig in het deel van de economie dat producten maakt. En er zijn ook geen mensen nodig die de niet geproduceerde spullen zouden moeten verwerken in de afvalverwereking of bij de recycling.
Ook hierdoor kunnen gaten opgevuld worden die door de vergrijzing zouden kunnen ontstaan.
De gerichtheid op het algemeen belang maakt ook dat we minder bezig moeten zijn met de ongelukken en ongelukjes die wel onderdeel zijn van de vrije markt
Nederland en België zijn vanaf 2022 intensief bezig met het stikstofprobleem. Boeren worden geraakt in hun bestaan en besteden daar veel energie en tijd aan. Boeren moeten met veel geld geholpen of uitgekocht worden en de politiek is veel tijd kwijt met het managen ervan.

Indien eerdere kabinetten het algemeen belang centraal als uitgangspunt hadden genomen dan zouden in het verleden andere keuzes zijn gemaakt. Er was nauwelijks tijd en geld nodig nodig geweest voor het stikstofprobleem. Natuurlijk is het achteraf altijd makkelijk praten.
In een ev ec waar het gemeenschappelijk belang voorop staat zouden hoogst waarschijnlijk minder dramatische keuzes zijn gemaakt.

De gerichtheid van de ev ec op het geheel maakt dus dat er uiteindelijk veel minder arbeidsuren verloren gaan aan het blussen van brandjes.
Intensieve begeleiding van iedereen betekent minder maatschappelijke kosten door minder criminaliteit
De ev ec kent zogenaamde netwerken van aandacht en begeleiding. Iedere burger maakt deel uit van een of meerdere netwerken en krijgt intensieve begeleiding op het werk maar ook privé. Die aandacht en begeleiding zorgt er ook voor dat mensen die de neiging hebben om zich richting criminaliteit te begeven wordt ver van te voren wordt gecorreerd door zijn/haar netwerk. Hierdoor is er nauwelijks criminaliteit. Ook drankmisbruik en andere verslavingen zullen afnemen. Dat houdt in dat er minder politie, minder rechters, minder gevangenissen, minder reclasering en minder therapeuten nodig zijn. Minder mensen bezig met het opsporen van witte boorden criminaliteit, belasting ontduiking, ...

Maar aan slachtofferzijde is enorme winst. Minder verkeersslachtoffers, minder slachtoffers van geweldsdelicten, minder verkrachtingen, minder mensen die opgelicht zijn, minder slachtoffers op sociale media. Doordat er nauwelijks slachtoffers zijn worden veel medische voorzieningen minder belast, is er veel minder psychische hulp nodig, enzovoorts. Maar ook: iedereen die geen slachtoffer is geworden kan gewoon doorgaan met zijn sociale en zijn werkende leven.
Iedereen neemt deel aan het arbeidsproces
Door de manier waarop de ev ec is ingericht kan in principe niemand zijn kapitaal gebruiken om anderen voor zich laten werken en zelf te rentenieren: Iedereen die kan werken neemt normalerwijze op een of andere wijze deel aan het arbeidsproces. Hierdoor zijn er veel mensen dan in de vrije markt die deelnemen aan het arbeidsproces.
Conclusie: Vergrijzing veroorzaakt geen knelpunten
In de ev ec zijn er dus veel minder mensen nodig om de economie en het maatschappelijke systeem draaiende te houden. Het totaal aantal te werken uren in de ev ec in principe veel lager. Zonder vergrijzing zou dat betekenen dat iedereen een werkweek ver onder de 38 uur hebben. Hoeveel dat is, is ook afhankelijk van wat de gemeenschap onderling afspreekt. Met de druk van de vergrijzing is de verwachting dat de gemiddelde werkweek een aantal uren zal toenemen maar niet de 38 uur zal naderen.
Iedereen is mentaal en fysiek fitter
Fysiek fitter
Hierboven zagen we waarom de consument in de ev ec niet met ongezonde producten verleid zal worden. In principe is dus iedereen veel fitter en blijft iedereen productiever in zijn werkzame leven.

Omdat werk geen straf meer is maar iets leuks zullen veel ouderen die nu nog in de eenzaamheid belanden waarschijnlijk langer een steentje willen blijven bijdragen. En dat kan omdat iedereen begeleid wordt.
Mentaal fitter
Door de netwerken voor aandacht en begeleiding wordt iedereen in principe gehoord en opgevangen in de samenleving. Hierdoor voelen mensen zich meer hun gemak in de samenleving en houden ze vertrouwen in hun omgeving. En omdat de ev ec investeert in opleidingen, ook op privé-terrein, zullen mensen zich mentaal beter voelen.
Iedereen is breder inzetbaar
In de ev ec zullen werkenden zich flexibeler opstellen en door het stimuleren van hun persoonlijke ontwikkeling zijn ze breder inzetbaar.
Conclusie: Meer (werk)plezier en meer hartstocht maakt mensen waardevoller voor de samenleving
Essentie van bovenstaande is dat de mens centraal staat in de economie en de economie het mogelijk maakt dat iedereen zich persoonlijk ontwikkelt. En omdat werk niet een manier is om geld te vergaren en goederen te kopen, maar een manier is om jezelf te ontwikkelen en deel te nemen aan de samenleving maakt dat mensen hun werk met meer plezier doen en er meer hun ziel en zaligheid in liggen.

En uiteindelijk betekent dat ook dat zij meer voor de samenleving gaan betekenen. En dan het hoeft nog niet eens zo te zijn dat zij productiever worden.

7.18. Geen instabiele samenlevingen in even­wichts­eco­nomie

In 3.11. is toegelicht waarom onze samenlevingen telkens instabieler zullen worden na 2040. Om allerlei redenen zijn grote groepen mensen niet meer solidair met elkaar en zoeken een eigen weg.

In de ev ec worden we sterk gestimuleerd om weer samen op te trekken. Dit gebeurt voornamelijk op lokaal nivo. In 8. wordt het functioneren van de ev ec op lokaal nivo toegelicht en in 8.12. worden de mechanismen in de ev ec beschreven die ervoor zorgen dat de samenleving stabiel blijft.

7.19. Even­wichts­eco­nomie heeft de veerkracht om na tegenslagen telkens weer de weg omhoog te vinden

Na 2040 zullen we niet voortdurend in alle hevigheid geraakt worden door rampen. Wel zullen problemen en rampen telkens weer optreden. Je moet het dak maken als het niet regent, liefst als de zon schijnt. De perioden dat het even kan zullen optimaal moeten gebruiken om ons leven weer zo goed mogelijk op orde te krijgen.

Zoals we in deze paragraaf 7. gezien hebben kan de samenleving in de ev ec altijd een perspectief, hetzij doordat de samenleving goed georganiseerd, hetzij doordat de economie goed georganisaeerd is. En daar waar we in de vrije markt moeten wachten dat de economie weer aantrekt kan in de ev ec de economie zo vormgegeven worden dat problemen snel aangepakt worden en de economie zo optimaal mogelijk draait, zodat mensen hun leven weer kunnen oppakken.

Maar de ev ec is bij uitstek geschikt om structurele oplossingen op lange termijn te bieden. We hebben in 7. gezien dat bijvoorbeeld het grondstoffen probleem maar ten dele oplosbaar is en we dus forse stappen terug zullen gaan. Voor veel andere problemen moeten wel door een diep dal, maar binnen de ev ec is wel de mogenlijkheid om op termijn de weg omhoog weer te vinden.

8. Lokale aanpak: inspiratie voor gemeenten en lokale groepen deelnemers aan de even­wichts­eco­nomie

In paragraaf 7. is de globale invalshoek van de ev ec belicht. We hebben gezien hoe de ev ec als globaal economisch systeem de wereldproblemen kan aanpakken.
In deze paragraaf gaan we bekijken hoe gemeenten geïnspireerd door de stuctuur van de even­wichts­eco­nomie lokaal zouden kunnen omgaan met de rampen die op hen af komen. Ook wordt ingegaan op hoe delen van de samenleving door lokaal samen te werken binnen de ev ec direct lokaal voordeel hiervan zullen gaan krijgen na 2040.

Inspiratie voor gemeenten, en mensen die handelingsperspectief zoeken
Deze paragraaf is bedoeld om een inspiratie te zijn voor hoe gemeenten/gemeentenraden vanaf nu zouden kunnen gaan anticiperen op de gebeurtenissen na 2040.
Ook kan het een inspiratie vormen voor mensen die op zoek zijn naar handelingsperspectief: Mensen die hanbelingsperspectief met impact zoeken, kunnen zich aanmelden bij de ev ec. Zij kunnen met andere lokale deelnemers invulling te geven aan een weg omhoog na 2040.
Het voorbeeld van Ungersheim
Een gemeentebestuur zou zich kunnen afvragen of zij haar gemeente zo kan inrichten en haar inwoners zo kan begeleiden dat het leven er ook na 2040 leefbaar is. Om deze vraag te kunnen beantwoorden gaan we gaan eerst eens bekijken of een gemeente een ommekeer in de manier van leven van haar burgers zou kunnen bewerkstelligen.

Dat de inwoners van een gemeente onder invloed van een bevlogen gemeentebestuur wel degelijk een andere levenswijze kunnen gaan oppakken bewijst het voorbeeld van Ungersheim in de Elsas. Daar zorgde de burgemeester ervoor dat het dorp redelijk zelfvoorzienend is geworden, zowel wat voedsel als wat energie betreft.
Ungersheim - Ein Dorf versorgt sich selbst
Qu'est-ce qu'on attend? / Waar wacht men op?

Ungersheim is een klein dorp van zo'n 2000 inwoners waarin de omslag bereikt kon worden door de directe invloed van één man die midden in zijn gemeente is gaan staan. In grotere gemmenten kan dat niet door slechts één persoon gebeuren. Grotere gemeenten kunnen zo'n transitie doorlopen door de structuur van de ev ec op te zetten.

De zelfvoorzienendheid op het gebied van voedsel en energie is indrukwekkend maar beperkt: Voor de vele andere producten en diensten maakt de gemeente gebruik van de omgeving. Dat is na 2040 niet meer houdbaar omdat de economie van de Elsas zal inzakken op het moment dat grote delen van de wereld in crisis zijn.
Ungersheim zou samen met andere zelfvoorzienende gemeenten kunnen gaan samenwerken volgens de structuur van de ev ec om ook na 2040 hun inwoners een redelijk veilig bestaan te kunnen bieden. De gemeenten hoeven dan geen buurtgemeenten te zijn, wel de dichstbijzijnde op zelfvoorzienigheid gerichte gemeenten of organisaties.

Voor de bewoners van Ungersheim, maar eigenlijk voor iedereen, is het belangrijk om na 2040 nog een perspectief te hebben op verbetering van de situatie wereldwijd. In 5. is toegelicht dat met een dominante vrije markt niet mogelijk is. Om de bewoners toch perspectief te bieden zouden zij deel moeten uitmaken van een economisch systeem dat uiteindelijk wel een uitweg kan bieden. In 7. is toegelicht dat de ev ec wel die mogelijkheden heeft.

---
Autarkie: Ein Dorf steht auf eigenen Beinen, Südkurier 21 juli 2017 https://www.suedkurier.de/ueberregional/wirtschaft/Autarkie-Ein-Dorf-steht-auf-eigenen-Beinen;art416,9341929 Aus eigener kraft Ungersheim im Elsass entwickelt sich zum autarken dorf, trendsderzukunft.de 24 april 2019 https://www.trendsderzukunft.de/aus-eigener-kraft-ungersheim-im-elsass-entwickelt-sich-zum-autarken-dorf/

We gaan nu bekijken welke stappen gemeenten en/of deelnemers aan de ev ec kunnen nemen om na 2040 lokaal een redelijk bestaan te kunnen behouden. Deze stappen zijn overigens bijna allemaal ook vergelijkbaar met hoe de ev ec lokaal zou kunnen worden opgezet.

8.1. Bouwen aan een sterke lokale economie

Lokalere economie
Wetende dat na 2040 het mondiale economische systeem langdurig nauwelijks zal functioneren -zie 4.2.- is het van belang dat dan een sterk lokaal economisch systeem ervoor kan zorgen dat de economie in ieder geval nog de echte behoeften van de inwoners van de gemeente kunnen vervullen. De lokale economie moet dan in de echte levensbehoeften en in inkomen/werk voor de inwoners kunnen voorzien. Hierboven is al op diverse plaatsen toegelicht dat dit onmogelijk is in een vrijemarkteconomie.
Burgers verantwoordelijkheid laten nemen voor hun toekomst
Iedere gemeente kan gaan inventariseren welke elementaire goederen/diensten binnen de eigen gemeente gemaakt kunnen worden en wat van andere naburige gemeentes betrokken kan worden. Te denken valt aan water, voedsel, electriciteit, warmte, lokaal transport, kleding, elementaire communicatie, bouwmaterialen, elementaire medische voorzieningen. Anno 2020 heeft een gemeente hierop weinig invloed. Toch is zaak om dit soort elementaire behoeften voor 2040 zeker te stellen. Daar zou de gemeente zo snel mogelijk mee moeten beginnen en geleidelijk haar bewoners bij moeten gaan betrekken. Een keuze maken

Op termijn zal de gemeente haar burgers duidelijk moeten laten kiezen voor welke zaken zij na 2040 essentieel vinden en hoe de beroepsbevolking door een nieuwe werkverdeling hieraan gaat bijdragen.
Het credo is dan: Geen bijdrage dan geen toegang tot essentiële voorzieningen waar men gemeenschappelijk aan gewerkt heeft. De burgers zullen samen verantwoordelijk moeten gaan nemen voor hun voortbestaan.

Veel mensen zullen namelijk pas willen veranderen als het echt niet anders meer kan, citaat van Jean Monnet aan het begin van dit thema. Als het echt niet anders meer kan dan komt de verandering te laat en moet men naderhand leren leven met de consequenties.
Een lokale economie die kan overleven als de globale economie instort
Gezien de na 2040 te verwachten economische ontwikkelingen zullen bedrijven die internationaal opereren weinig overlevingskansen hebben. Bedrijven gericht op de internationale markt zullen na 2040 gaten nalaten in de gemeente. De faillissementen en de daarmee gepaard gaande onrust zullen dan veel aandacht vragen van de gemeente. Daar zou een gemeente rekening mee moeten houden in haar beleid.

Het weren van dat soort bedrijven betekent dat de gemeente na 2040 veel stabieler kan opereren. Om dan overeind te kunnen blijven zal de gemeente er nu voor moeten zorgen dat dat bedrijven die afhankelijk zijn van de internationale handel en/of productieketens zich niet meer gaan vestigen binnen de gemeente. En bestaande globaal opererende bedrijven zouden zoveel mogelijk gestimuleerd moeten worden om zich om te vormen of elders te vestigen.

Concreet zou dat bijvoorbeeld betekenen dat een meubelwinkel die grotendeels meubels uit Azië verkoopt na 2040 niet meer onderdeel zouden moeten uitmaken van de lokale economie. Hetzelfde geldt voor industriële productiebedrijven gericht op de wereldmarkt, supermarkten die hun producten nauwelijks lokaal betrekken [ege], agrarische bedrijven gericht op de mondiale afzetmarkt.
Iedere gemeente zou een inventarisatie moeten maken van welke type bedrijven er nu binnen de gemeentegrenzen zijn en welke bedrijven men na 2040 binnen de grenzen zou willen hebben. En met name bij dit laatste zou ze haar inwoners moeten betrekken.

De gemeente kan beginnen met bewuste keuzes te maken voor bedrijven die een zo lokaal mogelijk afzetgebied hebben en lokaal werkgelegenheid bieden. Anno 2020 maakt het lokaal produceren slechts een klein deel uit van de totale economie omdat we onderdeel zijn van een globaal opererende vrije markt. Maar een initiatief als herenboeren [hb] en vele anderen geeft een goede indruk hoe lokaal produceren zou kunnen worden vormgegeven.
Uiteindelijk, al naar gelang 2040 dichter bij komt, zal lokaal produceren de belangrijkste manier worden om het lokale economisch systeem nog draaiende te kunnen houden. Als de gemeente geen beleid maakt dan is rond 2040 niet de juiste infrastructuur aanwezig en stort de lokale economie in.
Een lokale economie die gedragen wordt door klanten die uitsluitend lokaal kopen
Om een lokale economie echt van de grond te krijgen moet een grote klantenkring bereid zijn om bijna uitsluitend lokaal te kopen. De gemeente zou hiertoe initiatieven als herenboeren [hb] kunnen stimuleren. Bij het opzetten van een herenboeren boederij zoeken initiatiefnemers mensen die bereid zijn om gezamelijk te investeren in een boederij en als eigenaar duurzame en niet te dure producten af te nemen. Het nadeel van deze manier van werken is dat bij het opzetten van ieder nieuw bedrijf weer opnieuw investeerders moeten worden gevonden. Investeerders moeten voor ieder nieuw op te richten bedrijf weer overtuigd worden van de meerwaarde, de duurzame bedoelingen van de intiatiefnemers, etc.

Binnen de setting van de ev ec zou lokale productie beter kunnen worden opgezet: De deelnemers aan de ev ec hebben bij andere intitiatieven al gezien dat het betrouwbaar is, de opzet werkt en zij weten precies welke visie er gehanteerd wordt.
En een praktisch voordeel is natuurlijk dat prijs van producten en diensten lager zijn dan in de vrijemarkteconomie.
---
[hb] Herenboeren.nl boederijwinkels; lekker bij de boer [https://www.foodbusiness.nl/bedrijven/artikel/10892811/een-boer-verdient-ook-loon-naar-werken] http://www.omslag.nl/wonen/ecodorpen.html
Betrouwbare structuur is essentieel in een economisch systeem
Tot nu toe zijn enkele voor de hand liggende aspecten van een lokaal functionerde economie aan de orde geweest. Wat niet aan de orde is geweest is hoe je dat in de praktijk gaat vormgeven. Dan moet er een structuur zijn. Een structuur die ervoor zorgt dat alles in elkaar past en werkt. Deze structuur is de basis van de ev ec. De structuur wordt in detail elders beschreven. In 7.2. wordt deze structuur globaal beschreven en toegespitst op de gebeurtenissen na 2040.

8.2. Voorzieningen treffen voor een lokaal financieel stelsel

In 3.12. is aan bod gekomen dat het huidige financiële stelsel slecht gaat functioneren of zal ophouden te bestaan. Als het globale financiële stelsel er niet meer is, is er een alternatief nodig.

Eenvoudig lokaal alternatief voor het oude globale financieel stelsel
Gewoon weer een nieuwe bank oprichten en hopen dat dat zin heeft in de dan heersende chaotische situatie is ijdele hoop. Daardoor worden namelijk weer dezelfde fouten gemaakt. De bank gaat immers geld uitlenen aan mensen die het met rente gaan terugbetalen. Van die rente 'leeft' de bank. Daarmee parasiteert de bank op een economie die toch al nauwelijks draait. En een bank kan pas funcioneren als er een enigsinds draaiende economie is. De bank gaat immers geld uitlenen aan mensen die het met rente kunnen gaan terugbetalen.

Met het geleende geld van de bank zou een onderneming worden opgezet of een huis worden gebouwd, of andere zaken die economische bedijvigheid bevorderen. Maar het is maar de vraag of dat inderdaad optimaal gebeurt. Het geld kan bijvoorbeeld uiteindelijk ook in de zakken van enkelen terecht komen zodat de economie als geheel er nauwelijks iets mee opschiet.

In de ev ec geldt dat geld moet blijven rollen. Dit is in de structuur van de ev ec ingebakken. Ook geldt dat samenwerken uiteindelijk veel beter is voor de economie dan concurrentie. Ook samenwerken is een pijler van de ev ec. Hierdoor wordt economische bedrijvigheid op een veel robuustere manier gestimuleerd.

Als het oude financiële stelsel slecht functioneert dan moet er een alternatief komen dat past binnen het economisch systeem beschreven in 8.1.. Het alternatief moet lokaal zijn omdat alleen dan zeker is dat het de lokale economie zal blijven draaien. Ook moet zo'n alternatief eenvoudig zijn.
Het voert binnen deze context te ver om dit alternatief te beschrijven. Dit systeem wordt elders uitgebreid beschreven.
Nieuwe (lokale) munt
Om nog een sterke lokale economie te kunnen hebben zal de waarde van arbeid en de waarde van middelen om iets te maken en het algemeen belang verdisconteerd moeten worden in de prijs van een product of dienst. Belangrijk is dan of de prijs wel het belang van de gemeenschap dient. Als dit algemeen belang centraal staat bekent dat uiteraard ook dat de lokale economie bloeiend gehouden wordt.

Daarvoor is een munt nodig die lokaal vertrouwd kan worden. In het verleden zijn er lokale munten van betenis geweest die de lokale economie stimuleerden. [lm] Zeker in tijden van crisis kon die lokale munt een en belangrijke steunpilaar zijn bij het draaiend houden van de lokale economie.

Na 2010 is de lokale munt met golfbewegingen voorzichtig aan het opkomen in Nederland [lmned] en België. [lmbel] Ook dan is het versterken van het midden en klein bedrijf een belangrijk argument.

Omdat de globale vrijemarkteconomie na 2040 niet meer zal aantrekken is een lokale munt blijvend nodig om een sterke lokale economie te ondersteunen. Bij het opzetten van een lokale munt zou de gemeente en de lokale burger betrokken moeten zijn.

Bij het opzetten van een lokale munt zouden de volgende overwegingen meegenomen kunnen worden:
Bij 8.7. is al aan bod gekomen dat onze digitale infrastructuur in de toekomst gebrekkiger zal functioneren. Een toekomstbestendige lokale munt zou daarom ook onafhankelijk digitale apparatuur moeten kunnen functioneren.
De munt zou primair een ruilmiddel voor arbeid en grondstoffen moeten zijn. Hierdoor blijft alle geld rouleren en blijft de economie optimaal draaien.

---
[lm] Lokale munteenheid https://nl.frwiki.wiki/wiki/Monnaie_locale
---
WIR Bank https://nl.frwiki.wiki/wiki/Banque_WIR Lokaal geld, negatieve rente en het wonder van Wörgl https://financieel.infonu.nl/geld/154086-lokaal-geld-negatieve-rente-en-het-wonder-van-worgl.html
---
[lmned] Amsterdamse munt moet lokale ondernemer beschermen, NAPnieuws , 9 feb 2022 https://www.napnieuws.nl/2022/02/09/amsterdamse-munt-uitkomst-voor-lokale-ondernemer/ De opmars van de lokale munt, BN De Stem, 17-11-13 https://www.bndestem.nl/overig/de-opmars-van-de-lokale-munt~ac3f6607/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
---
[lmbel] Wallonië en Brussel tellen 16 lokale munten, Business AM 12 maart 2021 https://businessam.be/wallonie-en-brussel-tellen-16-lokale-munten/

8.3. Sterke professioneel functionerende netwerken met nadruk op sociale cohesie

Nieuwe vormen van lokale samenwerking opzetten
De centrale overheid is bij ernstige rampen niet meer in staat om adequate hulp te bieden. Dat zagen we al bij de ernstige overstromingen in België en Duitsland in 2021, rampen die niets zijn vergeleken met wat ons na 2040 nog te wachten staat. De vele vrijwilligers die vanuit de niet getroffen delen van het land te hulp te schoten zijn ook niet meer te verwachten. Na 2040 zijn er waarschijnlijk in veel meer delen van het land problemen zijn.

Wil je als individu kunnen overleven in een rampsituatie dan heb je niet alleen een goede buur nodig. Dan zal de lokale samenleving zodanig georganiseerd moeten zijn dat zij als een goed geoliede machine kan optreden om burgers op te vangen of om voorzieningen of huizen weer te herstellen.
Daar zal de lokale politiek een belangrijke rol in kunnen spelen. Plannen over hoe te handelen in de diverse situaties zullen moeten zijn uitgewerkt en moeten worden geoefend.
Overigens zal de structuur van de ev ec bewerkstelligen dat dit soort plannen gemakkelijk zullen worden opgepakt door de lokale samenleving.
Professioneel functionerende netwerken
Om dit soort betrokkenheid van de burgers uit de gemeente met elkaar te laten groeien zouden burgers uit alle wijken en/of plaatsen en alle lagen van de bevolking met elkaar in contact moeten komen. Het opzetten van dit soort netwerken kan eigenlijk aleen als dat professioneel wordt opgezet. Hierbij kunnen bedrijven/organisaties en gemeente een rol spelen. Lokaal opererende bedrijven zouden daar belang bij kunnen hebben omdat zij hierdoor een vastere relatie met hun klantenkring kunnen opbouwen.

In de ev ec zijn dit soort professioneel functionerende netwerken een vast onderdeel van de economie en de samenleving. Zij zijn onderdeel van een professioneel gevormde sociale structuur structuur die opgezet is rond het stimuleren van samenwerking, sociale cohesie, actief onderdeel zijn van de samenleving en persoonlijke ontwikkeling. Door deze professionele structuur verloopt de vorming van deze netwerken vanzelfsprekender.

8.4. Lokale klimaatadoptatie, klimaataanpak als onderdeel van groter geheel

Klimaataanpak zal ook op gemeentelijk nivo snel een andere wending krijgen
Rond 2020 betekent klimaatverandering voor de gemeente voornamelijk het bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van Parijs. Zij probeert haar inwoners te bewegen tot verduurzaming door isoleren, het plaatsen van zonnepanelen, een duurzamere verwarming, etc.
Daar zal waarschijnijk na 2030 veel bij gaan komen. Dan zal het besef geleidelijk aan bij het brede publiek doordringen wat in wetenschappelijke kringen al rond 2010 de vrees was: Dit soort inspanningen zijn niet voldoende. De gemeente zou haar inspanningen erop kunnen richten om dit inzicht eerder in de gemeenschap te laten indalen. Hoe eerder dit inzicht gemeengoed is geworden hoe eerder er men gemeentebreed bereid is actie te ondernemen.
Gemeente zou kunnen gaan werken met een ander toekomstperspectief
De kloof tussen wat waar we vanuit gaan als we naar de toekomst kijken en wat wetenschappers ons kunnen vertellen over de toekomst is nog groot. In 2. is hierop al uitgebreid op ingegaan.

Ook bij veel projecten in de gemeente wordt ervan uitgegaan dat in de toekomst alles min of meer blijft zoals het was. Daar zou de gemeente verandering in kunnen aanbrengen. Een eerste stap zou kunnen zijn om bij alle reeds lopende projecten na te gaan of zij nog wel zinvol zijn gezien wat er op ons afkomt. Had het geld achteraf gezien niet nuttiger kunnen worden besteed?
Daarnaast zouden nieuwe projecten niet meer alleen moeten voortkomen uit waar de burgers hier en nu behoefte aan hebben. Er dient veel meer in samenhang gekeken te worden naar de toekomstige problemen, waaronder klimaatverandering.

Daar zal veel exra geld voor nodig zijn. Omdat de uitdagingen van een gemeente telkens groter zullen worden al naar gelang 2040 nadert is dat er niet. Burgers zullen het moeilijker krijgen en exra belasting op gemeentelijk nivo of op rijks nivo wordt daardoor moeilijk.

Dan is er eigenlijk maar een optie en dat is een economisch systeem dat veel effectiever functionert en burgers daardoor over veel meer middelen beschikken.
Gemeente kan alleen klimaatverandering tegen gaan door systeemverandering
Aanpak van klimaatverandering is niet mogelijk met technische oplossingen of eenvoudige campagnes gericht op gedragsverandering. Voor echte aanpak van klimaatverandering is systeemverandering op wereldniveau nodig, zoals we zagen bij 7.8.

Wil de gemeente een echte bijdrage leveren aan klimaatverandering en de vele andere problemen die na 2040 op ons afkomen dan moet de gemeente onderdeel worden van systeemverandering.
Er zijn veel voorstellen gedaan om te komen tot systeemverandering. Dat zijn veelal globale voorstellen die vanuit overheden zouden moeten worden opgepakt en uitgewerkt. Dat gebeurt om allerlei redenen niet. In 6.1. is bovendien toegelicht deze voorstellen geen positieve verandering na 2040 kunnen bewerkstelligen.
In 7.8. is aan de orde gekomen dat de ev ec een systeemverandering brengt die wel klimaatverandering kan keren. Het systeem is wel gedetailleerd uitgewerkt en kan relatief eenvoudig op lokale schaal kan worden ingevoerd. Doordat de ev ec ook de potentie heeft om op diverse plaatsen in de wereld snel te groeien is de gemeente daarmee ook onderdeel van systeemverandering op wereldniveau.
Klimaatadoptatie binnen gemeente
Op het gebied van klimaatadaptatie kan de gemeente wel veel doen.

Allereerst zijn daar de voor de hand liggende (technische) voorzieningen: Wegen, huizen, andere gebouwen, het milieu, medische voorzieningen, opvanglokaties en voedselvoorziening kunnen zodanig worden aangepast dat overstromingen, stormen, droogte en waterschaarste minder gaan leiden tot ernstige ontwrichting.

Om deze voorzieningen geschikt te maken voor na 2040 wordt een uitdaging maar is te doen. Dit wordt hieronder toegelicht aan de hand van de ziekenhuisvoorzieningen.

Het is na 2040 niet voldoende om te wachten tot de gemeente door een ramp getroffen is en dan voorbereidingen te treffen voor precies zo'n zelfde ramp in de toekomst. De impact is dan te groot en wellicht is het niet meer goed mogelijk om nog adequate maatregelen te treffen.

Klimaatadoptatie zou in de brede zin ook het bouwen aan een sterke lokale economie (8.1.) en het opzetten van professionele netwerken (8.2.) die bewerkstelligen dat de bevolking zichzelf beter kan organiseren bij het gemeenschappelijk bestrijden van de gevolgen van een ramp.
Bijvoorbeeld het instand houden van de ziekenhuisvoorzieningen na 2040
Laten we één voorbeeld wat gedetaillerder bekijken: de veranderingen in het lokale ziekenhuis.
Medicijnen en medische hulpmiddelen
Medicijnen en medische hulpmiddelen worden ingekocht op veel plaatsen in de wereld. Na 2040 zal de productie en aanvoer daarvan regelmatig stagneren of stilvallen. De bijbehorende medische voorzieningen komen in gevaar.
Gekeken zou kunnen worden naar wat er lokaal geproduceerd kan worden. Slechts een deel kan lokaal geproduceeerd kan worden en er moeten er nu keuzes gemaakt worden omdat anders in de toekomst niets meer mogelijk is. Hiervoor zou een plan opsteld moeten worden.
Hightech medische apparatuur
De hightech medische apparatuur in een ziekenhuis is ook afhankelijk van voorzieningen buiten het ziekenhuis. Reserve onderdelen en reparatie bijvoorbeeld zullen problematisch worden bijvoorbeeld omdat de grondstoffen voor onderdelen slecht verkrijgbaar zullen zijn, zie 8.6. Ook hiervoor zou een plan en lokale productie een uitkomst kunnen bieden.
Energievoorziening
Ondanks goede noodvoorzieningen zal op den duur de energievoorziening van een ziekenhuis problematisch worden als de energievoorzieningen lokaal niet meer goed functioneren. Ook daar zullen keuzes in gemaakt moeten worden. En het gebouw zal zodanig (her)ontworpen moeten worden dat basale functies toch redelijk in de lucht kunnen blijven als de energievoorziening langdurig hapert.
Financiële middelen
Na 2040 zal de geldstroom die ziekenhuizen draaiend houden afnemen. De landelijk operenende ziekenfondsen zullen het moeilijk krijgen doordat in een crisis nu eenmaal meer behoefte aan zorg ontstaat, het gebrek aan personeel leidt tot hogere salariskosten en de schaarser wordende medicijnen duurder worden. Daarnaast zullen de problemen in het financiële systeem ook ziekenfondsen raken. In tijden van een relatief korte crisis zal een ziekenhuis haar taken wel blijven verrichten, maar al naar gelang het langer duurt wordt dat onder andere in financiëel opzicht moeilijker. Om dit scenario te voorkomen zou een structuur moeten worden opgezet waarbij het ziekenhuis direct door de lokale samenleving in de lucht gehouden wordt. Hiervoor zou de organisatiestructuur van de ev ec kunnen worden opgezet.
Personeel
We weten allemaal dat na 2040 de krapte op de arbeidsmarkt in de vrijemarkteconomie zeer groot zal zijn en dat er geen oplossingen zijn. De medische voorzieningen zoals we die rond 2020 kenden kunnen door personeelsgebrek waarschijnlijk niet meer in de lucht gehouden worden. Natuurlijk kunnen er mensen van het buitenland worden aangetrokken. Maar om al het benodigde personeel, met familie, in Nederland/België een plek te geven is gezien de dan geldende omstandigheden niet mogelijk. In 7.17. is toeglicht dat dit in de ev ec niet het geval zal zijn. Om dit essentiele probleem op te lossen is de enige mogenlijkheid om tijdig over te gaan op de ev ec.
Rol gemeenten en lokale samenleving
En na 2040 zullen veel meer mensen gebruik gaan maken van de ziekenhuisvoorzieningen. Dan moeten de medische hulpmiddelen, de ziekenhuisomvang en de beschikbaarheid van flexibel getraind medisch personeel op orde zijn.

Het voorbereiden van een ziekenhuis voor de chaos na 2040 gebeurt bij voorkeur samen met omliggende gemeenten. Gemeenten kunnen hun lokale ziekenhuis stimuleren om voorbereidingen in gang te zetten. Zij kunnen dit proces begeleiden. Maar uiteindelijk zullen deze voorbereidingen door de klanten/burgers gedragen en begeleid moeten worden. Zeer waarschijnlijk ook in financieel opzicht.

Zoiets kan bijna alleen plaatsvinden binnen een structuur als die van de ev ec. Het ziekenhuis gaat dan (deels) over in de organisatiestructuur van de ev ec. De omwonenden van het ziekenhuis die in de chaotische situatie na 2040 ook nog gebruik willen maken de elementaire voorzieningen die dan overeind kunnen worden gehouden zorgen dat het ziekenhuis zich kan voorbereiden.

Omdat de ev ec veel efficiënter georganiseerd is dan de vrijemarkteconomie is er genoeg arbeidspotentieel om deze extra taken te kunnen oppakken. Ook hebben deelnemers aan de ev ec meer financiële ruimte. Ruimte die zij gezamelijk kunnen gaan gebruiken om bij te dragen aan de nieuwe structuur van hun ziekenhuis na 2040.

8.5. Lokale biodiversiteitsverbetering als onderdeel van een groter geheel

In 3.2. is aan de orde gekomen dat biodiversiteitsverlies mogelijk nog een groter probleem is dan klimaatverandering. Bij 7.9. is aan de orde gekomen dat biodiversiteitsverbetering alleen echt tot stand kan komen als er onmiddelijke wereldwijde inspanningen worden verricht.

Lokaal kan er weinig gedaan worden aan het echte grootschalige verlies aan biodiversiteit zoals dat ook in Nederland en België optreedt.

Uiteraard zijn er lokaal [lbv] en op een wat grotere schaal initiatieven. De Nederlandse provincie Noord-Holland werkt bijvoorbeeld aan een goed opgezet Natuurbeheerplan. [la] Toch lijkt dit plan voorbij te gaan aan de moeilijke keuzes die volgens IPBES, het belangrijkste onafhankelijke orgaan van de Verenigde Naties op het gebied van biodiversiteit, noodzakelijk zijn om biodiversiteitsverbetering tot stand te brengen.

Samenwerkende gemeenten zouden andere keuzes moeten maken bij het omgaan met afvalstoffen, pesticiden en andere gifstoffen, gebruik van landbouwgronden, natuur, industrie en het bewerkstelligen van gedragsverandering bij burgers. De keuzes zouden in lijn moeten zijn van de aanbevelingen [ibes] van het IPBES.

Dit zal voor een gemeente of een groep bedrijven of een groep mensen een uitdaging zijn. Ook hier weer geldt dat de ev ec dit proces efficiënter in goede banen zou kunnen leiden. En in de ev ec is het lokale altijd onderdeel van een groter geheel.

---
[la] Natuurbeheer, met Natuurbeheerplan 2022 en Ontwerp Natuurbeheerplan 2023 https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Natuur/Natuurbeheer NATUURBEHEERPLAN 2022 Provincie Noord-Holland, 28 september 2021 https://www.bij12.nl/wp-content/uploads/2022/01/Natuurbeheerplan-2022-provincie-Noord-Holland.pdf Masterplan biodiversiteit, Provincie Noord-Holland https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiB65am9Pv5AhVgwQIHHfbiDlM4ChAWegQIIxAB&url=https%3A%2F%2Fwww.noord-holland.nl%2FActueel%2FArchief%2F2022%2FMaart_2022%2FAantallen_lepelaars_nemen_toe_in_Noord_Holland_huismussen_worden_zeldzamer%2FMasterplan_biodiversiteit.pdf&usg=AOvVaw3aHx4CTq1yBhqNqIjoBUze Ruimtelijke ordening, biodiversiteit en ecosysteemdiensten, lesmateriaal https://www.publicspaceinfo.nl/media/uploads/files/BDSKILLS_2012_0001.pdf

---
[lbv] biodiversiteit op de kaart, Samen voor Biodiversiteit https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/projecten
Herstelmaatregelen in Nederland bereiken vooralsnog alleen biodiversiteitsverbetering in natte ecosystemen: BIJDRAGE VAN HERSTELMAATREGELEN AAN VERBETEREN BIODIVERSITEIT IN HET NATUURNETWERK, Plan bureau voor de leefomgeving 24 juni 2020 https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2020-bijdrage-herstelmaatregelen-aan-verbeteren-biodiversiteit-natuurnetwerk-4204.pdf
De biodiversiteit wordt door maatschappelijke initiatieven lokaal verbeterd, maar de impact op landelijke schaal is meestal gering: Maatschappelijke initiatieven voor natuur en biodiversiteit in feiten en cijfers, Wageningen University & Research https://www.wur.nl/nl/nieuws/Maatschappelijke-initiatieven-voor-natuur-en-biodiversiteit-in-feiten-en-cijfers-.htm
Om op grote impact te hebben zouden deze tips voor burgers nuttig zijn, mits men daaraan massaal gehoor zou geven: 52 tips voor de biodiversiteit, Europese Commissie https://ec.europa.eu/environment/nature/info/pubs/docs/brochures/biodiversity_tips/nl.pdf

8.6. Milieuverontreiniging, lokale aanpak en aanpak als onderdeel van een groter geheel

In 3.3. is aan de orde gekomen dat milieuverontreiniging qua impact vergelijkbaar is met klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Door op lokaal nivo onderdeel te willen zijn van de in 7.10. geschetste veranderingen van levensstijl en economische activiteiten kan op dit punt vooruitgang geboekt worden. Maar de grote problemen kunnen niet alleen lokaal worden opgelost.

Aanpak milieuverontreiniging voor 2040
Milieuverontreiniging sterk te verminderen door bedrijven die zich richten op het algemeen belang
Bij milieuverontreining zijn bijna altijd economische belangen in het spel. Enkele voorbeelden.

  • Bij de milieuvervuilendende activiteiten van Tata Steel en vele andere milieuvervuilende bedrijven wegen financiële voordelen en/of werkgelegenheid zwaarder dan de volksgezondheid.
  • Het gros van het geld dat wordt verdiend in de landbouw gaat naar bedrijven die om de boer heen cirkelen: handelaren in veevoer, slachterijen, producenten van kunstmest en pesticiden. Deze vaak grote ondernemingen [ll] lobbyen voor behoud van het huidige landbouwsysteem. Zij houden daarmee de verontreinigingen veroorzaakt door de bioindustrie en de intensieve landbouw in stand. [gvland]
  • De plasticindustrie lobbyt tegen de EU richtlijn over wegwerpplastic om door te kunnen gaan met de productie ervan. [plsf]
  • Nederlanders krijgen via voeding en drinkwater meer Pfas binnen dan volgens het RIVM veilig wordt geacht. [rivmpfas]
  • Nederlandse consument moet zich wel degelijk zorgen maken over gevaarlijke stoffen in bijvoorbeeld cosmetica, verzorgingsproducten, schoonmaakmiddelen, speelgoed, tapijten en in regenkleding. [wecf]

Deze milieuverontreiningingen zijn moeilijk op te ruimen. En omdat bedrijven voortdurend nieuwe producten op de markt brengen die milieurisico's kunnen opleveren, werken regels en richtlijnen niet om de toename van de verontreinigingen wereldwijd te stoppen.

Dit soort problemen worden voorkomen als bedrijven niet hun eigen economisch belang zouden nastreven, maar zich zouden richten op het belang van de samenleving als geheel. Dat betekent echter systeemverandering. In het economisch systeem van de ev ec is verankerd dat organisaties gericht zijn op het algemeen belang oftewel op de samenleving als geheel.
Milieuverontreiniging sterk te verminderen door gedragsverandering
Maar ook aan de consumentenkant zou er veel kunnen veranderen.
Daarbij zijn de volgende punten van belang:

  • Transparantie informatie over duurzaamheid van producten.
  • Wegnemen van reclameprikkels die niet duurzaam gedrag stimuleren.
  • Gedragsverandering door consument in omgeving te plaatsen waarin duurzaam gedrag vanzelfsprekend/de norm is. Of door normen te stellen.

Transparantie en wegnemen van reclame prikkels daar kan iedere gemeente met haar beleid lokaal wel verbetering in aanbrengen. Ook zouden gemeenten gedragsveranderingen van hun burgers kunnen bewerkstelligen. De gedragsverandering die in de gemeente Ungersheim teweeg is gebracht is hiervan een voorbeeld.

Transparantie en het ontbreken van reclame prikkels is in de ev ec vanzelfsprekend. In 7.6. is toegelicht dat gedragsverandering een essentieel onderdeel van de ev ec is. Wederom zou de gemeente beter af zijn als het van deze faciliteiten gebruik zou maken.
Lokale aanpak milieuverontreiniging: aanpak bij de bron
Het RIVM adviseert geen groente te eten uit moestuinen in een straal van zo'n 10 kilimeter rond Chemours (voorheen Dupont). Het teflon geproduceerd bij Chemours werd gemaakt van de stof PFOA. PFOA hoopt zich op in het milieu en is schadelijk voor mens, dier en plant. Met verschillende ziekten en doden tot gevolg. [rivmpfas] PFOA is een stof die tegenwoordig voorkomt in praktisch ieders bloed. Ook in het uwe. Zelfs pinguïns op de Zuidpool hebben deze giftige stof in hun bloed. [c8claim]
GenX wordt momenteel gebruikt voor de productie van teflon. GenX is ook een schadelijke stof.

Milieuverontreiniging moet bij de bron worden aangepakt anders is het dweilen met de kraan open. Jammer genoeg gaan gemeenten alleen tot actie over als het hun eigen burgers betreft. In het geval van Chemours in Dortrecht hebben uiteindelijk enkele getroffen gemeenten een rechtszaak aangespannen.

Gemeenten en overheden in Nederland en België hebben vaak laat of niet gereageerd op vervuilingen. Vervuilers zouden veel eerder lokaal moeten worden aangepakt. En als men overal lokaal deze verantwoordelijkheid zou nemen dan zou de wereld er veel beter voor staan.

Maar wanneer zullen gemeenten of mensen uit een lokale samenleving deze verantwoordelijkheid wel opppakken? Zoals we net zagen spelen economische belangen vaak een belangrijke rol. Dat zou niet het geval zijn als men lokaal economisch onafhankelijk was van het vervuilende bedrijf. De lokale economie zou zo flexibel moeten zijn dat het wegvallen van het vervuilende bedrijf gemakkelijk opgevangen zou kunnen worden. Die flexibiliteit is er vaak niet.

Het economisch systeem zou daarom -lokaal- flexibileler moeten zijn. Daar zouden gemeenten naar moeten streven.

In de ev ec is er altijd voldoende werk en kan werkgelegenheid elders wel relatief eenvoudig gecreëerd worden. Dat kan ook omdat de ev ec een flexibel economisch systeem is.

---
[c8claim] https://www.c8claim.nl/artikelen/12-artikelen/47-chemiebedrijf-dupont-heeft-decennialang-de-giftigheid-van-een-bestanddeel-van-teflon-verdoezeld [rivmpfas] RIVM: eet geen groente uit moestuin vlak bij chemiebedrijf Chemours, en pas op met gewassen iets verderop, de Volkskrant 6 ept 2022 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/rivm-eet-geen-groente-uit-moestuin-vlak-bij-chemiebedrijf-chemours-en-pas-op-met-gewassen-iets-verderop~bdd2dac0/ DuPont en wat er in Nederland gebeurde, BNNVara, 25 jan 2017 https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/dupont-en-wat-er-in-nederland-gebeurde
[wecf] https://www.wecf.org/nl/een-snelle-manier-om-te-achterhalen-of-er-pfas-in-jouw-product-zit/

---
[gvland] Terwijl-de-boer-zwoegt-verdienen-grote-bedrijven-goud-geld-aan-hun-harde-werk, de Volkskrant 28 mei 2022 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/terwijl-de-boer-zwoegt-verdienen-grote-bedrijven-goud-geld-aan-hun-harde-werk~bff0f638/ Dit zijn de rijkste ondernemers in de bio-industrie, Quote 22 juni 2022 Betaal boeren een eerlijke prijs, Trouw 21 sept 2018 https://www.trouw.nl/opinie/betaal-boeren-een-eerlijke-prijs~b8482968/ https://www.quotenet.nl/zakelijk/a40370909/dit-zijn-de-rijkste-ondernemers-in-de-bio-industrie/ Natuurlijk milieuverontreiniging treedt op een bepaalde plaats -dus lokaal- op. Maar de oplossing ligt niet alleen bij het lokaal oplossen:
---
[ll] Een lobby van prominente Nederlanders tegen biologische landbouw’foodlog.nl 19 ja 2013 https://www.foodlog.nl/artikel/een-lobby-van-prominente-nederlanders-tegen-biologische-landbouw/allcomments/ De lobby voor de intensieve veehouderij is nietsontziend, Trouw 28 mei 2017 https://www.trouw.nl/nieuws/de-lobby-voor-de-intensieve-veehouderij-is-nietsontziend~b22d5dea/ Boerenlobby misleidt achterban over gevolgen EU duurzaamheidsplannen https://www.ftm.nl/artikelen/boerenfoodlobby-verdoezelt-kansen-voor-boer-met-eu-duurzaamheidsplannen Lobbyen in een veranderend klimaat, scriptie Universiteit van Utrecht 29 aug 2016 https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/25239/Scriptie%20igitur.pdf?sequence=1
---
[plsf] Ordinaire lobby door plasticindustrie in tijden van crisis, Plastic Soup Founbdation https://www.plasticsoupfoundation.org/2020/04/ordinaire-lobby-door-plasticindustrie-in-tijden-van-crisis/ Nederland EU-koploper export plastic afval naar Azië, eenvandaag, https://eenvandaag.avrotros.nl/item/eenvandaag-09-09-2022/
Voorkomen van milieuverontreiniging en milieurampen na 2040
Behalve de milieuverontreiniging die we nu al kunnen constateren zijn er ook milieuveronreiningen te verwachten door de ontwikkelingen na 2040. We gaan bekijken hoe we nu onze omgeving zo kunnen inrichten dat er in de toekomst lokaal geen grote milieuongelukken te verwachten zijn.
Bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen vormen in de toekomst een reële bedreiging
Gezien de chaos die op ons afkomt is het zaak dat er geen stoffen en/of processen zijn die -onbewaakt- een potentieel gevaar vormen voor de volksgezondheid. De vele bedrijven in onze dorpen en steden die werken met gevaarlijke stoffen en een vijftal kerncentrales rond Nederland en België [vkc] kunnen na 2040 een gevaar gaan vormen omdat zij dan niet altijd meer adequaat beheerd kunnen worden. De oorlog in de Oekraïne heeft ons meermaals duidelijk gemaakt dat kerncentrales een doelwit van een agressor kunnen zijn. [vskv]

---
[vkc] - kerncentrales Borsele(Nederland), Tihange(België), Doel(België), Gravelines(Noord-Frankrijk), Cattenorm(Noord-Frankrijk)- https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?ie=UTF&msa=0&mid=1WoDA4389S9wOurgTlAgL4kl0w64&ll=50.629094881535906%2C4.34545794232259&z=8 https://www.portofantwerp.com/nl/grootste-petrochemische-cluster-europa http://avn.geo.uu.nl/09bedrijven/35/35.html https://ibz.be/nl/pers/optreden-tegenover-risico-ivm-de-seveso-sites-10-juli-2019

Een ongeluk in een kerncentrale kan er voor zorgen dat radioactief afval over honderden kilometers wordt meegevoerd waardoor regio's lang niet meer bewoonbaar zullen zijn. [zokc] De vele voorbeelden van schade voor de volksgezondheid door giftige stoffen spreken voor zich.

De risico's van degelijke fabrieken worden ingeschat of berekend op basis van de nog rond 2020 heersende/normale omstandigheden. De klimatologische omstandigheden zullen echter vanaf 2040 veel slechter worden. Ook is te verwachten dat door de chaos de bewaking van de processen en afvalstoffen in dergelijke fabrieken niet altijd meer op orde zal zijn. De economische omstandigheden -wereldhandel stort in- zullen ervoor zorgen dat veel van dit soort bedrijven vanaf 2040 hun deuren zullen moeten sluiten. Dat zal in veel gevallen extra gevaar voor de volksgezondheid en het milieu betekenen.

---
[zokc] ‘Een kerncentrale is niet gebouwd met het oog op een bominslag’, 10 augustus 2022 https://www.standaard.be/cnt/dmf20220809_97642310 'Kerncentrales niet gebouwd op oorlog, bij inslag dreigt grote ramp', NOS 4 maart 2022 https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2419772-kerncentrales-niet-gebouwd-op-oorlog-bij-inslag-dreigt-grote-ramp
---
[vskv] De voormalige kerncentrale in Tsjernobyl Rusland en Oekraïne beschuldigen elkaar van oorlogsgeweld bij kerncentrale, de Volkskrant 21 juli 2022 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/rusland-en-oekraine-beschuldigen-elkaar-van-oorlogsgeweld-bij-kerncentrale~ba012de5/
kerncentrale in Zaporizja https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5292440/rusland-wim-turkenburg-zaporizja-kerncentrale https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20220304_93803461
kerncentrale in Pivdennoukrainsk Explosie bij kerncentrale in Oekraïne, Zelenski noemt Russen 'een gevaar voor de hele wereld', Dagblad van het Noorden 19 sept 2022 https://dvhn.nl/buitenland/Explosie-bij-kerncentrale-in-Oekra%C3%AFne-Zelenski-noemt-Russen-een-gevaar-voor-de-hele-wereld-27934650.html

Het is reëel dat terroristische organisaties die zeker in Afrika na 2040 invloedrijk zullen zijn en door de volksverhuizingen ook een machtsbasis in Europa zullen krijgen. In de chaotische tijden na 2040 zal het voor deze organisaties aantrekkelijk zijn om kerncentrales of andere kwetsbare bedrijven te betrekken bij terroristische aanslagen.

Gemeenten zullen breed moeten gaan samenwerken aan maatregelen die ervoor zorgen dat dergelijke fabrieken voor 2040 in ieder geval voorzieningen hebben getroffen. En zeker als de bedrijfsactiviteiten door een faillisement beëindigd worden. Maar verstandiger is het om deze bedrijven al voor 2040 te begeleiden naar een veilige bedrijfsbeëindiging.
Niets over de schutting gooien
Van veel verontreininging wordt de volle impact pas zichtbaar op de lange termijn. Het gemakkelijker om te denken dat de volgende generatie dat dan wel zal oplossen. Het is verleidelijk om te denken dat afvalstoffen die geloosd worden in een rivier of beek alleen de mensen stroomafwaarts zullen raken en niet de inwoners van de eigen gemeente. Het verplaatsen van de problemen naar anderen of naar de toekomst maakt wel dat de problemen blijven opstapelen.

De samenleving als geheel is er gebaat bij dat iedere gemeente de verantwoordelijkheid neemt voor wat er binnen de eigen gemeentegrenzen gebeurt.

8.7. Lokaal aanpassen aan grondstoffenschaarste

Kunstmest
Een grondstof die schaars wordt is fosfer. Van fosfor wordt kunstmest gemaakt. Rond 2030 wordt de maximale hoeveelheid fosfor gewonnen. Daarna neemt de vraag toe en de beschikbaarheid af. [fo]
----
[fo] https://interessantetijden.nl/2021/10/14/ramp-peak-phosphorous-in-2030-roepen-academici/ https://geografie.nl/artikel/fosfaatschaarste-bedreigt-wereldvoedselvoorziening

De prijs van kunstmest zal daarom na 2030 stijgen. En daarmee worden ook de agrarische producten die verbouwd worden met kunstmest duurder. Op den duur wordt zelfs in de vrijemarkteconomie landbouw zonder kunstmest aantrekkelijker.
Verticale landbouw
Een optie zou dan verticale landbouw kunnen zijn. Verticale landbouw is het telen van gewassen in afgesloten ruimte waarin de omstandigheden geheel met techniek gecontroleeerd worden. De zon is vervangen door ledlampen. De aarde is vervangen door steenwol. De voedingsstoffen worden via water toegediend. Er wordt geen gebruik gemaakt van kunstmest of pesticiden.[vl] Verticale landbouw staat nog in de kinderschoenen, maar is aan een opmars bezig met enkele groenten en kruiden. [opmars]
---
[opmars] https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2021/08/25/plantlab-breidt-indoor-farming-in-amsterdam-uit https://www.infarm.com/

Onder normale omstandigheden zou verticale landbouw met name in grote steden een alternatief kunnen zijn als de hoge investeringskosten en de hoge energiebehoefte voor lief genomen worden. Een belangrijk voordeel is dat de productie onafhankelijk is van weersomstandigheden die door de klimaatverandering minder geschikt zouden kunnen zijn voor landbouw.

Na 2040 is verticale landbouw waarschijnlijk kwetsbaar. De benodigde hoeveelheid technische voorzieningen en specialistische kennis zijn niet altijd meer voorhanden in de minder stabiele tijden die dan volgen. Ook de afhankelijkheid van energie maakt kwetsbaar.
Voor een gemeente en/of een lokale gemeenschap zou verticale landbouw pas zinvol zijn als deze problemen getackeld zijn.

De hoge investeringskosten en de benodigde hoeveelheid technische voorzieningen maken dat verticale landbouw gedomineerd zullen gaan worden door enkele mondiale spelers., [opmars] De ondernemers die rond 2020 zijn begonnen aan het bouwen van een sterke, mogelijk dominante positie op de wereldmarkt hebben de beste uitgangspositie.
Voedselafhankelijkheid van techbedrijven maakt de voedselvoorziening lokaal echter kwetsbaar na 2040. Er is lokaal geen controle over de eigen voedselvoorziening. In tijden van grote schaarste zou zo'n techbedrijf kunnen besluiten om te leveren aan de hoogste bieder buiten de gemeente of lokale gemeenschap.
---
[vl] https://edepot.wur.nl/523437 Bio(ja want eu), verticale landbouw(teveel techniek die kapot kan), urban farming(te weinig opbrengst maar ) https://aardeboerconsument.nl/verticale-kassen-als-oplossing https://nl.wikipedia.org/wiki/Verticale_landbouw https://nl.insectengineers.com/about-us/verticale-landbouw
Landbouw op de grond
Grondgebonden landbouw zonder kunstmest en pesticiden is daarom na 2040 een veel gevallen de betere optie. [grp] Wil een gemeente na 2040 niet in de problemen komen dan zou het dit type landbouw moeten stimuleren. Deze grondgebonden landbouw wordt ook gestimuleerd binnen de ev ec.

En als gemeente behoud van biodiversiteit ook als een beleidsvoornemen hanteert of gaat hanteren dan zou biologische landbouw in het verlengde liggen. [biolv] Maar ook regeneratieve landbouw zou een optie kunnen zijn. [rgl]

Meer over mogelijk landbouwbeleid van gemeente of lokale gemeenschap binnen de ev ec bij het onderwerp voedselschaarste.

---
[grp] https://www.greenpeace.org/nl/natuur/5612/plan-bee-landbouw-zonder-pesticiden/ https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/kan-de-landbouw-niet-zonder-miljoenen-kilo-s-chemische-middelen~bdc493cf/
---
[biolv] https://www.eur.nl/nieuws/de-enige-manier-om-de-wereld-te-voeden-door-over-te-schakelen-op-lokale-en-biologische-landbouw-zegt https://www.tubantia.nl/hetschoneoosten/pesticiden-het-kan-echt-ook-zonder-laat-boer-john-arink-uit-lievelde-zien~ac93a7ab3/
---
[rgl] Wat is regeneratieve landbouw? https://www.voordewereldvanmorgen.nl/artikelen/wat-is-regeneratieve-landbouw “Regeneratieve landbouw kan wel degelijk veel koolstof opslaan” https://vilt.be/nl/nieuws/regeneratieve-landbouw-kan-wel-degelijk-veel-koolstof-opslaan Hoe definiëren we regeneratieve landbouw? https://hetgroenebrein.nl/2020/11/03/hoe-definieren-we-regeneratieve-landbouw/
Grondstoffenschaarste zeldzame metalen
Lokaal kan er natuurlijk weinig gedaan worden aan grondstoffenschaarste die onder andere de energietransitie gaat bemoeilijken.
Schaarse grondstoffen bij energietransitie en in elektronica/ICT producten
Enkele producten waarin schaarse metalen zitten zijn windmolens, zonnepanelen, electrische auto's, laptops, mobieltjes en andere electronica producten. Een economie gebaseerd op lokale, slim opgewekte, duurzame energie is te afhankelijk van zeldzame materialen.

Het produceren van volledig te recyclen producten zou theoretisch kunnen voorkomen dat deze schaarse metalen niet meer beschikbaar zijn. Zoals we al gezien hebben bij 3.4. is dit praktisch nauwelijks mogelijk. En omdat de vraag naar deze producten groeit zullen er zelfs meer grondstoffen gewonnen moeten worden.

---
[wzm] https://www.eoswetenschap.eu/natuur-milieu/groene-elektriciteit-kampt-met-grondstoffencrisis https://www.klimaathelpdesk.org/answers/zijn-windmolens-%C3%A9cht-wel-zo-duurzaam/ kan wel
Verminderen van afhankelijkheid van zeldzame metalen
Toch zijn er wel mogenlijkheden om daar lokaal voorbereidingen voor te treffen. Er kunnen keuzes gemaakt worden die ervoor zorgen dat we minder afhankelijk zijn van schaarse metalen.
Windmolens
Elektriciteit opwekken zonder CO2 uitstoot kan met een windmolens. De huidige generatie windmolens leggen echter een groot beslag op de zeldzame metalen. De exploitatie van dergelijke windmolens zal voor hun economische levensduur beëindigd is mogelijk al tot problemen kunnen leiden. De reparatie van onderdelen waarin zeldzame metalen verwerkt zijn zal op den duur een uitdaging gaan vormen.

Het is echter ook mogelijk om windmolens te bouwen waarin geen zeldzame metalen worden toegepast. [wddd] [weazzm] Gemeenten en lokale gemeenschappen die windmolens gaan plaatsen zouden dit type windmolens in overweging kunnen nemen.

---
[wddd] https://www.change.inc/energie/windmolens-moeten-circulair-worden-om-echt-klimaatvriendelijk-te-zijn-34453
Zonnepanelen
De zeldzame metalen in zonnepanelen als silicium van hoge kwaliteit, zilver en koper worden nauwelijks teruggewonnen. Zonnepanelen hebben een levensduur van 20 à 30 jaar en zullen vanaf 2030 massaal in onze afvalstromen terecht komen. Dan moet er vervanging zijn. Geleidelijk aan zullen deze zeldzame metalen echter in prijs gaan stijgen en uiteindelijk niet meer beschikbaar zijn. [prijszilver] De monopoliepositie van China op dit terrein zou hieraan kunnen bijdragen. Zilver zal rond 2050 echt op zijn.[zschaars]

Gemeenten zouden de aanschaf van zonnepanelen, waaruit deze zeldzame metalen wel kunnen worden teruggewonnen, kunnen stimuleren. [zzm] Als voor 2030 alleen deze hoogwaardig recyclebare zonnepanelen gekocht worden dan is het mogelijk dat we lang gebruik kunnen blijven maken van zonnepanelen. Al zullen niet meer zonnepanelen geproduceerd kunnen worden omdat bij recyclen niet meer grondstoffen zullen vrijkomen.

---
[prijszilver] Vraag zilver stijgt door zonnepanelen naar nieuwe recordhoogte, 25 april 2022 https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/i27021/vraag-zilver-stijgt-door-zonnepanelen-naar-nieuwe-recordhoogte [zschaars] https://www.duurzaammbo.nl/kennisbank/57-kennisbank/planet/4347-schaarsegrondstoffen-2
---
[zzm] Zonne-energie: van hernieuwbaar naar duurzaam, TNO https://www.tno.nl/nl/duurzaam/hernieuwbare-elektriciteit/zonnemodules-massamaatwerk/silicium-zonnemodules-circulair-ontwerp/zonne-energie-hernieuwbaar-duurzaam/ Volledig recyclebare zonnepanelen in aantocht, TNO https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/energietransitie/roadmaps/hernieuwbare-elektriciteit/zonne-energie/pv/recyclebare-zonnemodules/
De provincie Zuid Holland geeft in haar Kennisnotitie Zonnepanelen circulair nog wat aanbevelingen. Al komen zij niet met een remedie voor de schaarste van de zeldzame metalen. Kennisnotitie Zonnepanelen circulair https://circulairemaakindustrie.nl/app/uploads/2021/02/Kennisnotitie-Zonnepanelen.pdf (https://geldoogsten.nl/investeren-in-zilver/)

Deze circulaire aanpak kan alleen succesvol zijn als zeer veel gemeenten hierbij de handen in elkaar slaan. En omdat in de vrije markt de kosten een belemmerende factor zullen zijn is het nuttig om een breed samenwerkingsverband binnen de ev ec aan te gaan. Binnen de ev ec is de kostprijs namelijk aanzienlijk lager dan die in de vrije markt.

Bij deze circulaire aanpak hoort ook dat de recycelbare zonnepanelen zo lokaal mogelijk worden verwerkt en dat verkregen grondstoffen gebruikt worden in een fabriek die zonnepanelen voor de lokale markt maakt.

Overigens wordt door veel zonnepanelen fabrikanten al in 2020 aangegeven dat hun zonnepanelen volledig hergebruikt kunnen worden. Dat is niet hetzelfde als dat de zeldzame metalen eruit gehaald kunnen worden en weer gebruikt kunnen worden in nieuwe zonnepanelen. Men bedoeld dan dat de stoffen wel hergebruikt kunnen worden maar niet altijd op dezelfde hoogwaardige manier als in het oorspronkelijke product: Het is niet rendabel om de restproducten van oude panelen zodanig te bewerken dat er weer nieuwe zonnepanelen van gemaakt kunnen worden.
Verwarmen
Zijn er manieren om warmte op te wekken zonder een groot beslag te leggen op zeldzame metalen?

Lokaal warmte opwekken kan met zonnepanelen in combinatie met een warmtepomp. Maar net hebben we gezien dat voor zonnepanelen relatief veel zeldzame metalen gedolven moeten worden.
Er is een alternatief met minder zeldzame metalen: de heatpipe warmtecollector [hpwc] met langdurige warmteopslag. [hpwo] Gemeenten zouden het plaatsen van een grote warmteaccu voor meerdere huizen kunnen faciliteren. [nagele] Overigens worden heatpipe's in Duitsland een veel toegepast.

Natuurlijk hebben beide alternatieven hun voor en nadelen, maar zonnepanelen in combinatie met een warmtepomp zetten maximaal 30% van de zonne-energie om in warmte en een heatpipe heeft een rendement van zo'n 40%-70%.[rh]
---
[hpwo] Basaltaccu voor continu schone energie, de ingenieur 3 jun 2020 https://www.deingenieur.nl/artikel/basaltaccu-voor-continu-schone-energie https://en.m.wikipedia.org/wiki/Drake_Landing_Solar_Community https://www.vakbladwarmtepompen.nl/onderwerp/energieopslag https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/bouw-infra-maritiem/roadmaps/veilige-en-duurzame-leefomgeving/duurzame-gebouwen-naar-een-energieproducerende-gebouwde-omgeving/thermochemische-warmteopslag/ https://eenvandaag.avrotros.nl/item/engelbert-86-verwarmt-zijn-huis-al-10-jaar-klimaatneutraal-maar-niemand-wil-over-zijn-uitvinding-horen/ https://www.hieropgewekt.nl/kennisdossiers/duurzame-warmteopslag-methoden-voor-woningen-en-wijken https://2-improve.com/cpc-zonnecollectoren/ https://www.kijkophetnoorden.nl/hydrobag-revolutionaire-warmtebatterij-voor-elke-woning/ https://ce.nl/wp-content/uploads/2021/03/CE_Delft_200260_Verkennend_onderzoek_zonthermie_ZH_DEF.pdf https://rensa.nl/nieuws/overtrop-regucor-maakt-zonneboiler-overbodig ? http://www.zonne-energie-wageningen.nl/wp-content/uploads/2013/07/Rapport-inventarisatie-zonthermisch_mei-2013.pdf [nagele] Nagele gasloos door centrale seizoensopslag voor warmte,Bouwtotaal https://www.bouwtotaal.nl/2021/07/nagele-gasloos-door-centrale-seizoensopslag-voor-warmte/
---
[rh] https://s-energynederland.nl/public/uploads/adc72a60f86c5a648ba9e6df75a2dfee.pdf

Er is nog een alternatief met minder beslag op zeldzame metalen: De combinatie van een windmolen gebouwd zonder zeldzame metalen met warmtepompen.
Elektrisch vervoer
De meeste elektrische auto's leggen een groot beslag op de voorraad zeldzame metalen. Het is de vraag of dit deel van autoindustrie op den duur kan blijven voortbestaan.

Maar elektrische auto's met een elektomotor die gemaakt wordt met aanzienlijk minder zeldzame metalen, zijn ook al in productie. [weazzmBEL] Toch blijft het gebruik van het zeldzame metaal lithium in de accu's van de auto een probleem [weazzm] Het goede nieuws is dat accu's zonder zeldzame metalen wel eens de realiteit zouden kunnen worden. [azzm] Dit type elektrisch vervoer, zo lokaal mogelijk geproduceerd, zou eraan kunnen bijdragen dat we ook in de toekomst vervoer blijven hebben.

---
[weazzmBEL] https://www.renouvelle.be/nl/duurzame-energie-zal-zich-ontwikkelen-zonder-zeldzame-aardmetalen/ BELANGRIJK [weazzm] echter de lithium batterij van de electrische auto blijft nog een probleem. Hoe onduurzaam zijn batterijen? https://www.voordewereldvanmorgen.nl/artikelen/hoe-onduurzaam-zijn-batterijen Een nieuwe orde, VPRO Tegenlicht 7 maart 2022 https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2022-2023/een-nieuwe-orde.html In de VPRO Tegenlicht reportage wordt uitsluitend ingezet op technische maatregelen, terwijl ook aan bod komt dat deze technische ontwikkelingen wel erg innovatief zouden moeten zijn om onze huidige levensstijl te kunnen continueren. Gedragsverandering is geen populaire boodschap en wordt daarom mogelijk/waarschijnlijk vermeden.
---
[azzm] Voor accu van toekomst is ritje van 1000 kilometer een makkie, tubantia 2-jan 2021 https://www.tubantia.nl/enschede/voor-accu-van-toekomst-is-ritje-van-1000-kilometer-een-makkie~a80e1286/ Deze doorbraak tackelt het pijnpunt van de elektrische auto, Manners 1 sept 2021 https://www.manners.nl/batterij-kobalt-elektrische-auto-doorbraak/ IBM ontdekt kobaltvrije batterij die lithium-ion overtreft, autovisie 23 dec 2019 https://www.autovisie.nl/nieuws/ibm-ontdekt-kobaltvrije-batterij-die-lithium-ion-overtreft/

Waterstofauto's die nauwelijks zeldzame metalen bevatten kunnen worden geproduceerd, al gebeurt dat nu (nog) niet. [wa] Waterstof auto's die gebruik maakt van groene stroom stoten evenveel CO2 uit als electrische auto's. Daarom zou dit type waterstofauto's te prefereren zijn boven een electrische auto die veel beslag legt op zeldzame metalen.

---
[wa] https://www.milieucentraal.nl/duurzaam-vervoer/elektrische-auto/waterstofauto/ brandstofcel voor bijv waterstof auto zonder zeldzame metalen en met hoger rendement in ontwikkeling. Energie opslaan in waterstof 20 keer effectiever met katalysator van platina-nikkel, 18 november 2019 engineersonline.nl https://www.engineersonline.nl/nieuws/id32165-energie-opslaan-in-waterstof-20-keer-effectiever-met-katalysator-van-platina-nikkel.html

Gemeenten hebben nauwelijks instrumenten om hun burgers tot dit soort keuzes te bewegen. Voor deelnemers aan de ev ec zijn dit soort toekomstige keuzes vanzelfsprekender.
Kernenergie
Energieopwekking mbv kernenergie kan uiteraard met geringe CO2 uitstoot, maar zoals al in 3.4. beschreven is de grondstof voor kernenergie ook relatief snel op.
Gemeenten zouden zich daarom moeten afvragen of zij kernenergie willen gebruiken om de energiebehoefte mee af te dekken.
Aanpassing aan nieuwe realiteit van schaarse zeldzame metalen
Bovenstaande keuzes kunnen de algemene trend van het schaarser en het niet meer verkrijgbaar zijn van zeldzame metalen niet keren. We zullen ons tijdig moeten gaan voorbereiden op de situatie dat we nauwelijks de beschikking hebben over producten met zeldzame metalen.
Een economisch systeem dat deze technische oplossingen voor de grondstoffenschaarste toelaat
Als deze omslag niet plaatsvindt voordat er schaarste optreedt dan kan de economie niet meer draaien. Het economisch systeem draait dan nog op producten die nauwelijks nog voorhanden zijn.

Eerder is op diverse plaatsen uitvoerig ter sprake gekomen dat deze omslag niet mogelijk is in de vrijemarkteconomie. We zullen naar een economisch systeem toe moeten waarin niet eigen belang maar het algemeen belang centraal staat.
Infrastuctuur ontwikkelen die burger minder afhankelijk maakt van elektronica
Het is reëel dat een groot deel van de in de toekomst optredende schaarste in de elektronicaindustrie niet opgelost zal worden met hoogwaardig recyclen. Ook zijn er geen alternatieven waarmee vergelijkbare producten geproduceerd kunnen worden. We zullen in de toekomst het met minder apparaten moeten gaan doen of met apparaten met beperktere functionaliteit.

Om de samenleving en economie overeind te houden zou een infrastructuur voor communicatie opgezet moeten worden die veel minder leunt op de techniek uit de jaren na 2000. Als daar vroegtijdig over nagedacht wordt en er voorbereidingen getroffen worden kan erger worden voorkomen. Daarbij het bewerkstelligen van gedragsverandering bij de consument noodzakelijk.
Gedragsverandering
Als we ons niet ver van tevoren veel minder afhankelijk gaan worden van producten met schaarse grondstoffen dan gaat de wal het schip keren. Een maatschappij en haar economie die helemaal afhankelijk is van producten die er van de ene op de andere dag niet meer verkrijgbaar zijn zal in een diep dal belanden.

We zullen ons op tijd zo moeten aanpassen dat we niet meer afhankelijk zijn van schaarse grondstoffen. En dat betekent toch altijd dat we met veel minder zullen moeten toekomen. Onze producten zullen ons minder gaan ondersteunen op een vrij breed terrein; sociale media, contacten op afstand, digitale hulpmiddelen voor studie, digitale ondersteuning op het werk.

Iedere gemeente zou tijdig moeten gaan werken aan gedragsverandering bij haar burgers. Ook zou de gemeente tijdig beleid kunnen gaan voeren om economische bedrijvigheid in haar gemeente te bevorderen die daarmee om kan gaan.

In 7.6. is aan bod gekomen dat dit soort gedragsveranderingin de ev ec meer vanzelfsprekend is. Mensen die functioneren binnen de ev ec zijn beter in staat om te anticiperen op dat wat komen gaat.
En mensen kunnen zich relatief snel aanpassen. Bijvoorbeeld de grote veranderingen in onze digitale manier van communiceren hebben van 2007 (eerste iPhone) tot pakweg 2015 plaatsgevonden. [gvdip]

---
[gvdip] Geschiedenis van de iPhone https://www.forza-refurbished.nl/nieuws/iphone/geschiedenis-iphone-tijdlijn

8.8. Lokale voorzieningen als antwoord op wereldwijde voedselschaarste

In 3.7. hebben we gezien dat we te maken krijgen met zeer ernstige wereldwijde voedseltekorten. Eerst gedurende relatief korte perioden. Daarna langdurig.

In stand houden van voedselvoorziening tijdens schaarste
De geschiedenis leert ons dat iedereen zijn eigen landbouwproducten voor zichzelf ten tijden van voedselschaarste. [gvoeds]

---
[gvoeds] Indisch exportverbod stuwt tarwe naar recordprijs, Vilt.be 16 mei 2022 https://vilt.be/nl/nieuws/indisch-exportverbod-stuwt-tarwe-naar-recordprijs

Om chaos te voorkomen zou iedere gemeente afspraken moeten maken over hoe de landbouw in eigen gemeente en omliggende gemeenten in aanloop naar de voedselschaarsten zou moeten worden ingericht.
Gemeenten zouden ook afspraken moeten maken over hoeveel en welke landbouwproducten omliggende gemeenten kunnen betrekken van de eigen gemeente. En welke producten de eigen gemeente mag verwachten van omliggende gemeenten.

Indien een aantal gemeenten samen bereid zijn ook te willen werken aan veilige voedselvoorzieningen elders in de wereld dan zouden deze gemeenten een langdurig samenwerkingsverband kunnen aangaan met die regio's elders in de wereld. Dit heeft als voordeel dat als de voedselproductie lokaal instort er toch nog voedsel geïmporteerd kan worden.

Een bijkomend probleem is dat burgers die geen eten hebben voedsel gaan halen daar waar wel het is: In de gemeenten die voorzieningen hebben getroffen voor lokale voedselproductie.
Daarom moeten er harde afspraken gemaakt worden. Zeker met die gemeenten die het voedselschaarste probleem op zijn beloop laten. Ook moeten er binnen de voedselproducerende gemeente voorzieningen komen die plunderingen tegengaan.

Dit alles is moeilijk te regelen in de vrije markt. Er zouden afspraken gemaakt moeten worden met individuele lokale boeren en met de lokale klanten.

In de ev ec zijn deze afspraken vrij gemakkelijk te maken en vormen ze zelfs een onderdeel van het systeem. De structuur van de ev ec voorziet ook in samenwerkingsverbanden waarmee bijvoorbeeld voedselproblemen in regio's elders in de wereld aangepakt kunnen worden. Het meest logische voor gemeenten is daarom om het toekomstige voedselprobleem langs deze weg te aan te pakken.
Welke vorm van voedselvoorziening kan in stand worden gehouden?
Bij een inventarisatie van wat lokaal gekocht wordt aan voeding en wat de lokale landbouwgrond kan geven zal al snel de uitkomst zijn dat er te weinig landbouwgrond is.
Doordachte keuzes om voedselvoorziening overeind te houden leiden tot radicale veranderingen
In veel gevallen zal al snel de conclusie getrokken moeten worden dat er radicale keuzes gemaakt moeten worden om te overleven. Dit zal waarschijnlijk in gaan houden dat de te verbouwen producten direct geschikt moeten zijn voor menselijke consumptie. Voor gewassen bedoeld als diervoeding zal nawelijks meer plaats zijn.
De vleesconsumptie en vleesproductie zoals we die voor de perioden van voedselschaarsten kenden, kan niet lokaal worden gecontinueerd zonder dat de gehele lokale voedselvoorziening in gevaar komt.

Consumenten die ervoor kiezen om hun vleesconsumptie niet te wijzigen, zullen afhankelijk blijven van de vrijemarkt. En zij zullen in de lange periodes van voedselschaarste nauwelijks vlees en andere voedingsmiddelen kunnen kopen.

Gemeente zou ook kunnen overwegen om stukken grond te oormerken als grond waarop mensen in de toekomst zelf hun groenten en fruit kunnen verbouwen. Zeker in een buurt met wooneenheden die geen of weinig grond hiervoor beschikbaar hebben. Hierbij zou het samen in een groep werken de voorkeur hebben.
Daarbij zijn ook voorzieningen om zelf aan de slag te kunnen van belang. Tegen die tijd zullen werktuigen en zaden moeilijker te krijgen zijn. Ook het bewaren van de producten zal voor veel mensen een uitdaging zijn omdat kennis en middelen ontbreken. Of omdat de stroomvoorziening gebrekkig is.

En geen beleid is ook beleid. Als er geen beleid op dit gebied ontwikkeld wordt zal het waarschijnlijk zo zijn dat het rijkere deel van de gemeente in staat is om de dan het nog de beschikbare schaarse vleesproducten te kopen en het armere deel nauwelijks eten kan kopen. Dat levert uieindelijk chaos op.
Beleid gericht op het opzetten van een lokale voedselvoorziening
Natuurlijk is de zojuist geschetste situatie voor nogal wat mensen moeilijk voorstelbaar. Velen zullen er niet aan willen. Tot het moment dat we met de neus op de feiten gedrukt wordt. Maar dan is het te laat.

Gemeenten zullen tijdig beleid moeten gaan ontwikkelen. Men zou kunnen beginnen met een bescheiden verkenning over hoe de voedselvoorziening in de gemeente er uit zou kunnen zien op het moment dat -ergens na 2040- er nog weinig voedsel op de wereldmarkt beschikbaar is. Al naar gelang de materie meer gaat leven onder raadslieden zouden er meerdere scenario's om te komen tot een goede lokale voedselvoorziening onderzocht kunnen worden. Tegelijkertijd of daarna zou er met de inwoners overleg hierover kunnen plaatsvinden. Omdat de bewoners zich al voor 2040 geleidelijk telkens meer zullen moeten gaan participeren in deze lokale vorm van voedselvoorziening is het goed dat zij tijdig hierbij betrokken worden.

Maar ook in groepsverband zouden mensen lokaal voedselvoorzieningen kunnen gaan opzetten om toekomstige voedselschaarsten lokaal te voorkomen. Zij zouden anderen kunnen stimuleren samen met hen de lokale voedselvoorziening breder te gaan opzetten. En zij zouden ook bij gemeenten kunnen aankloppen over hoe hoe hun voedselvoorziening in de toekomst beschermd kan worden.

In de ev ec is een zo lokaal mogelijke voedselvoorziening onderdeel van het systeem. Een lokale voedselvoorziening kan daarom goed opgezet worden in de context van de ev ec.

8.9. Lokaal plan voor omgang met vluchtelingenstromen

In 3.8. is aangegeven dat West-Europa te maken krijgt met grote vluchtelingenstromen. Ook zijn er van veel verschillende landen en continenten vluchtelingen te verwachten. Dat maakt de opvang moeilijker.

Volwassen ev ec is toegerust voor vluchtelingenstromen
We hebben in 7.15. gezien dat de ev ec als volwassen economisch systeem op een goede manier met deze vluchtelingenstromen kan omgaan. In deze paragraaf gaan we bekijken hoe we ons lokaal kunnen voorbereiden op grote vluchtelingenstromen.
Overheden laten na om over de toekomstige grote vluchtelingenstromen beleid te maken
De Nederlandse overheid wil de vraag over hoeveel mensen Nederland -in de toekomst- kan / zou moeten herbergen maar niet beantwoorden.[hn] De discussie hierover wordt wel door mensen die vanuit een wetenschappelijke insteek lauter naar de aantallen kijken via de media wel regelmatig aangezwengeld. Maar de overheid pakt de discussie hierover niet op, laat staan dat er een visie hierover ontwikkeld wordt.
---
[hn] Voor hoeveel Nederlanders is er ruimte? 20 miljoen? 500 miljoen?, Trouw 27 september 2018 https://www.trouw.nl/nieuws/voor-hoeveel-nederlanders-is-er-ruimte-20-miljoen-500-miljoen~bc05a407/
Hoeveel inwoners kan of wil een gemeente of een gemeenschap opnemen?
Als de overheid dat niet doet dan zullen de gemeenten of lokale gemeenschappen die vraag voor zichzelf moeten beantwoorden. En als de gemeente of gemeenschap dat niet doet dan zal zij in de toekomst een speelbal van klimaatverandering en van de gebeurtenissen op het wereldtoneel worden.
Natuurlijk is het zo dat een gemeente daar momenteel nauwelijks invloed op heeft. Toch zal de gemeente, liefst in samenwerking met naburige gemeenten, daar een plan voor moeten opstellen. Lijdraad zou kunnen zijn: Hoeveel inwoners kunnen we binnen de gemeente voeden na 2040? Welke bevolkingssamenstelling levert nog een leefbare samenleving op? In hoeverre zijn we bereid om ons aan te passen aan andere omstandigheden?
Daarbij horen ook lastige vragen als: Hebben we de mogelijkheden om nieuwkomers te begeleiden bij het integreren? Licht de grens bij wat we redelijkerwijze aankunnen? Of is de lokale bevolking weinig bereid/in staat om vreemdelingen te verwelkomen? En nieuwkomers moeten na 2040 volledig geïntegreerd zijn omdat anders de overlevingskansen van iedereen in de samenleving kleiner worden.
In welke mate kunnen de nieuwkomers deelnemen aan het economisch proces? Als iedere nieuwkomer in principe genoeg capaciteiten heeft om mee te draaien in de economie dan is
En hoeveel mensen kunnen in een gemeente/gebied wonen als dit gebied haar bewoners moet kunnen voorzien van basale levensbehoeften?
Stad versus platte land
Voor grote steden is het vrijwel onmogelijk om het armere deel van de bevolking tijdens langdurige voedselschaarste te helpen door voedsel in te kopen op de globale markt. En dat terwijl juist grotere steden groeien door buitenlandse immigratie en gezinnen met inheemse roots juist de stad uit trekken. [insgus]

Grotere gemeenten zullen afspraken moeten maken met nabij gelegen plattelandsgemeenten over de voedselvoorziening richting hun stad. En plattelandsgemeenten zullen afspraken moeten met steden over welke bijdrage zij zullen leveren tijdens voedselschaarste.

---
[insgus] De belangrijkste verklaring voor de aantrekkende groei in grote steden is buitenlandse immigratie. Die steden groeien weliswaar door, maar gezinnen trekken juist de stad uit. https://stadszaken.nl/artikel/3981/corona-niet-einde-stad-grote-steden-groeien (met kaartje over bevolkingsgroei per gemeente)
Werken aan een groter plan
De geschiedenis leert ons keer op keer dat massale vluchtelingenstromen in een korte tijd op gang kunnen komen. Na 2040 kunnen we er niet meer van uit gaan dat vluchtelingenstromen door de rijksoverheid of de EU in goede banen worden geleid.
Het is daarom verstandig om lokaal een goed plan te hebben klaarliggen.

Vluchtelingen zullen zich niet gelijkmatig verdelen. Grotere steden zouden gezien de trend in het verleden [insgus] meer immigranten mogen verwachten. Om alle gemeenten/regio's een eerlijke bijdrage te laten leveren aan de opvang zal tijdig in een breed verband overleg moeten plaatsvinden.

Overigens vindt in de ev ec dit breder overleg als vanzelfsprekend plaats omdat de samenleving dan samenwerken om samen crises beter te kunnen overwinnen centraal staat. Ook heeft de ev ec de betere voorzieningen om met migrantenstromen te kunnen omgaan, zie 7.15.

8.10. Lokale voorzieningen voor pandemieën

Medische voorzieningen
Toen het coronavirus in 2020 opkwam waren we in medisch opzicht niet voorbereid. Dat hadden we wel kunnen zijn. Onderzoek dat de basis vormt voor een goede voorbereiding kan alleen in een breed verband. [okabv]

Lokaal kunnen gemeenten en/of deelnemers aan de ev ec er wel voor zorgen dat basale medische voorzieningen op orde zijn. Bij die basale medische voorzieningen zou ook gekeken moeten worden naar wat er nodig is bij een dergelijke pandemie. In 8.4. is een voorbeeld over hoe een ziekenhuis anders kan worden ingericht om de problemen die nu nog in de toekomst liggen beter aan te kunnen.

---
[okabv] https://www.bnr.nl/nieuws/gezondheid/10467613/goede-voorbereiding-op-nieuwe-pandemie-van-groot-belang
Economische en sociale voorzieningen
Elders is al vrij uitvoerig aan bod gekomen dat de vrijemarkteconomie is niet geschikt om bij dit soort pandemieën de economie en de samenleving draaiende te houden. Het samenwerkingsmodel van de ev ec zal dan beter functioneren.

Door dit samenwerkingsmodel lokaal op te bouwen, zoals beschreven bij 8.1., 8.2. en 8.3., blijft de lokale economie en de lokale samenleving overeind tijdens een pandemie.

8.11. Overgewicht en vergrijsde bevolking lokaal op te vangen

Bij 3.10. is aan de orde gekomen dat in Nederland en België in 2040 veel mensen overgewicht zullen hebben en dat de bevolking dan vergrijsd is. In 7.16. toegelicht waarom overgewicht in de ev ec zeer waarschijnlijk snel zal afnemen. Ook komt aan de orde waarom de vergrijzing nauwelijks een probleem vormt in de ev ec.

Overgewicht
De in 7.16. reden waarom overgewicht veel minder zal optreden is ook de reden waarom overgewicht minder optreedt in een lokaal georienteerd economisch system; Er is geen hele voedingsindustrie met grote reclamebudgetten die kost wat kost wil dat er meer verkocht wordt. Want dat is wat de nagestreefde economische groei in de vrije markt ook betekent: zo veel mogelijk, zo goedkoop mogelijk geproduceerde voeding afzetten.

In een lokaal georienteerd economisch systeem zal de insteek van boeren en andere voedselproducerende organisaties zijn om producten te maken die goed zijn voor de lokale klant. In het model van de ev ec, waarbij iedere organisatie vaste inkomsten heeft door een vaste klantenkring, zal de voedselproducent niet streven naar meer afzet van goederen omdat hij vaste inkomsten heeft. Een belangrijke reden van de toename van overgewicht vervalt daarmee.
Vergrijzende bevolking
In 7.16. is al uitvoerig aan de orde gekomen waarom binnen de ev ec een vergrijzende bevolking niet leidt tot arbeidstekorten als dat wel al het geval zou zijn in de vrijemarkteconomie. De grote lijn daarbij is dat het economisch systeem efficienter is en er daarom meer kan doen met minder mensen.

Ook door alleen lokaal op de ev ec of een vergelijkbare structuur in te zetten kunnen de lokale arbeidstekorten door vergrijzing vermeden worden.

8.12. In een instabiel land toch een stabiele lokale samenleving

In 3.11. is toegelicht waarom onze samenlevingen rond 2040 hoogstwaarschijnlijk instabiel zullen worden. De instabiliteit wordt voor 2040 onder andere veroorzaakt door; leven in eigen bubbel, individualisme, sociale media algoritmen, complotdenken, groeiend verschil tussen arm en rijk.
Na 2040 zullen rampen en de daaruit voortkomende chaos mensen in de overlevingsmodes brengen. Hierdoor nemen mensen irrationele beslissingen. Meer mensen krijgen populistische standpunten en verlangen naar eenvoudige snelle oplossingen. Omdat er geen eenvoudige oplossingen zijn zal de samenleving meer en meer instabiel worden.

Dit scenario is onwaarschijnlijk in de ev ec zoals we nu zullen zien.

Door netwerken voor aandacht en begeleiding geen bubbles en minder individualisme
Door lokaal netwerken voor aandacht en begeleiding op te zetten volgens het model van de ev ec blijven alle bevolkingsgroepen en alle lagen van de bevolking intensief met elkaar in contact en in gesprek. Hierdoor gaan mensen zich niet meer bewegen in eigen bubbels. Omdat we meer met anderen in contact komen wordt onze grondhouding socialer en minder individualistisch.
Door netwerken voor aandacht en begeleiding geen geweldadige groeperingen
Doordat iedereen in de samenleving via de netwerken langdurig contact heeft met andere lagen uit de samenleving en dit contact niet vrijblijvend is, is het veel moeilijker voor iemand om met gelijkgestemden een groep te formeren die gericht op bijvoorbeeld rellen of misdaad. Op het moment dat zo'n groep dreigt te ontstaan worden alle betrokkenen via hun netwerken aangesproken op hun intenties. Dit is uiteindelijk niet vrijblijvend. Op het moment dat duidelijk is dat iemand gedrag vertoont dat de samenleving ondermijnt zorgt een daarvoor in het leven geroepen organisatie voor handhaving.
Door netwerken voor aandacht en begeleiding geen complottheorieën en geen negatieve effecten van sociale media
In de netwerken voor aandacht en begeleiding is het ondenkbaar dat iemand zich met gelijkgestemden helemaal kan afzonderen en met die groep complottheorieën gaat aanhangen. Dat geldt ook voor het vervreemden van de samenleving doordat algoritmen in sociale media de iemand telkens radicalere eenzuidige content presenteert. De gemeenschap zal dit soort niet productieve ontwikkelingen corrigeren voordat iemand het contact met de samenleving en de realiteit dreigt te verliezen.
Lokale ev ec structuur zorgt voor egalitaire samenleving
De structuur van de ev ec zorgt er ook voor dat er geen ongelijkheid in de samenleving zal ontstaan. Door lokaal de structuur van de ev ec op te zetten zal er geen onrechtvaardige ongelijkheid meer zijn.
Maar na 2040 is nog maar weinig sprake zijn van ongelijkheid omdat het financiële stelsel van de vrije markt hoogstwaarschijnlijk zal inzakken. Dan zit iedereen in hetzelfde bootje.

En, in principe neemt iedereen naar eigen mogelijkheden deel aan het arbeidsproces. Het is namelijk niet mogelijk om met kapitaal vroegtijdig te gaan rentenieren. Dit verhoogt de solidariteit.
Lokale georiënteerd economisch systeem zorgt ook voor stabiliteit
Een samenleving kan ook instabiel worden doordat het globaal economisch systeem inzakt en er bijvoorbeeld nauwelijks voeding meer verkrijgbaar is. Dat kan voorkomen worden door de economie lokaal georiënteerd in te richten. In 8.1. is globaal toegelicht hoe een lokaal georiënteerd economisch systeem volgens het model van de ev ec wordt vormgegeven.
Na 2040
Op het moment dat er rampen op ons afkomen is heeft de lokale samenleving en de lokale economie structuren en voorzieningen om daar zo goed mogelijk mee om te gaan. Daarnaast zijn goede sociale netwerken waarop je kunt bouwen tijdens een ramp essentieel. En het economisch systeem is erg flexibel doordat het geheel van organisaties zo aangepast wordt dat de samenleving optimaal kan blijven functioneren.
'Er zijn goede voorbereidingen getroffen. De samenleving en de economie zullen snel anticeperen. Je staat er als er iets is niet alleen voor.' Hierdoor blijft iedereen vertrouwen houden. Men gaat geen toevlucht zoeken in irrationele snelle oplossingen die kenmerkend zijn voor de overlevingsmodes.
Resulterend in een stabiele lokale samenleving
Het opzetten van lokale netwerken voor aandacht en begeleidingen zorgt ervoor dat we als lokale samenleving niet van elkaar af maar naar elkaar toe bewegen. En als we ons niet alleen maar bezig hoeven te houden met overleven doordat er een stabiel lokaal economisch systeem is dan is er een basis voor rust en sociale cohesie in de lokale samenleving. Omdat ook sociale ongelijkheid tot het verleden behoort wordt daarmee de basis gelegd voor een samenleving waarin men samen de schouders eronder wil zetten.

8.13. Gemeenten die in de toekomst onleefbaar worden maken plannen en afspraken over verhuizingen bevolking

Het kan zijn dat gemeenten of delen van een gemeente onleefbaar worden.

Onleefbaar tgv klimaatverandering
Gebieden die door een vergelijkbare ramp als de watersnood in delen van Limburg grote risico's lopen zouden, zeker naar 2040 toe, maatregelen moeten gaan treffen.
In de risicoprognoses van Kennisinstituut Deltares scoren Roermond, Eindhoven, Den Bosch en Tilburg hoog. Ook het zakkende Groningen, de droogmakerijen in Noord-Holland, de Betuwe, het Sallandse weteringsysteem en Enschede lopen risico’s. [wlwkb] Voor België zijn nog geen vergelijkbare studies bekend.

---
[wlwkb] Opinie: Wie laag woont, kan beter geen parket maar tegels nemen en stopcontacten hoog boven de plint monteren , de Volkskrant 12 juli 2022 https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-wie-laag-woont-kan-beter-geen-parket-maar-tegels-nemen-en-stopcontacten-hoog-boven-de-plint-monteren~b8735646/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
(Stedelijk) gebied met kwestbare voedselbevorading onleefbaar
Steden met indivdualistisch ingestelde burgers en generaties die weinig tegenslag kenden bevolking voorbereiden
Producten online bestellen, achterbank generatie, generatie altijd behoed voor tegenslagen, -> plan door psychologen laten maken om bevolking te voor te bereiden om om te gaan met rampen
Weinig sociale cohesie, plan voor samenhang en binding gericht op 2040.

8.14. Dit mondt uit in een lokale samenleving die kan overleven in een turbulente wereld

In het voorafgaande toegelicht hoe een gemeenteraad en/of een lokale groep mensen in de ev ec zou kunnen handelen om voorbereid te zijn op wat na 2040 op ons af komt.

Als je weet wat er op je af komt en je bereid je voor dan kun je overleven
De voorstellen geven weer hoe we na 2040 lokaal beter voorbereid zijn doordat we lang vantevoren -liefst vanaf nu- de lokale economie, de lokale samenleving, de infrastructuur en ons milieu hebben voorbereid op de toekomst. Hoe breder we hierbij kunnen samenwerken hoe beter de voorbereidingen zullen zijn.
Daarbij hoort het besef dat we afscheid zullen moeten nemen van het leven dat we rond 2020 leefden. Het besef moet indalen dat onze leefomstandigehen veel primitiever zullen worden, maar dat de voorbereidingen het mogelijk maken dat wij en de generaties na ons een zinvol leven kunnen leiden.
Alleen deze integrale aanpak kan succes hebben
In feite alle aanpak van bijna alle 2040 problemen die op een lokale samenleving zouden kunnen komen in samenhang met elkaar. Het grote voordeel is dat de aanpak integraal is. Door bijvoorbeeld alleen naar klimaatverandering te kijken, hoe erg ook, worden er voorbereidingen getroffen worden die niet werken op het moment dat zich een andere ramp aandient.
De lokale democratie heeft een belangrijke nieuwe rol
De voorbereiding voor 2040 is een flinke kluif. En formeel zijn gemeenten niet toegerust voor dit soort transformaties. Geld en bevoegdheden hiervoor ontbreken. In een vroeg stadium is het aan de gemeente keuzes te maken over wat de gemeente binnen haar gemeentegrenzen stimuleert en wat ontmoedigd wordt.

Burgers die samen lokaal aan de ev ec werken gaan hun economie en hun samenleving vormgeven. In een democratie zou het zo moeten zijn dat de gemeente hun wensen die horen het inrichten van hun eigen lokale economie en samenleving te honoreren.
Burgers gaan kleur bekennen
Al snel moeten burgers kleur gaan bekennen: Burgers die aangeven onderdeel te willen zijn van de lokale verandering zullen die verandering ook moeten gaan ondersteunen.

En burgers die geen onderdeel willen zijn van die verandering zullen na 2040 niet van de nieuwe voorzieningen gebruik kunnen maken. Gaandeweg zullen zij ervan doordrongen raken dat zij kiezen voor het diepe dal.

8.15. Nieuwe rol gemeente en gemeenteraad

NOG UITWERKEN Gemeenteraadsleden kunnen bij de hierboven beschreven lokale aanpak een belangrijke rol spelen. In 8.14.1. wordt toegelicht waarom het belangrijk is dat raadsleden deze nieuwe rol ook oppakken. Het oppakken van die rol vraagt van individuele raadsleden om anders te gaan functioneren, zie 8.14.2.

8.15.1. Niets doen is voor raadsleden eigenlijk geen optie

Uitblijven van toekomstgericht beleid resulteert waarschijnlijk al in 2040 in bestuurlijke chaos
Rond 2040 zal het voor veel burgers wel duidelijk wat hen te wachten staat en dienen de rampen toegelicht bij 3. zich aan. In dit soort tijden kiezen veel mensen voor korte snelle oplossingen; zoveel mogelijk populisme, complottheorieën, bedreigingen richting lokale politiek en rellen.
De rellen die in Nederland uitbraken tijdens de coronapandemie 2021 [rellencor] zijn nog bescheiden bij wat ons te wachten staat tijdens de rampen na 2040.
---
[rellencor] Vandalen coronarellen ontlopen betalen van aangerichte schade, RTLnieuws 22 januari 2022 https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5282786/avondklokrellen-coronarellen-museumparkrellen-schadevergoeding

De bij 3. geschetste rampen treffen de gemeente ook. Als er dan geen zekerheden zijn dan gaan mensen reageren. Op straat en in de stembus.

Als er na 2040 tijdens het uitbreken van een of meerdere rampen lokaal geen voorzieningen gecreëerd zijn dan komen veel mensen in de overlevingsmode. Het is dan vrijwel onmogelijk om in de gemeente voorzieningen te creeëren die kunnen leiden tot een weg omhoog op de lange termijnn. Men is dan teveel bezig met op korte termijn te overleven.
Raadslieden hebben een morele verantwoordelijkheid
Natuurlijk hebben veel raadsleden de overtuiging dat technische oplossingen zullen worden gevonden of dat groene groei mogelijk is [systchange][GG] of dat de wereldleiders snel met krachtige maatregelen zullen komen. We hebben in de voorafgaande paragrafen gezien dat dit niet de problemen zal verkleinen laat staan oplossen.

Omdat die voorbereidingen grotendeels lokaal getroffen kunnen worden, zoals we gezien hebben in 8.1. t/m 8.13., hebben raadslieden hierin een morele verantwoordelijkheid.
Met het aanvaarden van hun functie van raadslid hebben zij immers gekozen voor de verantwoordelijkheid voor hun burgers, ook diegenen die nu nog een heel leven voor zich hebben. En de huidige raadsbeslissingen kunnen straks het verschil maken.

8.15.2. Nieuwe mindset van het individuele raadslid

Erkennen beperkingen raadslid bij dit soort problematiek
Essentieel is dat ieder raadslid erkent dat hij of zij mogelijk niet goed in staat zou kunnen zijn om problematiek rond 2040 te kunnen beoordelen. Weinigen hebben immers de relevante wetenschappelijke literatuur doorgespit. (onder andere de referenties onder aan deze webpagina,)

Niet ieder raadslid is in staat of heeft de behoefte om de conclusies die anderen na langdurig onderzoek hebben getrokken te lezen en/of om de diversie onderzoeken te vertalen naar het handelen van een gemeenteraad.

Het is ook niet zo dat het boerenverstand van raadsleden uit de gemeenteraad boven wetenschappelijk onderzoek staat. We kunnen op basis van onze ervaring wel verwachten dat iets wel mee zal vallen omdat we het nog nooit hebben meegemaakt, maar als wetenschappelijk onderzoek anders uitwijst...
Bijvoorbeeld: Politiek anticipeert niet op te verwachten voedseltekorten na 2030
Een voorbeeld ter verduidelijking. Wetenschappelijk onderzoek van rond 2019 wijst uit dat door klimaatverandering vanaf 2030 eens in de 10 jaar een zogenaamde broodregio getroffen wordt. Hierdoor zal de wereldwijde productie van bijvoorbeeld bijvoorbeeld tarwe of soya of een ander landbouwproduct zwaar getroffen worden.

Onze politieke leiders zijn niet bezig met het voorkomen van of anticiperen op de wereldwijde honger die hiervan het gevolg zal zijn. Het staat te ver af van de politieke realiteit.

De oorlog in Oekraïne maakt het voor de leek mogelijk om zich voor te stellen wat productieuitval in een broodregio zou kunnen betekenen. [voedsoekraine] De productieuitval in Oekraïne in 2022 leidt vanaf eind 2022 ertoe dat in nogal wat delen van de wereld meer honger ontstaat. Het voorbeeld van Oekraïne is echter in vergelijking met wat er na 2030 in een broodregio kan gebeuren nog een relatief lichte verstoring van de voedselmarkt omdat vooroorlogse tarweproductie van Oekraïne op wereldschaal beperkt is.
---
[voedsoekraine] Oorlog Oekraine: "Vraag is niet of er een voedselcrisis komt, wel hoe groot die zal zijn" https://vilt.be/nl/nieuws/oorlog-oekraine-vraag-is-niet-of-er-een-voedselcrisis-komt-wel-hoe-groot-die-zal-zijn Oorlog in Oekraïne raakt wereldwijde voedselvoorziening. ‘Conflict en honger gaan hand in hand’ https://www.trouw.nl/economie/oorlog-in-oekraine-raakt-wereldwijde-voedselvoorziening-conflict-en-honger-gaan-hand-in-hand~b17a92b69/
Bijvoorbeeld: Lokale politiek kan beslissing nemen die te sterk gebaseerd zijn op de eigen visie
In december 2021 besluit de coalitie in gemeenteraad van Zeewolde te kiezen voor een grote vestiging van een datacenter van facebook.[facepoldr] In de coalitie waren argumenten als lokale werkgelegenheid, ICT onderwijs, de aantrekkingskracht voor andere bedrijven en een lobby doorslaggevend. [werkfaceb]

Deze focus bleek achteraf te beperkt. Indien de belangen en argumenten van alle betrokken evenwichtig meegewogen waren zou de coalitie tot een ander besluit moeten zijn gekomen.[geendata]

----
[facepoldr] Facebook in de polder: hoe de energieslurper in de watten werd gelegd, Volkskrant 15 dec 2021 https://www.volkskrant.nl/economie/facebook-in-de-polder-hoe-de-energieslurper-in-de-watten-werd-gelegd~b22db15f/ Meerderheid raad Zeewolde voor komst omstreden datacenter Facebook, AD 16 dec. 2021 https://www.ad.nl/binnenland/meerderheid-raad-zeewolde-voor-komst-omstreden-datacenter-facebook~aff3eb55/ Raad Zeewolde stemt voor komst omstreden Facebook-datacenter, BNNVARA, 17-12-2021 https://www.bnnvara.nl/joop/artikelen/raad-zeewolde-stemt-voor-komst-omstreden-facebook-datacenter [geendata] Voorlopig geen datacenter van Facebook-moederbedrijf in Zeewolde, 29 maart 2022 https://www.rtlnieuws.nl/tech/artikel/5298359/meta-facebook-datacenter-zeewolde-tweede-kamer-bouw-gepauzeerd [werkfaceb] Minder banen dan concurrerende hyperscale datacenters, 16 december 2021 https://www.techzine.nl/nieuws/infrastructure/472644/meta-datacenter-in-zeewolde-biedt-minder-banen-dan-gedacht/
Niet shoppen: Je kunt niet democratisch besluiten dat een bepaalde ramp niet zal optreden
De bij 8. beschreven maatregelen zijn geen keuzepakket waar je die maatregelen uit kunt kiezen die het beste uitkomen en de andere ter zijde kunt leggen. Het zal niet zo zijn dat als een gemeenteraad besluit om geen voorzieningen voor een bepaalde ramp te treffen dat deze ook niet zal optreden. En als die optreedt zonder dat er voorbereidingen getroffen in combinatie met een andere (te verwachten) ramp dan zal dat katastofaler zijn.
Denken in samenwerking, denken in het algemeen belang
Een uitkomst van de analyse in 8. is dat verregaande lokale samenwerking zal helpen bij het ombuigen van de problemen die op ons afkomen.
Het betreft dan een vorm van samenwerking die veel verder gaat dan de manier waarop we tegenwoordig vaak samenwerken.

Als de gemeenteraad meegaat met deze analyse en lokale samenwerking gaat uitdragen dan geldt voor de gemeenteraad natuurlijk 'practice what you preach'. De gemeenteraad zou moeten werken aan een zeer brede langdurige samenwerking waarbij niet het eigen politiek belang voorop staat maar het belang van de gemeente als geheel en het belang van de samenleving als geheel. En het lange termijn belang van gemeenten en de samenleving is uiteraard ook zorg dragen voor de Aarde en al haar levensvormen.

Bijvoorbeeld een partij met kiezers die voornamelijk ondernemer zijn zou niet meer moeten denken vanuit het ondernemersbelang maar vanuit het algemeen belang. De vraag is dan niet meer hoe kan ik er het meeste uitslepen voor mijn ondernemers, maar hoe kan ik luisterend naar de belangen van alle betrokkenen hun belangen en mijn eigen belang zo goed mogelijk met elkaar in evenwicht brengen. {referen naar fairness bij samenwerking}

8.15.3. Gemeente en gemeenteraad gaan inhoudelijk anders functioneren

Breed gedragen overeenstemming bereiken over wat er rond 2040 staat te gebeuren
Ondanks alle wetenschappelijke literatuur, ondanks wat de berichten die ons via de media bereiken, zullen er raadsleden zijn die ervan uitgaan dat het zo'n vaart niet zal lopen of dat de politiek/techniek wel met oplossingen komt.
Het voorbereiden van een gemeente op 2040 is een langdurig en intensief traject. Het is daarom niet zinvol om met een coalitie hierop in te zetten. Na de verkiezingen kan een volgende coalitie de genomen maatregelen (deels) weer ongedaan maken.

De eerste stap in zo'n traject zou moeten zijn om met elkaar om de tafel te gaan zitten en in ieder geval over wat er te gebeuren staat na 2040 een gemeenschappelijk gedragen beeld te vormen.
Erkennen dat problematiek rond 2040 een heel andere aanpak vergt
Veel raadsleden ervaren in meer of mindere mate een hoge werkdruk. [werkdr] Het inspelen op de gebeurtenissen na 2040 is zal voor nogal wat raadsleden een te grote inspanning zijn. En zoals al eerder vermeld zullen niet alle raadsleden de kennis en/of interesse hebben om dit op te pakken.
De manier waarop de gemeenteraad momenteel functioneert is daarom niet geschikt om met deze problematiek om te gaan.
Specialisten partij- en gemeente-overstijgend laten samenwerken
Een oplossing zou kunnen zijn om groep van specialisten te formeren die zich grotendeels met deze thema's bezighouden. Hun inbreng zou doorslaggevend moeten zijn als het besluiten betreft die een betere toekomst veilig kunnen stellen. Dat gebeurt nu natuurlijk ook al. Maar hier zou het zinvol zijn om het veel breder aan te pakken.

---
[werkdr] https://www.raadsleden.nl/sites/www.raadsleden.nl/files/documenten/werkdruk_van_raadsleden.pdf

Dat kan door alle partijen uit een aantal aangrenzende gemeentes op dit gebied te laten samenwerken. Vanuit die groep kan een coherent beleid voor alle gemeentes worden uitgestippeld.

Deze setting nodigt uit tot specialisatie. Iedereen is dan bezig met een deelprobleem en zoekt naar de optimale oplossingen voor zijn/haar deelprobleem.
Maar de oplossing voor een deelprobleem kan een ander probleem vergroten. Zoals we eerder zagen zijn bijvoorbeeld de zonnepanelen die met name Nederland rond 2022 massaal aan het installleren is geen optimale oiplossing voor een aantal andere serieuze problemen: De zonnepanelen zullen na maximaal zo'n 40jaar een weer massale hoeveelhied afval opleveren. Afval waar we de zeldzame metalen niet uit kunnen halen. En niet lang daarna zullen de zeldzame metalen in zonnepanlen niet meer verkrijgbaar zijn. Dan zullen we onze manier van energieopwekking weer anders moeten gaan vormgeven.
Meer voorbeelden van oplossingen voor een deelprobleem die een ander deelprobleem weer verergeren, zie 7.11..
Andere financiering
Gaandeweg zullen er ook veranderingen moeten worden aangebracht in de financiële huishouding van de gemeente. Om die extra taken te kunnen uitvoeren zal er hoogstwaarschijnlijk geld bij moeten. Zoals de zaken rond 2020 ervoor staan zal dat niet of nauwelijks komen van de overheid.

Na 2040 zal de financiering van de gemeente, als die gemeente als zodanig nog wil blijven bestaan, uiteindelijk komen van de lokale economie. Simpelweg omdat een overkoepelend economisch systeem gebrekkig zal functioneren, zoals toegelicht bij 3.12. en 3.13.. Het lijkt ondoenlijk om deze financiering voor 2040 op eigen houtje te organiseren, zonder een grotere structuur, een groter verhaal dat de inwoners het vertrouwen geeft dat ze door die financiering onderdeel zijn van de oplossing.

De structuur van de ev ec is gericht op het vinden van een weg omhoog en de structuur maakt dat deelnemers meer vertrouwen in hun toekomst hebben. Binnen de structuur van de ev ec kan een gemeente wel blijven functioneren. De gemeente wordt dan geleidelijk een organisatie binnen de ev ec en zal, net als iedere andere organisatie, voor haar diensten ook vaste inkomsten verkrijgen van de deelnemers aan de ev ec in haar gemeente. Doordat de deelnemers hun gemeente direct betalen zijn zij ook meer betrokken bij wat er met hun geld gebeurt. Via de ev ec nemen zij deel aan een democratisch proces waarbij de nadruk ligt op het algemeen belang. Partij politieke verhouding, de verkiezingsprogramma's van individuele partijen en lobbies vanuit het bedrijfsleven spelen dan geen rol meer. Het is dan wel zaak dat de ev ec in de gemeente en de omliggende gemeenten wordt ontwikkeld.
Ambtelijke apparaat inwerken en inrichten op nieuwe aanpak
Arbeid ipv geld centraal
Na 2040 kan geld niet meer centraal staan omdat het financiële stelsel telkens gebrekkig gaat functioneren en/of op een gegeven moment instort. Als de gemeente dan iets gedaan wil krijgen is het zaak voor de gemeente om de lokale economie zo bij te sturen dat het wordt uitgevoerd. Hierdoor zal de gemeente moeten deelnemen aan een democratisch proces. Een democratisch proces dat binnen de ev ec goed gestructureerd is. Ambtenaren zullen moeten worden voorbereid op deze nieuwe manier van functioneren.
Leren in te spelen op gebeurtenissen elkaar in een snel tempo opvolgen
Na 2040 kunnen de gebeurtenissen elkaar in een snel tempo opvolgen. Een adequaat functionerende gemeente kan dan niet meer volledig voortborduren op procedures die ingesteld zijn in een periode van welvaart en rust. De gemeente moet in staat zijn zichzelf snel en flexibel kunnen omvormen tot een organisatie die eventuele nieuwe problemen optimaal aankan. Hierop zal het ambtelijke apparaat moeten worden ingericht.

8.16. Rol deelnemers aan een lokale even­wichts­eco­nomie





































Opbouwen kleine gemeenschappen volgens model ev ec. Zie mijn slides praatje + uitbreiding WO I: Schaarste in Nederland 1917, https://www.kb.nl/themas/geschiedenis-en-cultuur/nederland-tijdens-de-eerste-wereldoorlog/wo-i-schaarste-in-nederland-1917

Hele practische tips bij opbouwen van kleine gemeenschappen. Het opbouwen van kleine gemeenschappen waarin weerbaarheid tegen klimaatverandering, hoop op herstel doordat men de risico's samen onder ogen ziet. [gemeenschappenweerbaarheid]
--
[gemeenschappenweerbaarheid] How to strengthen resilience against climate change and embrace hopes of regeneration, while facing the risks together:
Lifeboat Culture: Planning Future-Proof, ‘Too Small to Fail’ Communities, Post Growth Institute 15 april 2020 https://medium.com/postgrowth/lifeboat-culture-planning-resilient-too-small-to-fail-communities-e171955f191
An Analysis of the Potential for the Formation of ‘Nodes of Persisting Complexity’, Global Sustainability Institute, Anglia Ruskin University Cambridge 21 July 2021 (te downloaden op mdpi.com) https://www.mdpi.com/2071-1050/13/15/8161/htm

Samen creëren we de duurzame leefomgeving van morgen https://klimaatlab.nl/ (soort samenwerkingsvorm van PR-achtige bedrijven)







Organisaties in de ev ec hoeven niet te streven naar telkens meer omzet.





















-------------------------------------------------------------------------

Een ramp vormt een goed aanknopingspunt om te evalueren. [3]
Dat wordt toegelicht in onderstaande reportage The bigger picture. In de reportage wordt gesuggereerd dat zo'n evaluatie kan leiden tot gedragsverandering. . Het is maar de vraag of in de vrije markt mensen hun gedrag gaan aanpassen naar aanleiding van de coronacrisis.
Mensen veranderen hun leven pas ingrijpend als ze echt niet meer anders kunnen. De verwachting dat het leven weer zal terugkeren naar het normaal voor corona, de verleidingen van de vrije markt die er alles aan doet om weer geld te verdienen, het moeilijk doorbreken van gewoontes maakt dat de meeste mensen zo snel mogelijk het oude leventje weer proberen op te pakken als dat enigszins kan. [4]

Het merendeel van de mensen zal zijn gedrag niet veranderen op basis van inzicht, zo leert ons de psychologie. [5]
Daarom is de even­wichts­eco­nomie zo ontworpen dat mensen langzamerhand verleid worden en dat het simpelweg gemakkelijker is om in de even­wichts­eco­nomie te functioneren.
De even­wichts­eco­nomie stimuleert mensen hun gedrag aan te passen omdat ze het leven in de even­wichts­eco­nomie als gemakkelijker, prettiger, plezieriger, waardevoller, voordeliger of zinvoller ervaren. Of omdat alle producten en diensten in de even­wichts­eco­nomie veel beter en veel goedkoper zijn. Of omdat anderen dat ook doen. Of omdat mensen in de even­wichts­eco­nomie een beter leven hebben.

Wat ook helpt is dat het menselijk brein door zijn evolutie voortdurend gefocust is op negatief nieuws om levensbedreigende situaties te vermijden. En wat dat betreft biedt de vrije­markt­economie meer dan voldoende prikkels om te 'vluchten' naar een beter functionerende economie.
Rode draad
De coronacrisis maakt de zwakke punten van de vrije markt duidelijker zichtbaar.
Toch herkennen de meeste mensen deze zwakke punten niet goed omdat zij geen alternatief kennen. Gezien vanuit de bril van de even­wichts­eco­nomie worden deze zwakke punten duidelijker blootgelegd.

We zullen nu vanuit verschillende invalshoeken bekijken wat de impact en mogelijke impact van de coronacrisis is. De sterke en de zwakke kanten van het huidige systeem worden op een rijtje gezet.
In deze paragraaf wordt gaandeweg een rode draad zichtbaar. En die is dat het samenwerkingsmodel van de even­wichts­eco­nomie veel beter in staat is om de problemen het hoofd te bieden dan het concurentiemodel van de vrijemarkt.

1.1. Overheden niet effectief toegerust voor lange termijn rampenbeleid

Overheden in de vrije markt
Ondanks wetenschappelijk onderbouwde waarschuwingen en aanbevelingen zijn geen voorbereidingen getroffen.
De Chinese veemarkten zijn een kweekvijver voor virussen die uiteindelijk ook op de mens kunnen overspringen. [6]
In 2003 werd hier al door wetenschappers melding van gemaakt. (Toelichting in rapportage Zondag met Lubach verderop.) Hierop is door China en de rest van de wereld geen actie ondernomen.
Heel weinig landen hadden een draaiboek klaar liggen voor het geval dat er een uitbraak zou plaatsvinden.

Na de ebola-uitbraak in Afrika kreeg de Nederlandse regering tussen 2014 en 2018 drie keer het dringende advies om in een internationaal verband voorbereidingen te treffen voor het bestrijden van pandemieën. Ook werd geadviseerd om intern de medische voorzieningen voor een eventuele uitbraak op orde te hebben. De Nederlandse regering deed niets met deze adviezen. [7]


De voorbereidingen in België waren vergelijkbaar met die van Nederland. [8]

Buurland Duitsland had in 2020 wel een pandemieplan voor de medische industrie. [9]
Afhankelijkheid van medicijnleveranciers uit China is door op de vrije markt georiënteerde overheden nooit als problematisch gezien
Voor onze medicijnen zijn we in 2020 afhankelijk van de levering door India en met name China. Deze afhankelijkheid van productieketens elders in de wereld wordt al lang gezien als gevaarlijk op het moment dat er geen normale situatie meer is, zoals toegelicht bij 2.2.3. Arjen Lubach licht het gevaar van de afhankelijk van de medicijnindustrie in China op geheel eigen wijze toe, zoals te zien is bij 1.2.1.
Veel regeringen hebben niets met deze wetenschap gedaan.
Hierdoor werden medicijnen en andere hulpmiddelen die belangrijk zijn bij de bestrijding van covid 19 tijdens het begin van de pandemie nauwelijks geleverd. Dit heeft mensenlevens geëist. [10]
De politieke realiteit verhindert lange termijn voorbereidingen op pandemieën en andere catastrofen
De Nederlandse en Belgische politiek hebben dus geen serieuze voorbereidingen voor pandemieën getroffen. In veel andere landen is de situatie hetzelfde. Ook de samenwerking tussen landen op politiek niveau heeft niet plaats gevonden.

Waarschuwingen van experts lijken te worden verdrongen door politieke afwegingen. En gekozen politici maken vaak alleen beleid voor de korte termijn. Dit maakt regeringen ongeschikt om deze lange termijn voorbereidingen te treffen.
Even­wichts­eco­nomie
Toch hadden betere lange termijn voorbereidingen het verschil kunnen maken.
Dat een goede voorbereidingen op een pandemie nuttig kan zijn laat Taiwan zien. [11]
Als de voorbereidingen beter waren geweest dan had dit Nederland en België veel geld gescheeld. [12]


We zullen nu zien dat in de even­wichts­eco­nomie lange termijn voorbereidingen en grootschalige samenwerking wel plaatsvinden.
Structuur voor langetermijnbeleid
De keuze voor samenwerken betekent in de even­wichts­eco­nomie dat de focus op een langetermijnbeleid ligt. Hierbij heeft de Verbindende organisatie als centrale organisatie een spilfunctie bij het uitstippelen van het langetermijnbeleid.
Voorbereidingen voor de lange termijn worden wel getroffen
Een regering moet mee doen met de dynamiek van de vrije markt -brandjes blussen- en zij moet de eigen kiezers tevreden stellen. Een regering zal daarom vaak kiezen voor korte termijn. En zij zal kiezen voor voordeel voor de eigen kiezers. Hierdoor voelen de overige kiezers zich minder gehoord.

Bij de Verbindende organisatie daarentegen ligt de focus op langetermijnbeleid en op samenwerking binnen de samenleving. De Verbindende organisatie dient namelijk primair de samenleving als geheel. Omdat de Verbindende organisatie geen verkiezingsstrijd kent, kan deze organisatie focussen op langetermijnbeleid.
De Verbindende organisatie zal ook hierop focussen omdat de samenleving in de even­wichts­eco­nomie niet meer bezig hoeft te zijn met de korte termijn, er zijn namelijk nauwelijks economische bedreigingen zoals we zo meteen zullen zien.
En bij samenwerken als gemeenschap ligt de focus automatisch op de lange termijn. Dit in tegenstelling tot concurrentie waarin de focus op de korte termijn ligt.

Samenwerken betekent voor een samenleving vooral elkaar zekerheid en perspectief geven, zowel voor oud als jong, nu en in de toekomst. Het uitvoeren van beleid dat de samenleving op de lange termijn kan beschermen tegen rampen hoort daar ook bij.

Optimaal zou zijn als de Verbindende organisaties in een land zouden kunnen samenwerken met een regering die ook functioneert in de even­wichts­eco­nomie. Want een dergelijke regering heeft dan eenzelfde focus op lange termijn.
Nauwelijks economische bedreigingen
Anders dan in de vrije markt is het economisch systeem van de even­wichts­eco­nomie een lokaal georiënteerde economie. Hierdoor is de economie minder vatbaar voor externe invloeden zoals handelsoorlogen, financiële en economische crises elders. Deze lokale oriëntatie is ook terug te vinden in de structuur van het wereldwijde economische systeem van de even­wichts­eco­nomie.
Met een degelijke economische basis functioneert de even­wichts­eco­nomie beter dan de vrije markt.

Er zijn dus nauwelijks bedreigingen voor de economie. Daarom kunnen de Verbindende organisaties hun langetermijnbeleid blijven uitvoeren.
Wereldwijde samenwerking bij het uitvoeren van langetermijnbeleid
De Verbindende organisaties werken uiteraard met elkaar samen. Deze samenwerking zal zich niet beperken tot landsgrenzen. Samenwerking vindt ook continu op wereldschaal plaats.
Samengevat: Langetermijnvoorbereidingen en grootschalige samenwerking wel in de even­wichts­eco­nomie
Doordat in de even­wichts­eco­nomie langetermijnbeleid mogelijk is en uitgevoerd wordt. En omdat er wereldwijd wordt samengewerkt zullen er door de even­wichts­eco­nomie gepaste maatregelen getroffen worden voor rampen
waarvan allang bekend is dat ze waarschijnlijk [2]
zullen optreden.
Geen afhankelijkheid van Chinese producten
In de even­wichts­eco­nomie is er nauwelijks afhankelijkheid van Chinese medicijnen. Medicijnen worden, net als alle andere producten, zoveel mogelijk lokaal geproduceerd. Hierdoor zijn onze gehele productieketens niet afhankelijk van China.

De ervaringen uit de vrije markt doen veronderstellen dat lokale productie leidt tot duurdere producten. Dit is echter niet het geval in de even­wichts­eco­nomie:
Ten eerste zijn producten gemaakt in de even­wichts­eco­nomie beter en veel goedkoper dan in de vrije markt.
Ten tweede draait de economie als geheel veel beter, zeker als er zo lokaal mogelijke geproduceerd wordt volgens het model van de even­wichts­eco­nomie.

1.2. Crisismanagement virusuitbraak kan effectiever

Omdat deze situatie nog nooit is voorgekomen laat de aanpak van de crisis in de beginfase duidelijk zien welke type overheden geschikt zijn voor het managen van de virusuitbraak in de beginfase. In 1.1. hebben we gezien dat overheden -een enkele uitzondering daar gelaten- geen draaiboek hadden klaar liggen voor een dergelijke virus uitbraak. Juist het feit dat er geen draaiboek klaar lag maakt duidelijk dat overheden minder goed in staat zijn om te doen wat goed is voor de samenleving.

In 1.2.1. en 1.2.2. wordt in herinnnering geroepen welke problemen er optraden aan het begin van de virusuitbraak.
In 1.2.3. wordt bekeken welke kenmerken en/of kwaliteiten overheden hebben die het crisismanagement tijdens de virusuitbraak beter doen. En we zullen zien dat de even­wichts­eco­nomie de kwaliteiten heeft om dit even goed of beter te doen.
In 1.2.4. wordt toegelicht dat organisaties in de even­wichts­eco­nomie veel meer dan bedrijven in de vrije markt kunnen bijdragen aan het managen van een pandemie.
In paragraaf 1.2.5. wordt duidelijk gemaakt waarom burgers in de even­wichts­eco­nomie meer kunnen bijdragen aan het productief omgaan met de pandemie dan burgers in de vrijemarkt economie.

1.2.1. Doeltreffend optreden van overheden richting bevolking komt laat op gang

In deze paragraaf laten we de revue passeren hoe alert de diverse overheden begin 2020 reageerden op de corona uitbraak. Doel is om verderop in 1.2.3. tot en met 1.2.5. deze reacties te vergelijken met hoe er in de even­wichts­eco­nomie met de uitbraak om zou zijn gegaan.
Welke strategie van welk land uiteindelijk het best blijkt te zijn is in deze context niet zo van belang.

Democratische georiënteerde regeringen
De reacties van democratisch gekozen regeringen op de eerste tekenen van de uitbraak zijn wisselend. Het lijkt erop dat landen met democratieën die zich in rustig vaarwater bevinden redelijk adequaat reageren. Zij hebben relatief snel maatregelen afgekondigd.

Toch kan dit wel wat genuanceerd worden:

De Nederlandse overheid is pas in actie gekomen op het moment dat men niet meer om de feiten in eigen land heen kon. [13]
Economen geven aan dat langer ingrijpen het beste is voor de economie. [14]
Nederland versoepelt na de eerste golf relatief snel [15]
en houdt blijkbaar weinig rekening met dit economisch inzicht.
In België handelt de overheid op een vergelijkbare manier. [16]

Maar ook in Duitsland is niet direct gereageerd op de eerste serieuze waarschuwing. [17]
In Italië en Spanje zorgen o.a. de conflicten tussen politieke partijen ervoor dat actie lang uitblijft. [18]
Populistisch georiënteerde regeringen
Populistisch georiënteerde (ook democratisch gekozen) leiders reageren vaker afwerend. En zij komen dan veel later in actie. [19]

Engeland onder Boris Johnson had lang de tijd om zich voor te bereiden. De regering van Johnson zag wat er in de rest van Europa gebeurde, maar trof weinig voorbereidingen. [20]

De VS wordt nog later getroffen en president Trump had dus in principe langer de tijd om het land voor te bereiden. Trump heeft het probleem weken lang gebagatelliseerd. Hierdoor wordt de VS -eerst New York- hard getroffen. Op 10 april, als de crisis nog niet op het hoogtepunt is suggereert hij dat op 1 mei de economie weer uit het slot kan. [21]
Later probeert Trump de kritiek over zijn aanpak van corona de kop in te drukken om herkozen te worden. [22]

Ook president Bolsonaro van Brazilie blijft het gevaar lang bagatelliseren. [23]


De maatregelen rondom het coronavirus van democratisch gekozen regeringen met autoritaire trekjes kunnen een bedreiging vormen voor de democratie. [24]
Autoritaire regeringen
Autoritaire regeringen hebben de mogelijkheid om ongewenste gebeurtenissen te maskeren en komen daar ook vaak mee weg. [25]
Bij het coronavirus is dat al snel niet meer mogelijk. Vervolgens dulden zij geen negatieve berichtgeving over hun manier van aanpak. [26]

Arjan Lubach licht in onderstaande reportage de aanpak van China toe tijdens het begin van de crisis.

1.2.2. Op orde brengen medische voorzieningen verloopt gebrekkig

Om een idee te krijgen wat er ook al weer speelde in 2020 rond de tekorten waar men in de medische zorg tijdens de coronacrisis mee te maken had worden enkele knelpunten globaal besproken. We beperken ons in deze context tot de Belgische en Nederlandse situatie.
Het doel is om verderop in 1.2.3. tot en met 1.2.5. te kunnen vergelijken met hoe in de even­wichts­eco­nomie dit soort tekorten zouden worden aangepakt.

Medicijnen
Al voor de crisis zijn er mondiaal wat dingen misgegaan. In onderstaande documentaire wordt toegelicht hoezeer wij afhankelijk zijn van India en China voor onze medicijnen, medicijnen die ook nodig zijn bij het behandelen van coronapatiënten.
Voor de coronacrisis waren er dus al medicijntekorten. Maar tijdens de crisis waren er serieuze medicijntekorten die waarschijnlijk hebben geleid tot extra doden op de ic bedden. [27]
Mondkapjes
Tijdens de crisis valt op dat het tekort aan mondkapjes maar slecht gemanaged kan worden. Hierdoor neemt het aantal besmettingen van personeel in de zorg toe en raken er meer cliënten besmet.
De Nederlandse en Belgische overheden bijvoorbeeld zijn rond april 2020 niet in staat om de productie van mondkapjes in eigen land op een bevredigende manier op gang te brengen. Men laat het over aan het initiatief van de markt. Er zijn enkele bedrijven die een bescheiden productie opstarten, maar de overgrote meerderheid onderneemt niets, ondanks het feit dat hun eigen productie stil ligt.

China stuurt mondkapjes. [28]
Maar daarmee worden mondkapjes net als medicijnen onderdeel van geopolitiek.

Pas eind april 2020 gaan de eerste twee Nederlandse bedrijven miljoenen mondkapjes maken. [29]
Hun productie is nog niet genoeg om aan de Nederlandse vraag te voldoen.
ic-bedden
Bij het opschalen van ic-bedden ten behoeve van de toenemende toestroom van coronapatiënten in maart 2020 zijn er globaal twee knelpunten: gekwalificeerd medisch personeel en beademingsapparatuur. Om de zorgkosten te drukken is het aantal ic-bedden voor 2020 in Nederland voor corona in de buurt van de onderste grens. De beademingsapperatuur en het bijbehorende medisch personeel zijn hierdoor minimaal. Het gevolg hiervan is dat de noodzakelijke uitbreiding van ic-capaciteit voor coronapatiënten erg moeizaam verloopt.
In de piek van de crisis rond 2 maart wordt voorspeld dat de marge krap is. Na een week, rond 9 maart, blijkt dat Nederland gelukkig ontsnapt is aan het rampscenario voor de ziekenhuizen. [30]
Testen voor het coronavirus
Ook aan testen voor het coronavirus is wereldwijd een tekort. En in Nederland lijken er ook tekorten te zijn. [31]

In het begin van de crisis geeft de Nederlandse overheid aan dat er te weinig testcapaciteit is. Na de eerste golf stelt de regering meermaals dat de capaciteit op orde is. Daarna moet men erkennen dat het testen stroef verloopt door de beschikbare testcapaciteit van de laboratoria.
Toch berichten de media dat er meer dan voldoende testcapaciteit is in andere laboratoria. Er wordt veel minder dan noodzakelijk en wenselijk is getest. Op de achtergrond blijken grote belangen van bedrijven te spelen. [32]

1.2.3. Effectiviteit overheid versus effectiviteit even­wichts­eco­nomie democratie

De even­wichts­eco­nomie heeft een structuur die dezelfde of meer mogelijkheden biedt dan de overheid heeft bij het bestrijden van de pandemie. We zullen nu gaan analyseren wie het meest effectief kan opereren, de overheden of de even­wichts­eco­nomie.

Overheden opererend in de vrije markt
In 1.2.1. is geschetst dat populistisch georiënteerde regeringen en autoritaire regeringen in het begin van de crisis minder adequaat reageerden. Al naar gelang een regering meer overtuigd is van eigen gelijk en minder geneigd is te luisteren naar andere geluiden is de aanpak minder goed.

Het duurt ook bij democratische regeringen vrij lang voordat er actie ondernomen wordt. Dit geeft het beeld dat de belangen van de samenleving een minder hoge prioriteit hebben. Want de dan al bekende gevolgen voor de samenleving worden in de beginfase nog gebagatelliseerd.
We zullen hieronder zien dat de even­wichts­eco­nomie optimaal toegerust is om het belang van de samenleving voorop te stellen.

Een lockdown heeft economische consequenties die in het begin van de crisis voor zowel democratische als autoritaire regeringen blijkbaar zwaar meewegen. Zoals we al eerder hebben gezien heeft een lockdown aanmerkelijk minder impact in de even­wichts­eco­nomie. Economische overwegingen spelen daarom in de even­wichts­eco­nomie nauwelijks een rol bij het al dan wel niet instellen van een lockdown.

Bij het bestrijden van de coronapandemie moet de politiek omgaan met complexe problemen. De onzekerheden daarbij worden door de bevolking die ook deels in angst verkeerd niet altijd goed begrepen. In tijden van crisis moeten politici (schijn)zekerheden en eenvoudige oplossingen bieden. [33]
Voor het het omgaan met deze complexe problemen lijkt de even­wichts­eco­nomie beter toegerust, zoals hierna aan de orde komt.

Daarnaast valt op dat regeringen niet in staat zijn om de productie van de medische voorzieningen op het gewenste niveau te brengen, zoals al aan de orde is gekomen bij 1.2.2..
In de even­wichts­eco­nomie is een interventie van een overheid overbodig om de medische voorzieningen in voldoende mate te laten produceren. Organisaties in de evenwichtseconomie zorgen er gemeenschappelijk voor dat de medische voorzieningen op het gewenste niveau zijn, zoals we in het volgende onderdeel 1.2.4. zullen zien.
Even­wichts­eco­nomie
We hebben net gezien dat regeringen niet de eerste prioriteit bij de samenleving leggen en zij de complexe problemen rond corona maar moeilijk in de hand kunnen houden. Nu wordt stapsgewijs toegelicht waarom de even­wichts­eco­nomie hiervoor beter is toegerust.
De economie is stuurbaar
Overheden opererend in de vrije markt kunnen in extreme situaties bedrijven vragen om bijvoorbeeld hun deuren tijdelijk te sluiten. Afgezien daarvan zijn bedrijven autonoom.
Bedrijven in de vrije markt zullen hun activiteiten pas veranderen als zij daar zelf beter van worden. Niet als de samenleving als geheel daar beter van wordt. En natuurlijk zijn er uitzonderingen.
Organisaties in de even­wichts­eco­nomie zijn dienstbaar aan de samenleving. Zij passen in samenspraak hun activiteiten zo aan dat de samenleving als geheel optimaal kan functioneren. Daarmee heeft de samenleving veel meer invloed op haar economie dan een overheid die opereert in de vrije markt. Hierdoor wordt het hele economisch systeem aangepast aan de nieuwe prioriteiten binnen de samenleving. Meer organisaties gaan zich bijvoorbeeld bezighouden met mondkapjes en/of ic-apperatuur.
We gaan nu kort in op hoe de samenleving haar economie vormgeeft.
De economie is op een democratische manier stuurbaar
De even­wichts­eco­nomie is een actieve democratie. In grote lijnen houdt dit in dat deelnemers op hun niveau en overeenkomstig hun betrokkenheid, interesse en expertise kunnen meedenken en meebeslissen over hun economie.
De economie wordt gestuurd op basis van inzicht en niet op basis van politieke overtuiging, complexe problemen rond corona worden daarom beter opgelost
In parlementaire democratieën zijn debatten vaak helemaal niet bedoeld om kennis te nemen van elkaars inzichten en daarover vrijelijk van gedachten te wisselen om zo tot een gemeenschappelijk standpunt te komen. Debatten lijken meer bedoeld om elkaars tegenstellingen uit te vergroten, de eigen partij beter te laten overkomen en zoveel mogelijk kiezers te winnen. In parlementaire democratieën zijn expertise en logica ondergeschikt aan de partijpolitieke standpunten en aan de wens van de eigen kiezer.
In de even­wichts­eco­nomie wordt iedereen uitgenodigd zich te verdiepen in de onderwerpen waarover hij/zij mee wil beslissen. In de even­wichts­eco­nomie hebben diegene met interesse en kennis van een onderwerp ook meer inbreng bij de besluitvorming. Hierdoor wordt er nagedacht en gepraat over de inhoud. En beslissingen worden meer genomen op basis van expertise, logica en redelijkheid.

In een parlementaire democratie verhinderen ook extreme politieke standpunten een goede aanpak van de crisis. Een extreem voorbeeld hiervan is de situatie in de VS waar de Republikeinen en Democraten begin 2020 lijnrecht tegenover elkaar staan. [34]


Samenwerking in de even­wichts­eco­nomie betekent dat er beslissingen worden genomen die in het algemeen belang zijn. In de even­wichts­eco­nomie wordt gelet op redelijkheid/fairness naar alle betrokkenen toe. En bij beslissingen die in het algemeen belang genomen worden is iedereen uiteindelijk beter af.
De structuur van de even­wichts­eco­nomie stimuleert dat deelnemers een voorkeur hebben voor beslissing dit in het algemeen belang zijn.

Bij de besluitvorming binnen de even­wichts­eco­nomie hoort dus vrije uitwisseling van gedachten op basis van inzicht en het algemeen belang. Hierdoor worden wetenschappelijke rapporten over mogelijke pandemieën serieus genomen en worden er voorbereidingen getroffen. Dat maakt dat de even­wichts­eco­nomie haar economisch systeem optimaal kan aanpassen op het moment dat zich een pandemie aankondigt. [35]


Eenmaal een beslissing genomen is de structuur van de even­wichts­eco­nomie zodanig dat de samenleving als geheel ook daarna handelt. Hierdoor kunnen complexe vraagstukken zoals bijvoorbeeld rondom corona veel beter worden opgelost. Waarom mensen in de even­wichts­eco­nomie gemeenschappelijke genomen besluiten beter accepteren wordt nu toegelicht.
De economie is op een harmonieuze wijze stuurbaar
In de democratische economie zijn geen partijen, nog leiders die met verkiezingsbeloftes strijdend tegen tegenkandidaten om gekozen worden. De onvervulde verkiezingsbeloftes en de politieke strijd dienen de eensgezindheid in de samenleving niet.
Deze even­wichts­eco­nomie democratie kent geen minder emphathische leiders met ego. Wel voldoende verbindende 'vrouwelijke leiders' die samenwerking goed kunnen organiseren. Het kent een aantal organisaties voor sturing die goed luisteren naar de samenleving. Zij werken met alle andere organisaties en de burgers samen om de samenleving en haar economisch systeem optimaal te houden. Luisteren naar de samenleving en samenwerken betekent dat de organisaties voor sturing zoeken naar maatregelen die breed gedragen worden, zonder minderheden echt te benadelen.

Hierdoor is er een breed draagvlak voor de binnen de even­wichts­eco­nomie genomen maatregelen.

Samenwerking betekent in de even­wichts­eco­nomie onder andere dat uiteindelijk iedereen zich achter deze maatregelen schaart. Eenmaal een beslissing genomen handelt de samenleving als geheel daarna.

Door deze vorm van samenwerking ontstaan geen onwerkbare tegenstellingen en blijft de democratie in rustig vaarwater.
De economie is stuurbaar op een snelle en verantwoorde wijze
In de vorige paragraaf hebben we gezien dat het economisch systeem van de even­wichts­eco­nomie robuust is en snel kan worden aangepast een veranderende omstandigheden zonder dat dit economische problemen oplevert.

Ook hebben we net gezien dat de economie stuurbaar is, dat de eerste prioriteit ligt bij de samenleving, en dat sturing van de economie door de samenwerking harmonieus kan verlopen.

De organisaties voor sturing hebben daarom alle middelen om de economie te sturen en zijn dus veel efficiënter dan regeringen in de vrije markt.

Al deze factoren maken dat er binnen de even­wichts­eco­nomie relatief snel en op een verantwoorde manier beslissingen genomen kunnen worden bij de eerste aanwijzingen van een pandemie.

1.2.4. Effectiviteit bedrijven versus effectiviteit organisaties in de even­wichts­eco­nomie

Vrije markt
Bedrijven spelen nagenoeg geen actieve rol bij het ondersteunen van de samenleving en haar economie tijdens een pandemie. Bedrijven moeten namelijk hun eigen commerciële afwegingen maken. Als het ondersteunen van de samenleving en/of economie geen winst of strategisch voordeel oplevert dan doen ze het niet, uitzonderingen daargelaten. En zeker tijdens een crisistijd moeten zij meer bezig zijn met overleven.

Bedrijven hebben in het begin van de pandemie dan ook nauwelijks iets gedaan aan de duidelijk zichtbare schrijnende problemen bij de medische voorzieningen Deze hulp zou ook de economie snel ondersteunen. Iets waar alle bedrijven voordeel van zouden hebben.

In Nederland en België is genoeg expertise en capaciteit bij bedrijven om de tekorten op te lossen. Begrijpelijk zijn bedrijven toch meer bezig met hun eigen belangen. Dit in tegenstelling tot organisaties in de even­wichts­eco­nomie:
Even­wichts­eco­nomie
Organisaties passen hun activiteiten tijdens een crisis aan aan de behoefte van de samenleving
In de even­wichts­eco­nomie werken zowel organisaties voor sturing van de economie als organisaties die producten/diensten leveren intensief samen in dienst van de samenleving.

Bij een virusuitbraak die kan leiden tot een pandemie zullen de organisaties voor sturing de economische activiteiten van alle organisaties zodanig aanpassen dat er adequaat gereageerd wordt. In brede samenwerkingsverbanden zullen de organisaties hun expertise en capaciteit bundelen om zo snel mogelijk aan de nieuwe behoefte binnen de samenleving gehoor te geven. Tevens is door deze nieuwe samenwerkingsverbanden grootschalige innnovatie mogelijk, zodat er beter gereageerd kan worden op bijvoorbeeld een crisis in de medische voorzieningen.
Organisaties hebben de maatschappelijke functie van het verbinden van mensen, zodat de samenleving gemeenschappelijk de crisis tegemoet kan treden
Alle organisaties hebben ook een rol bij het verbinden van, communiceren met en het voorlichten van de samenleving. Alle organisaties zijn hiervoor perfect toegerust. Zij creëren, stimuleren en onderhouden namelijk netwerken voor aandacht en begeleiding. Iedereen in de even­wichts­eco­nomie maakt onderdeel uit van een of meerdere netwerken. Iedereen is daarom op die manier -persoonlijk- benaderbaar en maakt deel uit van een groep.

Peer pressure, sociale normen in die netwerken en voorlichting door inspirators uit de netwerken zorgen ervoor dat de neuzen relatief snel dezelfde kant op staan. Zeker omdat mensen die deelnemen aan de even­wichts­eco­nomie zich realiseren dat samenwerking betekent dat ieders mening telt en meegenomen wordt. Maar als eenmaal een besluit genomen is dan brengt iedereen zijn gedrag in overeenstemming met dit besluit.

Op deze manier zullen organisaties de samenleving snel kunnen informeren en activeren. De samenleving heeft zo snel de focus op hoe men gemeenschappelijk de crisis tegemoet kan treden.

1.2.5. Effectiviteit inspanningen burgers in de vrije markt versus burgers in de even­wichts­eco­nomie

Hoe gaan individuen om met een aanstormende pandemie?
We zullen zien dat burgers in de vrijemarkteconomie vanuit hun individualisme een heel andere instelling hebben dan de deelnemers aan de even­wichts­eco­nomie.

Vrije markt
Individuele initiatieven met beperkte omvang
Burgers nemen in Nederland en België individueel initiatieven om anderen te helpen die door het coronavirus of de coronamaatregelen getroffen zijn. [36]


Hoe waardevol dan ook, het is een beperkte groep van mensen die veelal in een beperkte tijd zich inzetten voor anderen. In landen waarin men meer denkt termen van de gemeenschap in plaats van het individu zijn de burger initiatieven vaker grootschalig, gecoördineerd en hebben ze meer impact. [37]
Burgers stellen zich passief op
In tijden van crisis schaart men zich veelal achter de regering. Op het moment dat de pandemie opkomt dan zie je dat burgers de maatregelen van de overheid over zich heen laten komen. Men onderneemt zelf geen actie, maar hoopt dat de overheid de zaak in goede banen leidt. [38]
Burgers stellen zich individualistisch op
De Westerse cultuur kent na de Verlichting een lange traditie waarbij individuele vrijheid boven het belang van de gemeenschap/het 'grotere goed' staat. Maar het denken vanuit het 'grote goed' in plaats vanuit het 'ik' maakt een lockdown effectiever en draagbaarder voor burgers. Immers, men doet het voor elkaar. [39]


Wie eind augustus 2020 enkele grote steden in Nederland, Duitsland en België heeft bezocht ziet grote verschillen. In Nederland blijft het afstand houden een uitdaging. Het dragen van mondkapjes lijkt voor de deels meer individualistisch ingestelde Nederlandse bevolking dan nog een brug te ver.
Dit individualisme komt ook tot uitdrukking in de coronaprotestbewegingen in Nederland. [40]
In Duitsland waar mondkapjes op veel plaatsen verplicht zijn houdt men zich redelijk goed aan de regels. Duitsland kent ook verzetsbewegingen. In België zijn er zowaar steden waar men zich verbazingwekkend goed aan het verplicht dragen van mondkapjes houdt, zelfs in het centrum in de buitenlucht.

Wat ook opvalt dat geïsoleerd levende bevolkingsgroepen veelal met buitenlandse wortels zich beduidend minder aan de regels houden.
Zij bewegen zich vaak in hun eigen milieu en halen daar ook alle informatie vandaan. [41]


Individualisme als hoogste goed bij de rest van de bevolking maakt dat deze bevolkingsgroepen niet geïntegreerd geraken.
De vrije markt vergroot individualisme en vergroot daardoor de risico's
In de vrije markt wordt de individualistische houding uitvergroot: De hang naar individualisme wordt omgezet in de hang naar het nastreven van het eigen belang, ten koste van anderen en daardoor uiteindelijk ook ten koste van zichzelf.
Hierdoor is men niet goed in staat om mee te gaan met het idee dat een klein beetje opgeven van individuele vrijheid door iedereen, iedereen juist vrijer kan maken. En in het geval van het het coronavirus blijft iedereen vrijer doordat het virus onder controle blijft. Iets dat ook wel sociaal dilemma of een Prisoners dilemma genoemd wordt.
De coronaparty's in het begin van de uitbraak en het risicovolle vermaak van mensen in groepsverband na de eerste golf zijn hier een goed voorbeeld van. [42]
De vrije markt maakt dat vanuit de samenleving geen grootschalige initiatieven komen
De vrije markt stimuleert mensen dus om voortdurend bezig te zijn met hun individuele behoeften. Hierdoor zullen er vanuit de samenleving geen grotere initiatieven ontstaan gericht op de belangen van het collectief, het indammen van de aanstormende pandemie.
Dit in tegenstelling tot wat er in de even­wichts­eco­nomie gebeurt, zoals we nu zullen zien.
Even­wichts­eco­nomie
In paragraaf 1.2.2. is toegelicht hoe organisaties de samenleving waarin zij opereren alert kunnen maken en weten te activeren op het moment dat zich een pandemie aankondigt. We zullen nu zien dat het uiteindelijk de burger is die zeer betrokken is bij de bestrijding van een pandemie in wording.
Directe betrokkenheid bij mensen en gebeurtenissen elders in de wereld maakt burgers alerter
In even­wichts­eco­nomie worden burgers elders in de wereld niet als ver weg ervaren. De structuur van de even­wichts­eco­nomie stimuleert dat mensen in andere werelddelen ook deel uit maken van de eigen belevingswereld. Er bestaat namelijk meer direct contact tussen burgers elders in de wereld. Dit contact maakt dat men alerter is op zaken die elders plaatsvinden.
Burgers zijn actief binnen hun democratie
Daarnaast stimuleert de even­wichts­eco­nomie haar burgers om zich actief op te stellen in de samenleving. En een actievere opstelling zorgt ervoor dat men meer betrokken is en sneller bereid is om mee te werken aan de voorzorgsmaatregelen en aanpassingen van de economie.
Burgers hebben het heft in eigen handen
Doordat burgers hun economisch systeem zelf vormgeven zullen zij op hun niveau actief willen meewerken en meedenken over het aanpassen van hun economisch systeem aan de veranderende omstandigheden.

Burgers hebben daarom in de structuur van de even­wichts­eco­nomie meer de mogelijkheid en de bereidheid om zichzelf en hun economisch systeem aan te passen aan de naderende crisis.
Burgers komen in actie als één geheel
De even­wichts­eco­nomie is, meer dan democratieën in de vrije markt, gericht op het overbruggen van tegenstellingen tussen mensen en gericht op eenheid. Anders gezegd: Het door de vrije markt uitvergrootte individualisme wordt in de even­wichts­eco­nomie vervangen door samenwerking, met als doel samenwerking als één hechte gemeenschap.
Burgers staan samen sterk bij het omgaan met de pandemie
In de even­wichts­eco­nomie worden betrokken bij economie en hun samenleving. Het hierin actief zijn wordt gestimuleerd. Ook kunnen burgers hun lokale economie samen vormgeven Hierdoor zijn zij veel beter dan in de vrije markt in staat om met een zich ontwikkelende pandemie om te gaan.

2. Economische crisis door lockdown niet aan de orde in de even­wichts­eco­nomie

De lockdowns die de economieën overal ter wereld in een diepe recessie brachten zitten voorgoed in ons collectief geheugen. [43]


In deze paragraaf zullen we zien waarom de vrije markt niet is toegerust om om te gaan met de daarop volgende economische crisis. In de even­wichts­eco­nomie zou een economische crisis niet zijn opgetreden. Het economisch systeem past zich gewoon aan aan de nieuwe realiteit.

In 2.1. worden structurele problemen van de vrije­markt­economie gesignaleerd die je pas goed ziet als je de vrije­markt­eco­nomie vergelijkt met de even­wichts­eco­nomie. Dan wordt ook duidelijk waar de kracht van de even­wichts­eco­nomie ligt.
In de daarop volgende subparagrafen 2.2. tot en met 2.7. worden de duidelijk zichtbare problemen van de vrije­markt­eco­nomie in 2020 vergeleken met hoe de even­wichts­eco­nomie hier mee zou omgaan. Ook hierdoor ontstaat een beter beeld van de kracht van de even­wichts­eco­nomie.

2.1. Crisis toont structurele problemen vrije markt en illustreert kracht van de even­wichts­eco­nomie

In deze paragraaf worden de problemen waarmee men in de vrije markt mee te maken heeft tijdens de economische crisis van 2020 bekeken vanuit het perspectief van de even­wichts­eco­nomie.

Als iets niet te veranderen is en er geen alternatief is dan ben je al snel geneigd om dat dan maar gewoon te accepteren, zonder na te denken over de negatieve consequenties. Pas als er een alternatief is dan is er keuze en kun je vergelijken.
Het alternatief van de even­wichts­eco­nomie geeft ons dus de mogelijkheid om de structurele problemen van de vrijemarkteconomie beter te zien. En om na te gaan of het alternatief geschikter is.

2.1.1. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, met name in de vrije markt

Vrije markt
'Economie is vertrouwen', dwz de vrijemarkteconomie draait alleen goed als een groot deel van de deelnemers vertrouwen heeft in de economie. Dan pas durven burgers en bedrijven te investeren. Het vertrouwen stijgt als mensen kunnen zien dat het echt beter gaat met de economie.

Als een economie in crisis geraakt dan is het door ingrijpen nauwelijks mogelijk om de beweging ten goede te keren. Deze les uit het verleden maakt het moeilijk om nog vertrouwen in de economie te houden als zich een crisis aankondigt.

Ingrijpen heeft weinig kans op succes omdat in de vrije markt alles grotendeels met elkaar samenhangt.
Delen van de economie zullen in een crisis doorgaans niet afzonderlijk beter gaan draaien. Zelfs door ingrijpen van de overheid zijn afzonderlijke sectoren in de economie moeilijk te herstellen. [44]


Omdat de lockdown in veel landen relatief lang duurt en daarna belemmeringen blijven bestaan, komen een aantal bedrijven en burgers in de problemen en verdwijnt het vertrouwen in de economie als geheel. Ook de inspanningen van de overheden zijn niet meer afdoende. Het afnemende vertrouwen verzwakt de economieën verder. [45]
Even­wichts­eco­nomie
Het economisch systeem van de vrije markt is dus moeilijk stuurbaar als het mis dreigt te gaan en daardoor daalt het vertrouwen snel.

Dit in tegenstelling tot het economisch systeem van de even­wichts­eco­nomie. Dit economisch systeem is vrij gemakkelijk zó te sturen dat het blijft bloeien. En dat sturen gebeurt door de burgers lokaal in samenspraak met hun lokale organisaties. Burgers en de organisaties houden zo de controle over hun lokale economie. Zij kunnen bijvoorbeeld besluiten om bepaalde sectoren van de economie extra productie te laten draaien en andere sectoren stil te leggen. Er wordt dan zo met arbeid geschoven dat nagenoeg iedereen aan het werk kan blijven.
Hierdoor zal het vertrouwen in de economie niet snel verdwijnen. Het vertrouwen van burgers in hun eigen lokale economie is toch al groot omdat de even­wichts­eco­nomie door het lokale karakter beter draait en omdat het economisch gezien solide in elkaar zit.

2.1.2. De vrijemarkteconomie is een domino-economie

Vrije markt
De vrijemarkteconomie functioneert alleen redelijk als er geen serieuze economische uitdagingen zijn. Als er iets misgaat dan wordt dat versterkt door de manier waarop de vrijemarkteconomie reageert.
Een probleem in een klein deel van het economische of financiële systeem kan de hele economie in een crisis doen belanden. Sterker nog: een probleem in een klein deel van het economische of financiële systeem van een land kan de economieën van veel andere landen in een crisis doen belanden. [46]
Je zou kunnen zeggen; de vrijemarkteconomie is een economie van domino-effecten.
In de coronacrisis worden veel delen van de economie tegelijk stilgelegd. Het effect daarvan is dat na de lockdown de economische bedrijvigheid ook kan stilvallen in sectoren die eigenlijk gewoon hadden kunnen doordraaien.
Een voorbeeld is het door BMW weghalen van de productie bij VDL in het Nederlandse Born. [47]
Even­wichts­eco­nomie
Vanuit de vrije markt bekeken is dit domino-effect onvermijdbaar. Dit domino-effect is vanuit de even­wichts­eco­nomie bezien een gevolg van het feit dat de vrijemarkteconomie moeilijk stuurbaar is.
Zoals we in 2.1.1. zagen is de even­wichts­eco­nomie wel goed stuurbaar. De samenleving heeft de volledige controle. De samenleving kan en zal bijsturen als een deel van de economie bedreigd wordt. Hierdoor zal een domino-effect uitblijven.

2.1.3. De vrije markt heeft geen zelfherstellend vermogen

Vrije markt
Als het economisch slecht gaat dan krijgt een bedrijf een betere uitgangspositie door te bezuinigen. Er zijn maar weinig bedrijven die dat dan niet doen.
En uit onderzoek blijkt dat bedrijven doen wat bedrijven in hun omgeving ook doen. [48]
Bedrijven moeten overleven in een markt waarvan bij voorbaat verwacht wordt dat hij verder krimpt. Een 'self-fulfilling prophecy'. Als het economisch slecht gaat dan veroorzaakt de begrijpelijke bezuinigingsdrift van bedrijven dus juist een grotere economische krimp.

Ook consumenten versterken deze self-fulfilling prophecy: Als ze zien dat het slechter gaat met de economie dan doen ze wat iedereen doet. Zij houden hun hand op de knip.

Veel economen geven aan dat de overheid moet investeren tijdens een recessie om de economie te ondersteunen. In feite geeft dat aan dat de markt dan faalt.

Van een degelijk economisch systeem zou je mogen verwachten dat het systeem zelf mechanismen heeft die bijsturen als een recessie drijgt. De vrije markt is niet in staat om een weg uit de crisis te vinden, anders dan hem maar over zich heen te laten komen en te wachten totdat de bodem bereikt is. Hoe diep een crisis wordt en/of hoe lang hij gaat duren is nauwelijks te sturen vanuit de vrije markt.

De vrijemarkteconomie heeft dus geen zelfhelend vermogen. Dit economisch systeem kan problemen niet vanuit eigen kracht te boven komen.
Even­wichts­eco­nomie
We hebben net gezien dat het voor een individueel bedrijf verstandig is om te bezuinigen als het economisch slechter gaat. Voor de economie zijn deze individuele keuzes echter niet verstandig, iets waar alle bedrijven gezamenlijk weer de gevolgen van ondervinden. In de vrije markt stappen burgers in dezelfde valkuil als bedrijven.

Bovenstaand dilemma is een vorm van het Prisonersdilemma. Het merendeel van de problemen in de economie en in de samenleving zijn vormen van het Prisonersdilemma: Individuele keuzes lijken te leiden naar een betere individuele positie. Maar zij schaden het geheel. En alle individuen zijn daardoor slechter af.

Alle Prisonersdilemma's hebben maar een uitweg. En die uitweg is samenwerken. Door te overleggen en echt samen te werken worden er keuzes gemaakt die veel voordeliger zijn voor het geheel, en dus ook voor het individu.

Dat is een van de redenen dat samenwerken centraal staat in de even­wichts­eco­nomie. Door deel te nemen aan de even­wichts­eco­nomie kies je bewust voor samenwerking. Ook organisaties in de even­wichts­eco­nomie zijn door de manier waarop zij verankerd zijn in de samenleving in staat om optimaal samen te werken met andere organisaties en met de burgers.

Door samenwerking wordt voorkomen dat de economie in de overlevingsstand komt. Het economisch systeem herstelt zich als het ware zelf.

2.1.4. Vanuit de even­wichts­eco­nomie gezien is de schuldenberg in de vrije markt onderdeel van een structureel probleem

Vrije markt
Vanuit de vrije markt logica is de groei van de schuldenberg een onvermijdbare ontwikkeling
Voor de coronacrisis vormden de opkoopprogamma's van de centrale banken en investeerders die op zoek zijn naar rendement al een groot probleem voor de economie. Het geld kwam en komt terecht bij bedrijven die geen of te weinig winst maken of bij bedrijven die door telkens meer te lenen overeind kunnen blijven. De zogenaamde Zombiebedrijven. [49]


Alle economieën vallen grotendeels stil tijdens de crisis. De overheden moeten lonen, huren en aflossingen van burgers en bedrijven grotendeels overnemen om de economie zo veel mogelijk overeind te houden. De crisis van 2008 en de grote recessie van 1930 leren ons dat géén overheidsingrijpen leidt tot een langere en diepere crisis.
Maar de schulden die de overheden aangaan kunnen tot nog grotere problemen leiden. De coronacrisis doet nog een dikke schep bovenop waardoor de structurele problemen nog zichtbaarder worden.[50]
Even­wichts­eco­nomie
Door de bril van de even­wichts­eco­nomie gezien is de schuldenberg in de vrije markt onderdeel van een structureel probleem
Het achterliggende structurele probleem is dat de vrije­markt­economie draait op geld. Als er problemen zijn moet er geld bij om de economie overeind te houden en/of te reorganiseren. Dat leidt in een crisis bijna altijd tot problemen. En de toenemende globalisatie veroorzaakt in toenemende mate rampen en crises.
De inzet van het extra geld is feitelijk alleen nodig om de arbeid die in de economie verricht wordt te reorganiseren. Want uiteindelijk is alles wat er in de economie omgaat het resultaat van arbeid.

In de even­wichts­eco­nomie draait alles om de inzet van arbeid. Het economisch systeem past zich aan aan een nieuwe situatie doordat mensen werkzaamheden gaan verrichten die dan gewenst zijn. De verandering van werkzaamheden vindt plaats binnen de structuur voor samenwerking van de even­wichts­eco­nomie. Geld speelt bij het reorganiseren van de economie een ondergeschikte rol. Hierdoor is het herstructureren van de economie eenvoudiger dan in de vrije markt. In 2.2.1. wordt dit verder toegelicht.

2.1.5. In vergelijking met de even­wichts­eco­nomie is de vrije­markt­economie een starre economie

Vrije markt
Zonder gecoördineerde acties raakt de vrije­markt­economie verstard tijdens een crisis
Als de economie krimpt dan betekent dat hoe dan ook dat bedrijven gemiddeld minder produceren of omvallen. Een heel klein deel van de bedrijven kan kansen pakken. Maar de rest kan dat niet en gaat eenzelfde type activiteiten in afgeslankte vorm voortzetten.
Er zijn vanuit de bedrijven geen gecoördineerde activiteiten te verwachten die het economisch systeem massief ondersteunen. Men wacht af en hoopt op betere tijden. Dat maakt het economisch systeem in crisistijd star.
Even­wichts­eco­nomie
Samen de schouders eronder maakt de even­wichts­eco­nomie flexibel
Als er in de even­wichts­eco­nomie een nieuwe situatie ontstaat dan zullen alle organisaties in onderlinge samenwerking zich hieraan aanpassen. Dat kan in een crisis ook méér economische activiteit betekenen. In ieder geval zijn de veranderingen erop gericht dat de samenleving optimaal kan blijven functioneren.

Daarbij komt dat arbeid anders georganiseerd kan worden zonder noemenswaardige investeringen. Door arbeid anders te organiseren kunnen de producten die in een nieuwe situatie nodig zijn gemaakt worden. Doordat het relatief eenvoudig is om arbeid anders te organiseren en doordat dit gedragen wordt vanuit de samenleving is de even­wichts­eco­nomie een flexibel economisch systeem. In 2.2.1. wordt deze reorganisatie van arbeid verder toegelicht.

Belangrijk is dat de mindset van mensen in de even­wichts­eco­nomie ervoor zorgt dat een potentiële crisis zich niet kan ontwikkelen: Burgers in de even­wichts­eco­nomie weten dat zij zelf hun lokale economie volledig kunnen sturen. Hierdoor hebben zij de zekerheid dat zij zelf de controle hebben en hun economisch systeem op orde kunnen houden.

Daarnaast zorgt samenwerking voor onderling vertrouwen en sociale cohesie. Ook hierdoor zullen burgers het vertrouwen in hun gemeenschappelijk economisch systeem en hun toekomst blijven behouden.

Dit alles maakt dat organisaties en burgers in de even­wichts­eco­nomie gemotiveerd zijn om samen de schouders onder hun economie te zetten mocht het even tegen zitten.

2.2. Moeizame steun economie in de vrije markt is overbodig in de even­wichts­eco­nomie

2.2.1. Financiële steun is overbodig in de even­wichts­eco­nomie

Vrije markt
De velen miljarden die over de economie worden uitgestrooid kunnen niet voorkomen dat de economie ernstig geraakt wordt. De zwartste scenario's -die blijken uit te komen- voorspellen een lange diepe crisis. Dan helpen alle maatregelen van de overheden niet. Overheden kunnen niet alle lasten en personeelskosten van alle bedrijven en ZZP'ers gedurende de hele crisis op zich nemen.

Problematisch is het als het virus in alle hevigheid terug keert of zich een andere ramp voltrekt.
Dan moeten landen weer enorme sommen geld op de kapitaalmarkt lenen. Dat maakt het financiële systeem nog kwetsbaarder.
Veel bedrijven én banken zullen dan omvallen. Werknemers worden massaal ontslagen.

De vraag is of de overheid dan nog veel kan doen. De overheid is dan zeer waarschijnlijk niet meer in staat om het economisch systeem van de vrije markt in tact te houden. Het economisch systeem zou dan drastisch moeten veranderen om ons leven op het nivo van voor corona te houden.
Even­wichts­eco­nomie
Het economisch systeem blijft binnen de beperkingen optimaal door draaien
Tijdens de lockdown bij een corona uitbraak zijn veel mensen zoveel mogelijk thuis. Daardoor worden veel producten en diensten die te maken hebben met de activiteiten van mensen buitenshuis veel minder gevraagd.
De producten en diensten die mensen nodig hebben doordat ze meer thuis zijn worden juist meer gevraagd. Laten we voor nu even aannemen dat er per saldo minder producten/diensten nodig zijn. (Verderop zullen we zien dat in de even­wichts­eco­nomie waarschijnlijk niet het geval is)

Je kunt dan grofweg twee dingen doen:

De eerste optie is om de salarissen van mensen die geen of minder arbeid verrichten gewoon door te betalen met geleend geld, zoals de overheden in de vrije markt dat doen.

De tweede optie is uitgaan van waar de mensen behoeften aan hebben en daarop de werkzaamheden en de geldstromen / salarissen aanpassen, de strategie van de even­wichts­eco­nomie.

Omdat burgers in de even­wichts­eco­nomie zich in hun werkzaamheden flexibeler opstellen zal ook aan de veranderende vraag voldaan kunnen worden.
In de even­wichts­eco­nomie is het salaris geen manier om meer geld te verzamelen maar om datgene waaraan behoefte is te kunnen kopen. Als er een andere behoefte is, is het logisch om de prijzen en salarissen daarop aan te passen. Dat zal geen grote problemen opleveren omdat burgers lange termijn afspraken hebben gemaakt over wat zij met hun salaris persoonlijk willen bereiken. Het salarisdeel dat teruggaat in de economie met de bedoeling om deze persoonlijke doelen te bereiken blijft intact.

Omdat de samenleving precies die producten en diensten krijgt waaraan onder de gegeven omstandigheden behoefte is met de inzet van de eigen werkenden kan er geen sprake zijn van een crisis.
Natuurlijk kan de lockdown zorgen voor andere meer beperkte behoeften, maar het economisch systeem blijft binnen de beperkingen optimaal doordraaien. Ook kan het economisch systeem meerdere rampen absorberen en binnen de gegeven omstandigheden toch optimaal blijven draaien. Het economisch systeem komt dan niet tot stilstand, hetgeen waarschijnlijk wel het geval is in de vrije markt.
Arbeid in plaats van geld centraal in de eco­nomie
In de even­wichts­eco­nomie staat arbeid centraal terwijl in de vrijemarkt­economie geld de spil vormt. Dat was zonet ook al de achterliggende gedachte. En het is in 2.1.4. ook al even aangestipt. Hier kwam naar voren dat daardoor het structurele probleem van de schuldenberg niet speelt in de even­wichts­eco­nomie.
Nu wordt hier wat dieper op ingegaan op wat het betekent dat arbeid centraal staat in plaats van geld.

Dat arbeid centraal staat houdt het volgende in: Als er problemen dreigen te ontstaan in de economie (of de samenleving) dan wordt in onderling overleg bepaald hoe werkzaamheden worden bijgesteld om de problemen op te lossen. Want uiteindelijk betekenen alle veranderingen in ieder economisch systeem dat werkzaamheden veranderen. Een goed georganiseerde overlegstuctuur binnen de even­wichts­eco­nomie zorgt ervoor dat deze veranderingen soepel verlopen.

In de even­wichts­eco­nomie kunnen deze veranderingen worden doorgevoerd zonder dat financiële middelen een struikelblok vormen. Financiële middelen zijn in de even­wichts­eco­nomie namelijk voor zowel werkenden als organisaties van ondergeschikt belang.

Hierdoor kan het economisch systeem aangepast worden aan nieuwe behoeften door simpelweg werkzaamheden en organisaties aan te passen, zonder dat financiële middelen een breekpunt kunnen vormen.
Overheden kunnen ook opereren in de even­wichts­eco­nomie
Eigenlijk zijn overheden nooit ontworpen/bedacht om de vrije­markt­economie te ondersteunen en/of te reguleren of te verbeteren. [51]
Omdat de vrije markt steeds meer uitwassen krijgt, is de overheid hier noodgedwongen mee begonnen. En omdat de overheid er in de coronacrisis alleen voor staat neemt zij in veel gevallen ook de verantwoordelijkheid.

In de even­wichts­eco­nomie staan overheden er niet alleen voor:
Datgene wat in de vrije markt niet kan, kan wel in de even­wichts­eco­nomie: Organisaties die gezamelijk de schouders zetten onder hun economie. De economie kan niet in een vrije val geraken door bezuinigen van bedrijven maar wordt versterkt doordat organisaties samenwerken om elkaar te steunen.
De Overheid kan hierbij aansluiten. Door samen te werken met de organisaties binnen de even­wichts­eco­nomie zullen de economische gevolgen van een lockdown verder verzacht worden.

2.2.2. Werkloosheid is ook tijdens de coronacrisis onnodig door een vloeiende overgang naar nieuw werk

Vrije markt
Na de eerste lockdown half juli 2020 is ongeveer 20% van de beroepsbevolking in de VS werkloos.
Hierbij vergeleken is het aantal werklozen in Nederland (juli 2020 4,3%, minimum 3,4% 2019[min]) en België (mei 2020 5,3%) relatief laag, maar wel stijgende. [52]


Deze is zo laag omdat de overheden voor bedrijven zijn bijgesprongen in het begin van de crisis.
Na de miljarden injecties gedurende de eerste drie maanden volgen heel wat reorganisaties.
Maar er is geen goed plan om die vele werklozen te begeleiden naar nieuw werk. De noodzakelijke grootschalige omscholing naar andere vakgebieden is dan nog niet geregeld. [53]
Even­wichts­eco­nomie
Werkloosheid heeft voor het individu, voor de samenleving en voor de economie grote nadelen. De even­wichts­eco­nomie is daarom zo ingericht dat er in principe voor iedereen werk is. Hoe dat werkt wordt nu, aan de hand van de situatie tijdens de coronacrisis, toegelicht.

Zojuist hebben we gezien dat het economisch systeem tijdens een lockdown optimaal draait omdat de even­wichts­eco­nomie arbeid in plaats van geld centraal stelt. Omdat de samenleving dan nieuwe behoeften heeft, is er ook behoefte aan een (tijdelijke) andere verdeling van arbeid.
We gaan nu dieper in op wat dit betekent voor de werkgelegenheid. We zullen zien dat de andere verdeling van arbeid door een lockdown soepel zal verlopen omdat burgers in de even­wichts­eco­nomie zich flexibeler opstellen, beter geschoold zijn en zich verantwoordelijk voelen voor elkaar.
Flexibiliteit en brede inzetbaarheid bevordert in de even­wichts­eco­nomie volledige werkgelegenheid
De flexibiliteit die werkenden in de even­wichts­eco­nomie hebben zorgt ervoor dat veel mensen in de loop van hun leven een ander vak gaan uitoefenen. De binnen de even­wichts­eco­nomie gestimuleerde persoonlijke ontwikkeling gaat daar ook toe leiden. Zeker omdat de opleidingen betaald worden vanuit de even­wichts­eco­nomie.

In tijden van een crisis heb je zodoende flexibele werkenden die ook nog eens in meerdere vakgebieden thuis zijn. Omdat de hoeveelheid werk alleen bepaald wordt door de behoeftes van de samenleving en niet beperkt worden door geldkwesties is de beroepsbevolking ook tijdens een lockdown gemakkelijk herplaatsbaar.
Verantwoordelijkheid voor elkaar bevordert werkgelegenheid
Anders dan in de vrije markt is het voor het individu belangrijk om verantwoordelijkheid te nemen voor de wereld om hem/haar heen:

Een samenleving van de even­wichts­eco­nomie kent een sterke sociale cohesie. Hierdoor is de samenleving gericht op het elkaar ondersteunen. En omdat de samenleving die mogelijkheid heeft, zal men ook inzetten op goede werkgelegenheid.

Zaken als het gebruik/bezit van een huis of het pensioen worden in de even­wichts­eco­nomie geregeld door onderlinge afspraken. Dan is het belangrijk dat iedereen zijn afspraken kan nakomen en dus voldoende inkomen heeft. Hierdoor heeft iederen er belang bij dat de economie goed blijft draaien en werk heeft.

Ook kent de even­wichts­eco­nomie een actieve democratie, waarin iedereen -op zijn nivo- actief bezig met het opbouwen van de samenleving en de lokale economie. Ook hierdoor blijft goede werkgelegenheid een belangrijk punt.
Bij een eventuele mindere vraag blijft werkgelegenheid op pijl
Afgaande op wat we begin 2020 tijdens de lockdown gezien hebben zou er veel minder behoefte aan producten/diensten zijn, waardoor er minder werk is. De behoefte aan arbeid wordt dan onder de werkenden zodanig verdeeld dat iedereen blijft delen in de welvaart. Hierbij heeft de Verbindende organisatie het voortouw. Bij die nieuwe verdeling horen mogelijk ook andere prijzen en andere salariëringen. Hierbij heeft de Monetaire organisatie het voortouw. Zoals we hierboven gezien hebben vindt die verdeling zo plaats dat iedereen toch de producten en diensten krijgt waar hij/zij gegeven de omstandigheden behoefte aan heeft.
De behoefte vanuit de samenleving zorgt echter altijd voor volledige werkgelegenheid
Of de behoefte vanuit de samenleving aan producten/diensten tijdens de lockdown inderdaad minder was valt echter nog te bezien.
Op medisch gebied waren er allerlei tekorten. Ook had de bejaardenzorg beter georganiseerd kunnen worden waardoor de corona-gerelateerde doden en het overige leed door bijvoorbeeld de isolement aanzienlijk verminderd had kunnen worden.
Ook had er veel aandacht kunnen uitgaan naar de negatieve effecten van de crisis: Mensen die op de een of andere manier in de problemen zijn gekomen zouden beter opgevangen kunnen worden. Dat kan variëren van het werken aan de achterstanden in de reguliere zorg van ziekenhuizen tot meer ondersteuning voor docenten bij het begeleiden van leerlingen/studenten in het onderwijs op afstand.
De zaken die niet opgepakt kunnen worden tijdens de crisis kunnen leiden tot meer schade achteraf.
Een grondige inventarisatie van waar de samenleving behoefte aan heeft tijdens de coronacrisis zou zeer waarschijnlijk resulteren in volledige werkgelegenheid.

In het algemeen leidt de behoefte van de samenleving mogelijk tot veel meer vraag naar producten/ diensten dan de lokale bevolking kan maken/leveren. Binnen de even­wichts­eco­nomie zullen dat geen extra consumptiegoederen zijn maar diensten vanuit de gezondheidszorg, de cultuursector of de opleidingsbranche. Het is aan de Verbindende organisatie om een evenwicht te vinden in behoeften en beperkingen.

2.2.3. Haperende productieketens tijdens de lockdowns zouden ook veel soepeler kunnen blijven lopen

Vrije markt
Eind februari 2020 kwamen ineens veel meer aanvragen voor werktijdverkorting binnen bij het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken. In China waren namelijk de exporterende bedrijven met name in Wuhan in lockdown. Daardoor kwamen er geen goederen vanuit Wuhan naar Nederland en vielen bedrijven stil.

Door deze haperende productieketens is niet alleen de economie maar bijvoorbeeld ook de gezondheidszorg kwetsbaar.
De globalisatie is een oorzaak van deze kwetsbaarheid: Delen van de productieketen bevinden zich ver weg, bijvoorbeeld in Azië -China-, wat de keten moeilijker beheersbaar en risicovoller maakt.
Een daarmee samenhangende reden voor kwetsbaarheid is concurrentie. De prijs wordt lager als er op verschillende plaatsen in de wereld geproduceerd wordt, veelal door onderbetaalde werknemers. De prijzendruk zorgt ook voor kleinere voorraden, geringe buffers en afhankelijkheid van één toeleverancier [54] waardoor de keten ook kwetsbaarder wordt.
Even­wichts­eco­nomie
We gaan nu globaal in op de voordelen van de even­wichts­eco­nomie als het gaat om de hierboven vermelde kwetsbaarheid van productieketens.
Met lokaal georiënteerde productieketens een minder kwetsbaar én een beter economisch systeem
Net is al aan bod gekomen dat globaal georganiseerde productieketens kwetsbaar zijn. In de even­wichts­eco­nomie zijn productieketens zo lokaal mogelijk georganiseerd zodat ze minder kwetsbaar zijn:

De even­wichts­eco­nomie is een lokaal georiënteerde economie. Dat wil zeggen dat alle onderdelen van een product zo lokaal mogelijk gemaakt worden. Hierdoor zijn de productieketens veel minder kwetsbaar.

Overigens wordt bij het thema Regionetwerken uitgebreid toegelicht dat deze lokaal georiënteerde productieketens beter functioneren en beter zijn voor de economie dan globaal georganiseerde productieketens in de vrije markt.

Daarnaast zorgt samenwerking tussen verschillende regio's in de wereld ervoor dat mocht er in een regio tekorten ontstaan een andere regio (die ook zo lokaal mogelijke productieketens heeft) zal bijspringen.
Goed opgezette ketens met o.a. eerlijke lonen zijn minder kwetsbaar
Een andere reden waarom globaal georganiseerde productieketens kwetsbaar zijn, zijn de (arbeids-)omstandigheden in de fabrieken. Lage lonen zijn daar een onderdeel van. Iets dat moet draaien met minimale kosten functioneert vaak slechter.

De even­wichts­eco­nomie kent goede (arbeids-)omstandigheden en eerlijke lonen. Volgens de logica van de vrije markt zou dit een hogere productprijs opleveren. De productprijs is in de even­wichts­eco­nomie echter juist veel lager dan in de vrije markt. Zonder nu in te gaan op de details, is de manier waarop de even­wichts­eco­nomie is georganiseerd de reden dat de gemiddelde productprijs veel lager is.
Een productieketen in de even­wichts­eco­nomie levert dus stabieler dan in de vrije markt én tegen een lagere productprijs.
Eerlijke productprijzen maken productieketens minder kwetsbaar
Productieketens in de vrije markt zijn ook kwetsbaar omdat de prijzen voortdurend onder druk staan en fabrieken die leveren tegen minimale kostprijs nu eenmaal minder goed functioneren.

In de even­wichts­eco­nomie is ook geen sprake van concurrentie en prijsdruk: Samenwerking als hoeksteen van de economie zorgt ervoor dat de productieketens zodanig functioneren dat ze optimaal dienstbaar zijn aan de samenleving. De samenleving als geheel bepaalt op welke manier dat het beste kan. En de samenleving heeft belang bij productieketens die de economie als geheel blijvend ondersteunen. Dan is onder andere stabiliteit van groot belang.
Financiële buffers zijn overbodig als ketens flexibel zijn
Als er iets mis gaat in een productieketen dan moet de keten als geheel de klap kunnen opvangen. Hiervoor zijn in de vrije markt financiële buffers van de afzonderlijke bedrijven uit de keten noodzakelijk. Om de klappen van een of meerdere lockdown's te kunnen opvangen moeten dat flinke buffers zijn. Die hebben nogal wat bedrijven niet.

In 2.2.1. hebben we gezien dat in de even­wichts­eco­nomie arbeid in plaats van geld centraal staat. We hebben gezien dat dit betekent dat het economisch systeem kan worden aangepast door simpelweg werkzaamheden en organisaties aan te passen aan nieuwe behoeften, zonder dat financiële middelen een breekpunt kunnen vormen. Hierdoor kunnen productieketens flexibel reageren op problemen.
Voldoende voorraden bevorderen stabiliteit productieketens
Gebrek aan financiële middelen of andere bestedingen van financiële middelen maakt dat er beknot wordt op voorraden.
In de branche wordt dan gesproken over 'just in time'. [55]

Door deze 'just in time' aanpak is er relatief weinig voorraad en kunnen leveringsproblemen ontstaan als iets de productieketen niet helemaal loopt zoals normaal.

Zoals in 2.2.1. al aan bod is gekomen stuurt de samenleving het economisch systeem. Dat betekent dat de samenleving in grote lijnen bepaalt wat er in alle organisaties en (lokaal georiënteerde) productieketens gebeurt. Omdat de samenleving gebaat is bij stabiele productieketens zullen er ook voldoende voorraden aanwezig zijn.
Afhankelijkheid van één toeleverancier overbodig
Datzelfde geld voor afhankelijkheid van één toeleverancier. Een samenleving die kan bepalen hoe haar productieketens eruit zien zal niet kiezen voor afhankelijkheid van één toeleverancier als daardoor het functioneren van de productieketen in gevaar kan komen.
Productieketens in de even­wichts­eco­nomie zijn beter voor de economie dan productieketens in de vrije markt
Op deze plaats is zeer globaal gesproken over de werking van productieketens in de even­wichts­eco­nomie tijdens corona. In het thema Regionetwerken wordt zeer uitgebreid toegelicht wat de verschillen zijn in de manier waarop productieketens functioneren in de vrije markt en in de even­wichts­eco­nomie. Een algemene conclusie is dat productieketens in de even­wichts­eco­nomie de economische systemen van alle landen -ontwikkelde én ontwikkelings landen- veel beter ondersteunen.

2.3. Moeizame onderlinge steun Europese economieën verloopt soepeler door structurele samenwerking

Vrije markt
In 2020 moeten de Zuidelijke landen door de Noordelijke landen gefinancierd worden om de gevolgen van coronacrisis enigzins te boven te komen. In het Noorden wordt dat nogal eens als onrechtvaardig gezien.
Daar is overigens wel wat op af te dingen. [56]
Over de manier waarop de financiering moet plaatsvinden is veel gesteggel tijdens de eerste onderhandelingen tussen de Europese landen.
Met de financiering worden ook hervormingen geëist. Iets dat door de betreffende landen als bemoeienis met interne aangelegenheden wordt gezien.
Maar ook na het op hoofdlijnen bereikte akkoord is het gesteggel niet minder geworden. [57]


Hoe mooi zou het zijn als de Europese landen echt met elkaar zouden gaan samenwerken. Dat is al sinds de oprichting van de EU een heet hangijzer.
En gezien de positie waarin regeringsleiders verkeren is hun aarzeling bij samenwerking heel begrijpelijk. Zij zijn daar op de allereerste plaats voor de belangen van hun eigen land. Of voor de belangen de eigen achterban of eigen elite.

Regeringen proberen met afspraken en lobbyen zoveel mogelijk voordeel voor eigen handel, industrie, landbouw en visserij te halen. Samenwerking tussen landen ligt ook moeilijker dan in de even­wichts­eco­nomie omdat landen ook in economisch opzicht in concurrentie met elkaar zijn.

De keuze voor eigen belang lijkt in een democratie vaak voordeliger dan samenwerken. Regeringsleiders die hun eigen belangen veel belangrijker vinden dan hun gemeenschappelijke belangen zullen moeilijk kunnen samenwerken. Dit is een vorm van het Prisoner's dilemma.
Even­wichts­eco­nomie
In de even­wichts­eco­nomie spelen dit soort Prisoner's dillema's nauwelijks omdat samenwerking voorop staat. Dit wordt nu toegelicht.
Samenwerking die ontstaat vanuit de basis werkt beter
Ook de weg naar samenwerking is anders in de even­wichts­eco­nomie. Samenwerking wordt vanaf de basis opgebouwd: Het begint altijd bij kleine groepen mensen die in de structuur van de even­wichts­eco­nomie uitgenodigd worden om samen te werken en vanuit die basis wordt er in telkens bredere verbanden samengewerkt.

In Europa hebben aantal visionaire regeringsleiders de Europese Unie met verdragen tussen landen vormgegeven. Dat samenwerking binnen de EU zinvol is zal wel langzaam tot de bevolking doordringen, was de gedachte. Dat blijkt echter moeizaam te verlopen omdat de bevolking denkt in termen van het eigen belang zolang zij onderdeel uitmaken van de vrije markt.

Doordat, zoals we net zagen, samenwerking in de even­wichts­eco­nomie vanaf de basis is opgebouwd en het in alle delen van de maatschappij is doorgedrongen, is samenwerking op grotere schaal ook binnen de EU meer vanzelfsprekend.
Ontbreken van concurrentie werkt beter
Het ontbreken van concurrentie in de even­wichts­eco­nomie heeft ook voordelen voor samenwerking binnen de EU. Landen in de EU zijn door het ontbreken van concurrentie in economisch opzicht geen concurrenten van elkaar. Dat maakt dat samenwerken tijdens een coronacrisis binnen de EU soepeler kan verlopen.
En op economisch gebied profiteert men immers ook al van de samenwerking.
Structuur voor brede samenwerking is al intact voordat een crisis uitbreekt
Er is nog een reden waarom in de even­wichts­eco­nomie de coronacrisis op een soepele manier gezamenlijk binnen de EU kan worden aangepakt. Het belangrijkste is namelijk dat er een structuur voor samenwerking is binnen de even­wichts­eco­nomie.
Samenwerking op globale schaal gebeurt al voordat een crisis uitbreekt. En op het moment dat een regio in de problemen komt, springen andere regio's vanzelfsprekend bij.

Bij het aangaan en het onderhouden van de globale samenwerking zijn de heikele punten al uitgewerkt: Omdat alle betrokkenen in de praktijk merken dat samenwerking veel meer oplevert dan eigen belangen voorop te stellen heeft men al lang naar elkaar toe bewogen.
Rol van politici met democratische statuur is eenvoudiger geworden
Regeringen hoeven daarom niet meer bezig te zijn met het eigen belang van hun achterban. Hun eigen belang is juist dat er de beste afspraken voor het geheel gemaakt worden.
En daarbij zal natuurlijk ook verschil van inzicht zijn. Maar de inbreng van alle partijen is gericht op de beste afspraken voor het geheel. En bij samenwerken hoort dat iedere partij oog heeft voor de positie van de andere partijen.

Hierdoor is ook is de rol van politici minder essentieel geworden. De economisch systeem zelf zorgt immers voor stabiele economieën in alle regio's en voor het ondersteunen van elkaar's regio's als er tegenspoed dreigt.
Rol van geld onderschikt bij regio's die elkaar ondersteunen
We hebben net gezien dat bij het ondersteunen van elkaars economieën door landen in de vrije markt relatief hoge geldbedragen zijn gemoeid. Dat vormt een struikelpunt.

In 2.2.1. hebben we gezien dat de even­wichts­eco­nomie gebaseerd is op arbeid in plaats van geld. We hebben toen gezien dat hierdoor binnen een regio het relatief eenvoudig is om de economie overeind te houden, zonder dat daar grote financiële bedragen mee gemoeid zijn. Bij de samenwerking tussen regio's geldt hetzelfde principe; arbeid centraal in plaats van geld. Hierdoor is ook het ondersteunen van elkaars economieën in moeilijkere tijden relatief eenvoudig.

2.4. Aanpak coronacrisis in ontwikkelingslanden verloopt soepeler door structurele samenwerking

Vrije markt
Door de vele armoedige woonwijken, de medische infrastructuur en de economische situatie zijn veel ontwikkelingslanden niet toegerust op het opvangen van een humanitaire én economische crisis. Gelukkig worden niet alle ontwikkelingslanden hard geraakt.
Er is behoefte aan hulp, en wel in de vorm van financiële ondersteuning. De ontwikkelingslanden komen er in de vrije markt nogal bekaaid vanaf. De rijkere landen zijn tijdens de crisis niet al te scheutig. Deels begrijpelijk omdat zij zelf ook problemen hebben. [58]


Voor wat betreft de financiële ondersteuning van ontwikkelingslanden gelden dezelfde obstakels als geschetst bij 2.3..
Even­wichts­eco­nomie
In de structuur van de even­wichts­eco­nomie werken alle regio's van de wereld samen. Die samenwerking geeft positieve effecten voor regio's die zwaar getroffen zijn door corona, zoals al beschreven bij 2.3.. Dat is met name voordelig voor ontwikkelingslanden.

Daarnaast wordt bij het thema Blauwdruk eerlijke globalisering uitgebreid toegelicht hoe de even­wichts­eco­nomie de economieën van ontwikkelingslanden versterkt. Door hun versterkte economieën hebben ontwikkelingslanden tijdens de cornonacrisis meer veerkracht.

3. Effect van handelsoorlog op de vrije­markt­econo­mie en op de even­wichts­eco­nomie

WORDT AAN GEWERKT

Referenties

Wikipedia over Jean Monnet
Meer rampen vergelijkbaar met het klimaat voltrekken zich binnen 20 jaar
Een radicale herziening van onze manier van leven
Nog een aantal crises voordat we als mensheid veranderen
Inzicht leidt zelden tot ander gedrag
In verre verleden al gewezen op de gevaren bij virussen
Bij ons maar ook wereldwijd zijn de voorspellingen van een pandemie genegeerd
Lange termijn planning door politiek blijkt ook in België moeilijk
Duitse overheid luistert niet naar deskundige bij uitstek
Overleiden zorgpersoneel te voorkomen met beschermingsmiddelen
Taiwan doet het fantastisch in de strijd tegen corona
Bill Gates over de voordelen van een goede voorbereiding
Februari, de verloren maand
Een (langere) lockdown werkt beter voor de economie dan een snelle versoepeling
Onduidelijk Nederlands coronabeleid augustus maakt dat meer mensen de regels negeren
We wisten in januari al zoveel en toch drong het niet door
Expert waarschuwt Duitse overheid tijdig
Politiek in Italië en Spanje in niet in staat tot adequate actie
Bagatelliserende populistische leiders worden geconfronteerd met de feiten
Kritiek op premier Johnson neemt toe
Trump wil de lockdown ongedaan maken
Waarom Trump ongekend fel van zich af bijt na kritiek op coronabeleid?
Bolsonaro wil dat Brazilianen weer gewoon aan het werk gaan
Een pandemie is een gevaar voor de democratie
Autoritaire leiders pakken coronacrisis vaak slechter aan
Kritiek op aanpak corona direct cel in
geneesmiddelen tekorten voor coronapatiënten op intensive care
China stuurt deels onbruikbare mondkapjes
Nederlandse bedrijven gaan zelf miljoenen mondkapjes maken
Mogelijk tekort ic-capaciteit in Nederland
Testcapaciteit coronavirus in gevaar door tekort aan laboratoriummateriaal
Er was veel meer testcapaciteit
Geen eenvoudige oplossingen voor covid-19
Laat het ene Amerika het andere stikken tijdens corona?
Noot: machtsblokken onstaan niet in de even­wichts­eco­nomie
Activiteiten burger betreffen voornamelijk de zorg
Volunteer army in Indonesia helps fight coronavirus
Waarom staten in Noordwest-Europa ontspannen reageren
Ons individualime is historisch bepaald maar niet persé beter dan gemeenschapszin
Coronaprotesten: ‘We willen onze vrijheid terug’
Gekleurde wijken minder geïntegreerd en harder getroffen
1,5 meter bestaat zaterdagnacht niet
Berichtgevingen bij ontstaan crisis
Natuurlijk ligt dat meestal wat genuanceerder
Mechanismen die de economie verder verzwakken volgens Kees de Kort
Hoe een lokale crisis zich kan uitspreiden als een inktvlek
BMW haalt deel autoproductie bij VDL Nedcar weg
Bedrijven kijken naar andere bedrijven bij het bepalen van hunn strategie
De schuldengletsjer die alles vermorzelt
Risico's van de schuldengletsjer op de korte en lange termijn
Vanuit de even­wichts­eco­nomie gezien is het oprichten van de verzorgingsstaat door de overheid een tekortkoming van de vrije markt
Werkloosheidscijfers
Stijging werkloosheid maar geen omscholing
Productieketens worden beter door lokaler te werken
Just in time uitgelegd in Wikipedia
Nederlandse weigering corona-solidariteit hypocriet
EU parlement nog niet akkoord met de begroting
Armoede voor half miljard mensen door corona
[1] Jean Monnet, Wikipedia
[2] De massale vernietiging van wilde dieren is een urgenter probleem dan het klimaat, De Standaard 15 augustus 2020
Roer moet om voor behoud dier en mens / VN-rapport: om massaal uitsterven van soorten te voorkomen moet het roer op alle fronten om, Volkskrant, 16 september 2020
Global Biodiversity Outlook 5, 2020
Zwemmen er in 2048 geen vissen meer in de oceaan?, Universiteit van Vlaanderen op Youtube november 2020
Warme golfstroom kan gaan haperen in de komende 100 jaar, Rijksuniversiteit Groningen, 2019
Zonder insecten overleven we niet - en binnen tien, twintig jaar is het crisis, Trouw 28 april 2018
[3] Het coronavirus wijst ons de weg naar een radicale herziening van onze manier van leven, Volkskrant maart 2020
[4] Jan Rotmans geeft aan dat we nog een aantal crises zullen doorlopen voordat we als mensheid veranderen:
Omwenteling | Jan Rotmans, hoogleraar transitie, BNR Big Five 29 juni 2020
[5] De Psychologie van Veranderen, psychologisch.nu 29 januari 2019
Rick van Baaren: ‘De relatie tussen inzicht, attitude en gedrag is veel zwakker dan gedacht’, Wetenschappelijk artikel 18 augustus 2016
[6] Experimenten met coronavirus al in 2013 afgewezen, nieuwe risico’s in beeld, Duurzaam nieuws, 29-3-2020
[7] Volgens virologen hadden we ons veel beter kunnen voorbereiden:
Reconstructie corona-uitbraak; Drie keer werd Nederland gewaarschuwd voor een pandemie, maar de regering koos voor het isolement, Trouw 15 april 2020,
Onze voorbereidingen op een pandemie waren symbolisch’, NRC 26-3-2020
Overheid drie keer gewaarschuwd voor opstellen plan pandemie: adviezen genegeerd , NPO radio 1, 15-4-2020

Nederlandse minister Martin van Rijn, opvolger van Bruna Bruins zegt in een interview 27-3-2020 dat je je nooit op een specifieke pandemie kunt voorbereiden en suggereeert daarmee dat de keuze van Nederland in het verleden om geen voorbereidingen te treffen gerechtvaardigd was. Beleid waar hij zelf veelal bij betrokken was.
Daarmee veegt hij alsnog de drie rapporten van tafel. Rapporten waarin door de experts wel specifieke maatregelen worden aanbevolen.

Wereldwijd was men zich bewust van de dreiging van een pandemie. Zo gaf Bill Gates in 2015 een TEDtalk waarin hij opriep om voorbereidingen voor een pandemie te treffen. Voorbereidingen die verder gaan dan alleen medische voorzieningen.
The next outbreak? We need to get prepairde, Bill Gates in een TED talk in maart 2015
[8] De voorbereiding op de volgende pandemie begint nu, mo 27 maart 2020
[9] Dit is de man die als eerste ter wereld een betrouwbare coronatest ontwikkelde, volkskrant, 14-4-2020
[10] Negen coronadoden onder NL-zorgpersoneel, Meerovermedisch 30 april 2020
Nog altijd schrijnend tekort aan beschermingsmiddelen voor zorgpersoneel, Ad 01-05-20
[11] Taiwan doet het fantastisch in de strijd tegen corona –en wil daar nu geopolitiek munt uit slaan, Volkskrant 30-4-2020
'Als China niet wordt gestopt in Hongkong, is Taiwan als volgende aan de beurt' NOS 15-8-2020
[12] Bill Gates zei dat landen in de gehele wereld “vele biljoenen dollars meer kwijt zijn” aan de huidige coronacrisis dan nodig was geweest als er betere voorbereidingen waren getroffen.
[13] Februari: de verloren maand in de strijd tegen het coronavirus, Volkskrant, 11 april 2020
[14] In mei 2020 wordt in een artikel van de Volkskrant geconcludeerd dat je niet kunt zeggen welke aanpak van de coronacrisis voor een land het best werkt. Gekeken wordt naar de economie en de volksgezondheid.
Welke coronastrategie werkt het best? Volkskrant 21-5-2020

Hoogleraar Helsloot vraagt zich af of een lockdown wel zinvol is.
Door bijvoorbeeld in een vrije markt rekentechnisch te kijken naar het aantal doden mag geconcludeerd worden dat het aantal doden met een lockdown uiteindelijk groter zal zijn dan zonder een lockdown. De door Helschot getrokken conclusie dat bij een lockdown meer doden te betreuren zijn gelden alleen voor de vrije markt, waarin door de lockdown economische neergang en meer werkloosheid zal ontstaan.
Corona-aanpak | Ira Helsloot, hoogleraar Besturen en Veiligheid, BNR 13-7-2020
De redenatie van Helsloot is minder van toepassing op bijvoorbeeld de economie van Taiwan die ondanks de lockdown redelijk overeind blijft. In de even­wichts­eco­nomie zal de economie en de werkloosheid ook nauwelijks te leiden hebben onder een lockdown.

Onderzoek (van voor de besmettelijkere Engelse variant) wijst uit dat ingrijpen tegen het virus in economisch opzicht toch het verstandigst is: Een langere lockdown blijkt voor de economie in de praktijk beter dan een snelle versoepeling. En op de lange termijn is het ingrijpen tegen het virus economisch gezien toch het verstandigst.
Economenpanel over consumentenangst, BNR economenpanel 1 september 2020
[15] Experts in brandbrief: onduidelijk coronabeleid kabinet maakt dat meer mensen de regels negeren, Volkskrant 11 augustus 2020
[16] We wisten in januari al zoveel en toch drong het niet door ‘Het komt wel goed’, De Standaard 20 juni 2020
[17] De Duitse expert bij uitstek waarschuwde al twee maanden voor de uitbraak de minister van ­Gezondheid persoonlijk.
Dit is de man die als eerste ter wereld een betrouwbare coronatest ontwikkelde, Volkskrant, 14-4-2020
[18] Deed China het echt beter dan Italië met Covid-19?, AD, 20-3-2020,
Hoe Spanje het zwaarst getroffen land van Europa werd, Volkskrant, 5-4-2020
[19] Populistische leiders die corona afdeden als complot worden ingehaald door de feiten, Volkskrant
[20] Aantal sterfgevallen in VK daalt, kritiek op premier Johnson neemt toe, De Standaard 19-4-2020
[21] Can Trump reopen the economy on May 1? Not really, Los Angeles Times, 10-4-2020
[22] Waarom Trump ongekend fel van zich af bijt na kritiek op coronabeleid, RTL nieuws 14-4-2020
Probeert Trump met stoppen steun aan WHO eigen falen te verdoezelen?, AD 15-4-2020
[23] Kapitein corona Bolsonaro wil dat Brazilianen weer gewoon aan het werk gaan, AD
[24] Een pandemie is een gevaar voor de democratie, NRC 26-3-2020
Virusangst is een perfecte dekmantel voor kwaadwillende regimes, Volkskrant 23-3-2020
[25] Autoritaire leiders pakken coronacrisis vaak slechter aan, Inter Press Services 15 april 2020
[26] Kritiek op aanpak corona direct cel in, NRC 26-3-2020
[27] Landelijk coördinatiepunt geneesmiddelen voor coronapatiënten op intensive care, Zorgkrant
[28] Lichtpuntje voor zorgpersoneel: miljoenen mondkapjes onderweg naar Nederland, Hart van Nederland 22 mrt 2020,
De gestuurde mondkapjes blijken voor een groot deel onbruikbaar:
100.000 Chinese mondkapjes in Vlaanderen niet bruikbaar, RTL Nieuws 31 maart 2020
China: In Nederland afgekeurde mondkapjes niet voor medisch gebruik, Nu.nl 3 april 2020
[29] Nederlandse bedrijven gaan zelf miljoenen mondkapjes maken, Trouw, 9-4-2020,
[30] Over twee weken tekort aan ic-capaciteit als stijging aanhoudt, Telegraaf 2-4-2020
Capaciteitsorgaan: ruim 3200 ic-bedden mogelijk, Het Parool 3 april 2020,
[31] Testcapaciteit coronavirus in gevaar door tekort aan laboratoriummateriaal, NOS, 20 maart 2020
Straks komen duizenden tests per dag erbij, NRC 27-3-2020
[32] Grote belangen bij verdeling coronatests. Testcapaciteit in Nederlandse laboratoria nog helemaal niet aan maximum, Nieuwsuur 3 september 2020
Er kon veel meer getest worden in de zorg en 'dat had doden kunnen schelen', nieuwsuur NOS 9-6-2020
[33] In de ­wereld van complexe problemen is evalueren niet iets voor achteraf / Darwin op het wereldtoneel, Volkskrant 24-6-2020
[34] Laat het ene Amerika het andere stikken nu de coronacrisis toeslaat?, Volkskrant 26 maart 2020
[35] Noot: Dat bepaalde groepen meer inbreng hebben is een van de schaduwkanten van de meeste parlementaire democratieën. In onze parlementaire democratieën zie je dat de grotere inbreng van mensen en bedrijven met meer geld en macht leidt tot consolidatie of versterking van hun financiële positie en hun machtspositie.
Dit soort machtsconcentraties zullen veel minder sterk optreden in de even­wichts­eco­nomie. Hiervoor zijn een aantal redenen:
Ten eerste is er in de even­wichts­eco­nomie geen sprake van ophoping van kapitaal bij een beperkte groep mensen die daar zelf over kunnen beschikken.
Ook is er geen beperkte groep die met haar macht meer inbreng heeft. Iedereen heeft wel inbreng bij de onderwerpen van eigen voorkeur. Maar daarmee kan geen eigen voordeel behaald worden.
En kiezen voor samenwerking betekent nu eenmaal dat men kiest voor maatregelen die in het algemeen belang zijn.
Als laatste; machtsconcentraties zouden binnen organisaties geconcentreerd kunnen zijn. Maar juist organisaties kunnen alleen het algemeen belang dienen. Anders hebben ze geen bestaansrecht.
[36] Activiteiten van Nederlandse en Belgische burger zijn voornamelijk activiteiten in de zorg
Heel Nederland wordt vrijwilliger
Solidariteit corona-tijd, bewustverbruiken.be
[37] Volunteer army in Indonesia helps fight coronavirus with data Web
In coronavirus-stricken Wuhan, an army of volunteers is offering a lifeline to those under lockdown, CNN 8-2-2020
[38] Waarom staten in Noordwest-Europa relatief ontspannen reageren op corona, Volkskrant, 23-3-2020
[39] Ons individualisme is historisch bepaald en niet per se beter dan gemeenschapszin:
‘Chinese toestanden’: waarom het Westen en Azië zo anders denken over privacy, Volkskrant 23-5-2020
In Vlaanderen is gemeenschapszin om historische redenen nog verder te zoeken dan in Nederland:
11 juli is het feest van iedereen / Nationale feesten kunnen niet in Vlaanderen, De Standaard 12 juli 2020
[40] Protestmars tegen coronamaatregelen voert dwars door Amsterdam, Hart van Nederland 5 jul 2020
Dit zijn de mensen achter de coronaprotesten: ‘We willen onze vrijheid terug’, AD 10-07-20
Waarom protesten tegen de anderhalve meter maar doorgaan, terwijl het aantal coronabesmettingen juist toeneemt, Een Vandaag 01-08-2020
[41] De etnisch gekleurde tol van het virus: gekleurde mensen disproportioneel hard getroffen, De Standaard 10/07/2020
Moskee over Bergse coronatests: ‘Het signaal is duidelijk, we moeten voorzichtig zijn’ BN de Stem 10 augustus 2020
Moslimgemeenschap schrikt van corona-uitbraak in moskee: ‘Bestuurders durven leden niet aan te spreken’, AD 30 mei 2020
Gekleurde wijk belemmert integratie, Nemokennislink 26 maart 2010
[42] Coronaparty, Wikipedia
In een loods in Twente telt de 1,5 meter zaterdagnacht niet. ‘Moet kunnen, toch?’ Volkskrant 26 juli 2020
Corona schrikt Holi niet af: feest op Zuid gaat gewoon door AD 11-3-2020
[43] Berichtgevingen bij het ontstaan van de economische crisis ten gevolge van corona:
CPB komt 26-3-2020 voor eerst met serieuze voorspelling voor Nederland. Een onvermijdelijke recessie, meer werklozen en als het lang duurt faillissementen en een bankencrisis. Het CPB schetst een zwart beeld van de gevolgen van de coronacrisis.
CPB: meer werklozen door corona, economie hard geraakt, Het Parool, 26-3-2020
18 mei 2020 gaan we uit van de ergste scenario van het CBP.
Economenpanel | Coronarecessie, BNR maandag 18 mei 2020
Slaapwandelend naar de grootste economische crisis van ons leven, dewereldmorgen.be 30-5-2020 OESO: koorddansen naar herstel van economie na 'rampzalige recessie', NOS 10-6-2020
Economenpanel | Economische crisis, BNR 8-6-2020
[44] Noot: Natuurlijk ligt dat meestal wat genuanceerder en kunnen delen van de economie sneller herstellen.
Bijvoorbeeld na de eerste lockdown veerde de horeca en de entertainment op terwijl de echte problemen bij de bedrijven nog moesten komen. De horeca en evenementen veerde op omdat er weer bezoekers konden komen en veel bezoekers de crisis nog niet aan den lijve ervaren hadden. De eerste ontslagrondes in het bedrijfsleven moesten nog komen. De van export afhankelijke Nederlandse bedrijven waren tijdens de eerste lockdown overeind gehouden door de overheid maar zouden al snel merken dat de buitenlandse economieën erger geraakt waren en er minder geëxporteerd zou worden.
Het opveren van de horeca is dan van korte duur omdat in de vrije markt alles met elkaar samenhangt.
[45] De FED denkt dat ze zich bezig moeten houden met de financiële markt, Kees de Kort BNR 11-6-2020
[46] Illustraties van hoe een lokale crisis zich kan uitspreiden als een inktvlek:
10 jaar crisis (deel I): hoe het begon, NOS 24-05-2017
De crisisjaren (1929-1939) – De Grote Depressie, Historiek
[47] BMW haalt deel autoproductie bij VDL Nedcar weg, AD 17-06-2020
[48] In hoofdstuk 8 van het onderstaande boek staan de technieken die bedrijven gebruiken om hun strategie te bepalen. Analyse van andere bedrijven in hun omgeving is daarbij een belangrijk onderdeel.
Boek: Management, Stephen Paul Robbins 2012
[49] De schuldengletsjer die alles vermorzelt, de Groene Amsterdammer, 11 december 2019
Coronacrisis goed voor zombiebedrijven, financieel-management.nl, 17 maart 2020
Dreigt een zombie-apocalyps door coronasteun?, Volkskrant 4 juni 2020
[50] November 2020 is de wereldwijde schuldenberg van overheden, bedrijven, huishoudens en financiële instellingen 365 procent van het bbp -datgene wat er wereldwijd 'verdiend'- wordt:
Banken waarschuwen voor mondiale schuld-tsunami, NRC, 19 november 2020
De schuldengletsjer die alles vermorzelt, de groene amsterdammer, 11 december 2019
Risico's van hoge schulden op de korte termijn:
Risicorapportage Financiële Markten 2020, CPB 2-6-2020
Coronacrisis kan leiden tot een nieuwe bankencrisis, RTL 02 juni 2020
Risico's van hoge schulden op de lange termijn:
Hans Hoogervorst: ‘Als de centrale banken zo doorgaan, loopt het geheid slecht af’, Volkskrant 15-5-2020
[51] Vanuit de even­wichts­eco­nomie gezien is het oprichten van de verzorgingsstaat door de overheid een tekortkoming van het economisch systeem: Nederland wordt een verzorgingsstaat door 'vadertje' Drees en Marga Klompé. De verzorgingsstaat is daarna weer deels afgebouwd onder andere omdat een andere politiek klimaat ontstond.
Marga Klompé, Canonvannederland
Waar is Willem Drees gebleven?, NPO radio 1
Verzorgingsstaat in afbraak, Trouw
[52] Ruim 200 duizend werkenden minder sinds maart 2020, CBS 18-6-2020
Maandelijkse cijfers over de arbeidsmarkt – mei, Statbel 9 juli 2020
Werkloosheid gestegen naar 3,5 procent, CBS 19-9-2019
[53] Economenpanel over coronafonds, BNR 20 juli 2020, 13:00 min over stijging werkloosheid
Een ongekende stijging van de werkloosheid. Is de financiële injectie van het kabinet uitgewerkt? Volkskrant 17-6-2020
De omscholingsmogelijkheden van de NLse overheid zijn 'begrijpelijk' online cursussen. Het is maar zeer de vraag of de vele werklozen hierdoor echt begeleid kunnen worden naar nieuw werk.
NOW: Inspanningsverplichting – NL leert door, rijksoverheid
Iedeeën overeenkomsten vertonen met volledig werkgelegenhied in de evenwichtseconomie:
Weg met het minimumloon, leve de baangarantie, Volkskrant 19 november 2020
[54] Artikelen reeks die de pijnpunten van productieketens tijdens corona beschrijft en waarin ook voorzichtig de conclusie getrokken wordt dat lokale productie beter kan werken:
(Productieketens komen overeen met wat in het vakjargon supply chains en/of Global Value Chains (GVC) wordt genoemd.)
Corona is juridisch excuus bij leveringsproblemen madeinlimburg.be 6 maart 2020
Driekwart Europese supply chains ondervindt negatieve impact door coronavirus, supplychainmagazine 9-4-2020
De supply chain van de toekomst: scenario’s na corona, DPA 16-4-2020
Corona legt pijnpunten farmaceutische supply chain bloot, Nieuwsblad Transport 7-4-2020
Truckfabrikanten sluiten massaal hun fabrieken, Logistiek 19 maart 2020
[55] Betekenis 'Just in time', Wikipedia
[56] Betalen wij nu voor landen die jaren feest hebben gevierd? Zo simpel is het niet, Volkskrant 15 juli 2020
Nederlandse excuses voor weigering corona-solidariteit zijn hypocriet, de wereld morgen 3 april 2020
[57] Het Europees parlement gaat nog niet akkoord met de begroting, BNR economenpanel 27 juli 2020 tot 15:00 minuten.
[58] Politieke strijd om extra miljard voor acute noodhulp aan ontwikkelingslanden, Trouw 29 mei 2020
Compromis over coronahulpgeld voor ontwikkelingslanden, Volkskrant 10 juli 2020
Oxfam Novib: armoede dreigt voor half miljard mensen door coronacrisis, persbericht 9 april 2020
Liveblog: De impact van het coronavirus op ontwikkelingslanden